به گزارش کردپرس، تحولات اخیر در سوریه و پیشروی دولت دمشق علیه نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) طی دو هفته در ماه ژانویه، موازنه‌های منطقه‌ای را به‌طور چشمگیری تغییر داده است. با بازگشت کنترل دمشق بر مناطق کلیدی، از جمله میادین نفتی و گذرگاه‌های مرزی با عراق، اکنون بغداد و اربیل در حال ارزیابی پیامدهای سیاسی، امنیتی و اقتصادی این دگرگونی هستند.

در حوزه اجتماعی، هزینه انسانی درگیری‌ها نگرانی‌های عمیقی را در میان جوامع کرد منطقه زنده کرده است. تجربه‌های مشترک کردها در عراق، سوریه و ترکیه طی دهه‌های گذشته، همواره محرکی برای مطالبات سیاسی در این کشورها بوده است.

از سوی دیگر، نیروهای کرد سوریه در سال‌های گذشته شریک اصلی ائتلاف تحت رهبری آمریکا در نبرد با داعش بودند و حدود ۱۱ هزار کشته دادند. با این حال، به نظر می‌رسد واشنگتن اکنون از این متحد پیشین فاصله گرفته است. توماس باراک، نماینده ویژه آمریکا در امور سوریه، مأموریت ضدتروریسم نیروهای SDF را «پایان‌یافته» توصیف کرده است.

این تحولات، در اربیل این نگرانی را تقویت کرده که تعهد آمریکا به حمایت از خودگردانی کردها در منطقه در حال کاهش است. در عین حال، مقام‌های اقلیم کردستان تلاش کرده‌اند خود را به‌عنوان ضامن روند ادغام نیروهای کرد سوریه در ساختار دولت مرکزی دمشق معرفی کنند.

بازتاب گسترده در افکار عمومی کردها

برای بسیاری از کردها، پیشروی سریع نیروهای اسلام‌گرای سنی و گروه‌های عشایری در شرق سوریه، یادآور حمله برق‌آسای داعش در سال ۲۰۱۴ بود. در آن زمان، نیروهای تحت رهبری کردهی سوریه و پیشمرگه‌های عراق نقش اصلی را در مقابله با داعش ایفا کردند.

در درگیری اخیر نیز تصاویر گسترده‌ای از تلفات کردها در میدان نبرد منتشر شد. بنا بر گزارش دیده‌بان حقوق بشر سوریه، درگیری‌های میان دمشق و SDF بیش از ۱۰۶۸ قربانی غیرنظامی برجای گذاشته است. بسیاری از این تصاویر در شبکه‌های اجتماعی کردی دست‌به‌دست شد و واکنش‌های شدیدی برانگیخت.

سلام عمر، کارشناس رسانه‌ای کرد، گفته است مستندسازی جنایات جنگی اهمیت زیادی دارد، اما در عین حال تأکید کرده که «جهان آنچه در سوریه رخ داد را دید، اما هیچ تغییری ایجاد نشد.»

بخش دیگری از نگرانی‌ها به سرنوشت هزاران زندانی مظنون به عضویت در داعش بازمی‌گردد که در بازداشتگاه‌های تحت کنترل سابق SDF نگهداری می‌شدند. طبق یک طرح با میانجی‌گری آمریکا، حدود ۵۷۰۰ نفر از این افراد پس از عقب‌نشینی نیروهای کرد به عراق منتقل شده‌اند.

افزایش نفوذ ترکیه

عقب‌نشینی نیروهای SDF از نگاه بسیاری از ناظران، پیروزی تازه‌ای برای سیاست منطقه‌ای ترکیه به شمار می‌رود؛ آن هم پس از سقوط دولت بعثی هم‌پیمان ایران در دسامبر ۲۰۲۴ به دست نیروهای مورد حمایت آنکارا.

ترکیه همواره SDF را امتداد حزب کارگران کردستان دانسته و حضور نظامی خود در شمال عراق را نیز با هدف مقابله با این گروه توجیه کرده است. هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، در گفت‌وگویی در ۹ فوریه اعلام کرد که پس از تحولات سوریه، «توجه‌ها ناگزیر به عراق معطوف خواهد شد.»

او همچنین از بیش از ۲۰ دیدار با مقامات عراقی خبر داد و پیشنهاد عملیات مشترک علیه عناصر PKK را مطرح کرد. به گفته فیدان، توان هوایی ترکیه در کنار نیروهای زمینی حشدالشعبی می‌تواند مسئله PKK را ظرف «دو یا سه روز» حل کند.

این اظهارات واکنش بغداد را در پی داشت و دولت عراق سفیر ترکیه را احضار کرد. وزارت خارجه عراق سخنان فیدان را مغایر با اصول دیپلماتیک دانست.

اسلام زیباری، فرمانده پیشین پیشمرگه، با وجود تنش‌های موجود گفته است تهدید نظامی فوری از سمت سوریه متوجه اقلیم کردستان نیست، اما هشدار داده که ترکیه در حال تقویت پایگاه‌های خود در داخل اقلیم است تا «واقعیت‌های میدانی را به سود خود تغییر دهد.»

فشارهای ناشی از جنگ علیه ایران

هم‌زمان، آغاز جنگ علیه ایران در ۲۸ فوریه، تهدیدات تازه‌ای برای اقلیم کردستان ایجاد کرده است. در طی این جنگ موجی از حملات پهپادی و موشکی  علیه پایگاه‌های آمریکا و زیرساخت‌های غیرنظامی در اربیل و دیگر مناطق اقلیم صورت گرفت.

تا پایان ماه مارس، بیش از ۴۷۴ حمله از این دست ثبت شده است. تحلیلگران کرد می‌گویند میزبانی اقلیم از نیروهای آمریکایی و نیز حضور گروه‌های اپوزیسیون کرد ، موقعیت اربیل را به‌شدت شکننده کرده است.

نگرانی‌های اقتصادی اربیل

در کنار تهدیدات امنیتی، اقلیم کردستان با نگرانی‌های اقتصادی نیز روبه‌رو است. مناطقی که اکنون تحت کنترل دمشق قرار گرفته‌اند، می‌توانند به مسیر تازه‌ای برای تجارت میان عراق، سوریه و ترکیه تبدیل شوند و اقلیم کردستان را دور بزنند.

یک منبع سیاسی ارشد در دولت اقلیم گفته است اگر گذرگاه اقتصادی جدیدی به سمت سوریه باز شود، خسارت بزرگی به اقلیم وارد خواهد شد.

این تحول همچنین می‌تواند پروژه «جاده توسعه» عراق را تسهیل کند؛ طرحی که از سال ۲۰۲۳ برای اتصال امارات، قطر، عراق، ترکیه و اتحادیه اروپا از طریق شبکه‌ای از راه‌آهن، جاده و بنادر مطرح شده است.

در صورت اجرای کامل این طرح، بخش عمده تجارت از گذرگاه ابراهیم خلیل تحت مدیریت اقلیم، به گذرگاه اوواکوی تحت کنترل ترکیه منتقل خواهد شد. خروج SDF از معادله نیز قدرت چانه‌زنی اربیل را کاهش می‌دهد.

اعتماد به ظرفیت داخلی

با وجود این چالش‌ها، مقام‌های اقلیم کردستان همچنان بر ثبات موقعیت خود تأکید دارند. به گفته یک مقام اقلیم، «تهدید جدی علیه اقلیم وجود ندارد» و روابط دیپلماتیک گسترده و جایگاه قانونی آن در قانون اساسی عراق، مزیتی راهبردی محسوب می‌شود.

او همچنین تأکید کرده است که دو حزب اصلی کرد عراق یعنی حزب دموکرات کردستان و اتحادیه میهنی کردستان، در حمایت از کردهای سوریه و ایفای نقش میانجی میان دمشق و SDF هم‌نظر هستند.

در مجموع، رهبران اقلیم کردستان به نظر می‌رسد روابط خود با بازیگران مختلف منطقه، از دمشق گرفته تا نیروهای کرد سوریه، را سرمایه‌گذاری بلندمدت برای حفظ ثبات خود می‌دانند. به گفته این مقام، «ما نمی‌توانیم تصمیم آمریکا، خواست ترکیه یا مطالبات بغداد را کنترل کنیم، اما می‌توانیم آمادگی، وحدت و نپذیرفتن بی سروصدای رها شدن را کنترل کنیم.»

منبع: امواج مدیا