به گزارش کردپرس، دیدار اخیر هیأتی از «شورای میهنی کردهای سوریه» با احمد الشرع، رئیس‌جمهور سوریه، و اسعد الشیبانی، وزیر خارجه این کشور، در دمشق را می‌توان نشانه‌ای روشن از رویکرد تفرقه‌آمیز دولت سوریه در قبال مسئله کردها دانست. این ملاقات، نخستین دیدار سطح‌بالا میان جریان کردی نزدیک به مسعود بارزانی و رهبری جدید سوریه از زمان سقوط حکومت بشار اسد به شمار می‌رود و در شرایطی انجام شد که دمشق هم‌زمان مسیر تعامل خود با دیگر طیف اصلی کردی، یعنی اداره خودگردان و نیروهای دموکراتیک سوریه (قسد)، را به‌طور جداگانه دنبال می‌کند.

این سفر که از ماه سپتامبر و پس از دریافت دعوت رسمی دمشق در انتظار تحقق بود، تنها پس از آن انجام شد که شورای میهنی کردهای سوریه بر دیدار مستقیم با رئیس‌جمهور سوریه اصرار ورزید و حاضر نشد به گفت‌وگو با مقامات رده پایین‌تر تن دهد. همین نکته، وزن سیاسی و نمادین دیدار را افزایش داده و آن را به پیامی آشکار درباره جای دادن شورای میهنی کردهای سوریه در معادلات جدید سوریه تبدیل کرده است.

زمان‌بندی این دیدار نیز معنادار است. ملاقات هیأت شورای میهنی کردهای سوریه تنها چند روز پس از توافق دولت سوریه با نیروهای دموکراتیک سوریه انجام شد؛ توافقی که در پی پیشروی نیروهای دولتی و از دست رفتن بخش‌هایی از مناطق تحت کنترل قسد حاصل شد و با میانجی‌گری تام باراک، فرستاده ویژه آمریکا در امور سوریه، و نقش‌آفرینی مستقیم مسعود بارزانی شکل گرفت. این توافق، هرچند به توقف موقت درگیری‌ها انجامید، اما نوعی توازن شکننده میان جنگ و صلح را رقم زده است.

بر اساس این توافق، ادغام نیروهای قسد در ساختارهای دولتی پیش‌بینی شده، اما دامنه، عمق و ماهیت این ادغام همچنان مبهم است. هم‌زمان، نقش پررنگ بارزانی در این روند – از جمله گزارش‌ها درباره پنج تماس تلفنی او با احمد الشرع تنها در یک ماه – نشان می‌دهد که دمشق نه‌تنها به مسیر نظامی، بلکه به مهندسی سیاسی صحنه کردی نیز توجه ویژه دارد.

تحلیل‌گران بر این باورند که رویارویی دمشق و قسد اکنون از میدان نظامی به عرصه سیاسی منتقل شده است. اگرچه توافق اخیر وضعیت میدانی را تا حدی منجمد کرده، اما رقابت اصلی اکنون بر سر این پرسش شکل گرفته است که چه جریانی نمایندگی سیاسی کردها را در سوریه پساجنگ در اختیار خواهد داشت. در این مرحله، قدرت نظامی جای خود را به راهبرد سیاسی، ائتلاف‌سازی و نفوذ نرم داده است.

در این چارچوب، رویکرد دولت سوریه بیش از هر چیز بر اصل «تفرقه بینداز و حکومت کن» استوار به نظر می‌رسد. در کنفرانس سراسری کردها در آوریل ۲۰۲۵، طیف‌های مختلف کردی – از جمله احزاب نزدیک به قسد و شورای میهنی کردهای سوریه – بر سر فدرالیسم برای مناطق کردنشین به توافق رسیدند و هیأتی مشترک برای گفت‌وگو با دمشق تشکیل دادند. اما دولت سوریه این چارچوب واحد را نپذیرفت و ترجیح داد هر جریان کردی را به‌طور جداگانه وارد فرآیند مذاکره کند.

نخست، دمشق با قسد به‌عنوان یک نیروی نظامی وارد توافق شد و اکنون، با شورای میهنی کردهای سوریه به‌عنوان یک بازیگر سیاسی گفت‌وگو می‌کند. نتیجه این رویکرد، عملاً فروپاشی نمایندگی واحد کردها بوده است. هیأت مشترکی که قرار بود صدای واحد کردها باشد، پس از یک نشست عملاً به حاشیه رفت و با توافق یک‌جانبه دمشق و قسد و درگیری‌های بعدی، عملاً از میان رفت. این وضعیت، قدرت چانه‌زنی کردها را تضعیف کرده و به دولت مرکزی امکان می‌دهد با چندین بازیگر رقیب، معادله را به نفع خود مدیریت کند.

برای شورای میهنی کردهای سوریه ، ورود به این مسیر حاصل محاسبات پیچیده‌ای است. این شورا که پیوند نزدیکی با مسعود بارزانی دارد، ظاهراً تنها پس از چراغ سبز او وارد تعامل مستقیم با دمشق شده است. با این حال، احزاب عضو شورای میهنی کردهای سوریه جریان‌هایی قدیمی با سابقه چند دهه فعالیت سیاسی‌اند و نمی‌خواهند در شرایطی که قسد به‌تنهایی درباره آینده سیاسی کردها مذاکره می‌کند، به حاشیه رانده شوند.

شورای میهنی کردهای سوریه خود را صرفاً نماینده مناطق تحت کنترل قسد نمی‌داند، بلکه مدعی نمایندگی کردهای سراسر سوریه، از جمله در عفرین، حلب، دمشق و دیگر مناطق خارج از نفوذ اداره خودگردان است. برآوردها حاکی از آن است که شمار کردهای ساکن خارج از مناطق تحت کنترل قسد دست‌کم با جمعیت کردهای داخل این مناطق برابری می‌کند. همین واقعیت، به شورای میهنی کردهای سوریه این امکان را می‌دهد که تعامل جداگانه با دمشق را نه شکستن وحدت کردی، بلکه دفاع از «نمایندگی گسترده‌تر» کردها توجیه کند.

این روند، چالشی جدی برای قسد ایجاد کرده است. فشار بر این نیرو تنها از سوی دمشق یا تهدیدهای خارجی نیست، بلکه از درون پایگاه اجتماعی آن نیز شکل می‌گیرد. در استان حسکه و شهرهایی چون قامشلو، درباسیه و عامودا، احزاب نزدیک به بارزانی و شورای میهنی کردهای سوریه همچنان از محبوبیت قابل توجهی، به‌ویژه در میان اقشار مرفه‌تر، برخوردارند. رهبری  این شورا نیز عمدتاً از همین مناطق برخاسته و پشتوانه اجتماعی تاریخی دارد.

در مقابل، مدل سیاسی اداره خودگردان فضای محدودی برای فعالیت آزاد سایر احزاب کردی فراهم کرده است. ورود مستقیم دمشق به گفت‌وگو با شورای میهنی کردهای سوریه ، عملاً این جریان رقیب را در دل همان جوامعی فعال می‌کند که قسد بر آن‌ها حکومت می‌کند و به شکاف‌های درون‌کردی بُعد تازه‌ای می‌بخشد.

در این میان، مسعود بارزانی نیز به‌عنوان یک بازیگر اثرگذار قدرت نرم در حال برجسته شدن است. دمشق ممکن است بخواهد نقش او را در تسهیل توافق اخیر با قسد پاداش دهد؛ توافقی که اگرچه به این نیرو فرصت تنفس داد، اما در مجموع بیش از آنچه دمشق در مذاکرات پیش از سال ۲۰۲۶ خواستار آن بود، منافع دولت مرکزی را تأمین کرد.

فرآیند ادغام نیروها نیز می‌تواند به ابزار دیگری برای تعمیق تفرقه تبدیل شود. دمشق ممکن است با جذب نیروهای امنیتی نه‌تنها از قسد، بلکه از شورای میهنی کردهای سوریه و نیز از جریان‌های کردی نزدیک به دولت، و هم‌زمان با وارد کردن نیروهای عرب محلی در مناطقی چون حسکه و قامشلو، مانع شکل‌گیری هرگونه بلوک امنیتی یکپارچه شود. این راهبرد، به دولت سوریه امکان می‌دهد بدون رویارویی مستقیم، پروژه خودگردانی را به‌تدریج فرسوده کند.

اگرچه پیشروی نظامی نیروهای دولتی به سمت حسکه پیش‌تر تحت فشار آمریکا و اروپا متوقف شد، اما به نظر می‌رسد دمشق اکنون با صبر و از مسیر شکاف‌سازی سیاسی، همان هدف را دنبال می‌کند؛ الگویی که شباهت‌هایی با رویکرد دولت سوریه در قبال دروزی‌های جنوب این کشور دارد.

در مقابل، قسد می‌کوشد پس از خسارات میدانی و تضعیف روایت رسانه‌ای خود، بار دیگر انسجام داخلی‌اش را حفظ کند. پیام این نیرو به پایگاه اجتماعی‌اش آن است که کنترل اوضاع همچنان در دست آن‌هاست و ادغام، صرفاً جنبه‌ای نمادین خواهد داشت؛ برداشتی که به نظر می‌رسد با انتظارات واقعی دمشق فاصله دارد.

در مجموع، دیدار اخیر شورای میهنی کردهای سوریه با احمد الشرع را می‌توان نشانه ورود مسئله کردها به مرحله‌ای تازه دانست؛ مرحله‌ای که در آن دولت سوریه با تعامل جداگانه با طیف‌های کردی، به‌دنبال بازتعریف این پرونده از مسیر تفرقه و چندپارگی است، و در مقابل، قسد تلاش می‌کند با تکیه بر توافق ادغام، کنترل سیاسی و میدانی خود را حفظ کند. رقابت همچنان ادامه دارد، اما میدان آن دیگر صرفاً نظامی نیست؛ بلکه عرصه‌ای است که در آن مهندسی سیاسی، شکاف‌سازی و مدیریت رقبا سرنوشت نهایی را رقم خواهد زد.

منبع: نشریه نشنال کانتکست