به گزارش کردپرس، همزمان با ورود نیروهای امنیت داخلی دولت سوریه به شهرهای حسکه و قامشلو و منطقه شویوخ در غرب کوبانی، بر اساس چارچوب توافق ادغام ۳۰ ژانویه میان دمشق و نیروهای دموکراتیک سوریه ، فضای شمالشرق سوریه آمیختهای از آرامش محتاطانه و نگرانی عمیق را تجربه میکند. ساکنان مناطق تحت کنترل نیروهای دموکراتیک سوریه در انتظار روشنشدن سرنوشت این توافق و پیامدهای آن هستند.
حضور نیروهای دولتی در حسکه و قامشلو با استقبال محدود و عمدتاً در برخی محلههای عربنشین همراه بود. در محلههای کردنشین، نه صحنهای از استقبال گسترده دیده شد و نه مخالفت علنی. در ورودی غربی قامشلو، گروه کوچکی با در دست داشتن پرچمهای کردی و سر دادن شعارهایی در تمجید از «مقاومت روژاوا» تجمع کردند. در حسکه نیز شماری از خبرنگاران و نیروهای آسایش وابسته به نیروهای دموکراتیک سوریه شعارهای مشابهی سر دادند.
با وجود تفاوت در برداشتها، بسیاری از کردها ابراز امیدواری میکنند که این توافق و آتشبس حاصل از آن پایدار بماند و منطقه را از درگیری نظامی با پیامدهای انسانی فاجعهبار مصون بدارد.
نزدَر محمد، ۴۳ ساله از ساکنان حسکه، میگوید این توافق «احساس اطمینان» ایجاد کرده است؛ بهویژه از این جهت که مانع کشتار و آوارگی میشود. با این حال، او تأکید میکند این اطمینان «کامل نیست» و همانند توافقهای پیشین ممکن است هر لحظه فروبپاشد.
در سطحی گستردهتر، احساس غالب در میان کردها ترکیبی از آسودگی و اضطراب است. عبدالحمید سلیمان، روزنامهنگار اهل رأسالعین (سریکانیه) ساکن قامشلو، میگوید: «این آسودگی با نگرانی شدید همراه است.» او به سابقه خشونتها علیه دیگر جوامع سوری و اوجگیری گفتمان نفرت علیه کردها اشاره میکند.
عبدالباسط سیدا، سیاستمدار و استاد دانشگاه کرد سوری، نیز نگرانیها درباره احتمال تخلفات، رفتارهای فردی کنترلنشده و ناتوانی دمشق در مهار نیروهایش را «مشروع» میداند. به گفته او، تجربه خشونتهای فرقهای در مناطق علوینشین ساحل سوریه در مارس ۲۰۲۵ و استان دروزینشین سویدا در ژوئیه همان سال، خاطراتی عمیق و دردناک بر جای گذاشته است. به باور او، اعتماد به توان این نیروها برای تحمیل امنیت و ثبات «کاملاً مستحکم نیست» و بیم اختلاف در تفسیر بندهای توافق وجود دارد.
در مقابل، یوسف احمد، فعال جامعه مدنی در حسکه، نگاه خوشبینانهتری دارد. او میگوید پیش از توافق اخیر، نگرانی اصلی خانوادهاش لغزش منطقه به سوی «جنگی بزرگ» بود. به اعتقاد او، ورود محدود نیروهای دولتی — که شمارشان بنا به اعلام SDF بین ۲۰۰ تا ۲۵۰ نفر است — بیشتر با هدف فعالسازی نهادهای رسمی انجام شده و تهدیدی فوری محسوب نمیشود. با این حال، او نیز به ابهام در مفاد توافق و اظهارات متناقض دو طرف اشاره میکند.
نیروهای دموکراتیک سوریه و آسایش اعلام کردهاند مأموریت نیروهای دولتی موقتی است و پس از انجام وظایف مشخص پایان مییابد، اما اظهارات مقامات دمشق از احتمال حضور مستمر حکایت دارد. همین ابهام، به گفته مایا حسین، ۲۴ ساله از قامشلو، نگرانی اصلی شهروندان است: «نامشخص بودن آینده نزدیک و ندانستن اینکه پس از ادغام چه رخ میدهد.»
او در عین حال معتقد است توافق ۳۰ ژانویه از خونریزی و سناریوهای خطرناکتر جلوگیری کرده و به بازگشت تدریجی زندگی عادی کمک کرده است، مشروط بر آنکه نیروهای دولتی در محدودههای مشخص باقی بمانند و در محلههای مسکونی رفتوآمد نکنند.
در حال حاضر، نیروهای امنیت داخلی در حسکه در ایستگاه پلیس راهنمایی نزدیک میدان سینالکو مستقر شدهاند و در قامشلو نیز در «مربع امنیتی» و فرودگاه بینالمللی این شهر حضور دارند.
برخی شهروندان، از جمله رستم عثمان، کاسب بازار مرکزی قامشلو، ورود نیروهای دولتی را فرصتی برای فعالشدن دوباره نهادهای خدماتی و مدنی — از گذرنامه و مهاجرت گرفته تا دادگاهها و گذرگاههای مرزی — میدانند. پس از فروپاشی حکومت اسد در ۸ دسامبر ۲۰۲۴ و تسلط SDF بر «مربعهای امنیتی»، بسیاری از نهادهای وابسته به دمشق تعطیل شد و شهروندان برای انجام امور اداری ناچار به سفر به دمشق یا دیرالزور بودند.
در سطح سیاسی، با وجود انتقادهای گذشته از عملکرد این نیروی کردی، اکنون بخش قابلتوجهی از کردها این نیرو را تنها گزینه عملی برای حفاظت از شهرهای کردنشین و تضمین حقوق سیاسی و فرهنگی خود در چارچوب سوریهای واحد میدانند. یوسف احمد تصریح میکند که خواست عمومی نه جدایی یا گسترش نظامی، بلکه «حفاظت از شهرهای کردی و تضمین حقوق در چارچوب سوریه متحد» است.
با این حال، انتقادها از SDF، بهویژه پس از عقبنشینی از مناطقی چون دیرحافر، مسکنه، طبقه، رقه و دیرالزور، افزایش یافته است. عکید مشمش، مدیر بخش خبر خبرگزاری نورثپرس در قامشلو، میگوید این انتقادها متوجه پروژهای است که از ابتدا «ناقص و فاقد پشتوانه کافی» بود و در سطح بینالمللی، منطقهای و حتی محلی با استقبال گسترده مواجه نشد.
با وجود این، به گفته عبدالحمید سلیمان، بیاعتمادی به دیگر بازیگران — بهویژه گروههای اسلامگرای تندرو — موجب شده بسیاری از کردها حول SDF جمع شوند. حکیم احمد، روزنامهنگار قامشلو، این وضعیت را چنین توصیف میکند: «هرچه خطر جنگ بیشتر شود، گرایش کردها به SDF بیشتر میشود.»
عبدالباسط سیدا معتقد است با توافق اخیر، اداره خودگردان که بهصورت یکجانبه اعلام شده بود، عملاً پایان یافته است؛ هرچند انتظار میرود ترتیباتی برای اختیارات محلی اداری و امنیتی باقی بماند، اما ماهیت دقیق آن هنوز روشن نیست.
در نهایت، آنچه بخش گستردهای از افکار عمومی کردها بر آن تأکید دارند، ضرورت تضمینهای مکتوب و قانون اساسی است. رستم عثمان تصریح میکند حقوق کردها و دیگر جوامع سوری باید «بهصراحت و شفاف در قانون اساسی تثبیت شود» و اتکا به تصمیمات موقت یا فرمانهای ریاستجمهوری کافی نیست.
به باور عگید مشمش، اجرای موفق توافق مستلزم چارچوبی روشن، سیاسی و حقوقی است و دولت سوریه باید هویت ملی کردهای سوریه و حقوق آنان را در قانون اساسی به رسمیت بشناسد. عبدالباسط سیدا نیز بر ضرورت توافقهای مکتوب، تقویت سازوکارهای اعتمادسازی و تعیین مکانیزمی برای حل اختلافات تأکید میکند؛ اقدامی که میتواند از فروپاشی دوباره توافق جلوگیری کند.
در شرایطی که رضایت مشروط با نگرانیهای عمیق درهمتنیده است، کردهای شمالشرق سوریه بیش از هر چیز در انتظار گرفتن تضمینهای روشن و آیندهای قابل پیشبینی هستند.
منبع: نشریه عنب بلدی
نظر شما