خبرگزاری کردپرس _ ثبت جهانی منظر فرهنگی هورامان در فهرست میراث جهانی یونسکو، صرفاً یک افتخار فرهنگی نیست؛ بلکه تعهدی بین‌المللی برای حفاظت از ارزش‌های طبیعی، فرهنگی و اجتماعی این سرزمین است. این ثبت جهانی زمانی معنا پیدا می‌کند که کیفیت محیط‌زیست، سلامت اکوسیستم و مشارکت جامعه محلی نیز هم‌پای حفاظت از بناها و چشم‌اندازها مورد توجه قرار گیرد.

امروز یکی از مهم‌ترین تهدیدهای خاموش هورامان، مدیریت نامناسب پسماند و ورود فاضلاب به مسیرهای آبیاری باغات است؛ موضوعی که اگر به‌موقع برای آن چاره‌اندیشی نشود، می‌تواند سلامت انسان، باغ‌های تاریخی، رودخانه‌ها و در نهایت اعتبار جهانی این میراث ارزشمند را با مخاطره روبه‌رو کند.

در بسیاری از روستاهای هورامان، شبکه سنتی انتقال آب، شریان حیاتی باغ‌های پلکانی و بخشی از هویت تاریخی منطقه است. این آبراهه‌ها طی قرن‌ها، علاوه بر تأمین آب کشاورزی، نقشی اساسی در شکل‌گیری نظام معیشتی و منظر فرهنگی هورامان داشته‌اند. اما در برخی نقاط، ورود پسماندهای رهاشده، فاضلاب خانگی یا پساب‌های آلوده به این مسیرها، کیفیت این سرمایه ارزشمند را کاهش داده و مخاطرات زیست‌محیطی و بهداشتی ایجاد کرده است.

آب آبیاری باغات باید از هرگونه آلودگی مصون بماند. اختلاط فاضلاب با آب کشاورزی، علاوه بر تهدید سلامت محصولات و مصرف‌کنندگان، به تخریب خاک، کاهش کیفیت منابع آب و آسیب به تنوع زیستی منطقه منجر می‌شود. این مسئله تنها یک چالش محلی نیست، بلکه با معیارهای مدیریت پایدار میراث جهانی نیز در ارتباط مستقیم قرار دارد.

از سوی دیگر، رهاسازی زباله در حاشیه رودخانه‌ها، مسیرهای طبیعت‌گردی و باغات، تصویری نامناسب از هورامان در ذهن گردشگران ایجاد می‌کند. امروزه گردشگران، به‌ویژه گردشگران طبیعت و علاقه‌مندان به میراث جهانی، تنها برای تماشای مناظر سفر نمی‌کنند؛ آنان کیفیت محیط، پاکیزگی، مدیریت مقصد و مسئولیت‌پذیری جامعه میزبان را نیز ارزیابی می‌کنند. مقصدی که نتواند محیط طبیعی خود را حفظ کند، در رقابت جهانی گردشگری نیز جایگاه خود را به‌تدریج از دست خواهد داد.

در این میان، جداسازی کامل فاضلاب از آب آبیاری ، باید به یکی از اولویت‌های مدیریت روستاهای هورامان تبدیل شود. اجرای شبکه‌های مناسب جمع‌آوری و تصفیه فاضلاب، جلوگیری از ورود پساب به جوی‌های سنتی و حفاظت از کیفیت منابع آب، نه‌تنها اقدامی زیست‌محیطی، بلکه سرمایه‌گذاری برای آینده کشاورزی، گردشگری و سلامت عمومی منطقه است.

اما هیچ برنامه‌ای بدون همراهی مردم به نتیجه نخواهد رسید. باغداران، شوراهای اسلامی، دهیاری‌ها، جوانان، فعالان محیط‌زیست و کسب‌وکارهای گردشگری، هر یک بخشی از راه‌حل هستند. فرهنگ تفکیک زباله از مبدأ، مشارکت در پاکسازی مسیرهای گردشگری، آموزش گردشگران و حفاظت از آبراهه‌های سنتی باید به یک مسئولیت اجتماعی مشترک تبدیل شود.

تجربه بسیاری از مقاصد موفق جهان نشان می‌دهد که حفاظت از میراث جهانی، تنها وظیفه دولت‌ها نیست؛ بلکه زمانی موفق خواهد بود که جامعه محلی خود را مالک و نگهبان این میراث بداند. هورامان نیز از این قاعده مستثنی نیست.

اگر امروز برای مدیریت اصولی پسماند و فاضلاب اقدام نکنیم، فردا هزینه‌های زیست‌محیطی، اقتصادی و اجتماعی بسیار سنگین‌تری پرداخت خواهیم کرد. حفاظت از هورامان تنها حفاظت از یک چشم‌انداز زیبا نیست؛ بلکه حفاظت از نظامی زنده است که طی هزاران سال، تعامل انسان و طبیعت را به شکلی کم‌نظیر حفظ کرده است.

پایداری هورامان از پاکیزگی آبراهه‌ها آغاز می‌شود. آینده این میراث جهانی، بیش از هر چیز، به تصمیم‌ها و رفتارهای امروز ما وابسته است.