به گزارش کردپرس به نقل از سکای نیوز، شمالشرق سوریه در حال عبور از یکی از حساسترین مقاطع خود از زمان آغاز جنگ داخلی است. منطقهای که بیش از یک دهه تحت اداره کردها و با سطح بالایی از خودمختاری سیاسی و امنیتی اداره میشد، اکنون به میدان پیشروی نیروهای وفادار به دولت موقت دمشق تبدیل شده است؛ تحولی که توازن قدرت در سوریه پس از سقوط ساختار حاکمیت اسد را بهطور جدی دگرگون میکند.
درگیریهای اخیر میان نیروهای دولتی و رزمندگان کرد، ثبات شکننده شمالشرق را به خطر انداخته و همزمان، آینده سیاسی کردها را در نظم جدید سوریه با ابهام جدی روبهرو کرده است. این منطقه، تحت کنترل «نیروهای دموکراتیک سوریه» (قسد) ـ متحد اصلی ایالات متحده و غرب در نبرد با داعش ـ یکی از آخرین بخشهای سوریه بود که خارج از کنترل کامل دمشق باقی مانده بود؛ وضعیتی که اکنون بهسرعت در حال پایان یافتن است.
در شهر حسکه، نیروهای کرد میگویند برای دفاع از مناطق خود آمادهاند و در صورت تلاش دولت برای تصرف نظامی کامل منطقه، عقبنشینی نخواهند کرد. در میان ساکنان محلی، احساس گستردهای از بیاعتمادی نسبت به دولت جدید دمشق و نیز حس «رهاشدگی» از سوی آمریکا وجود دارد؛ احساسی که ناشی از تصور تغییر اولویتهای واشنگتن به نفع دولت موقت سوریه است.
از ابتدای سال جاری میلادی، نیروهای وفادار به احمد الشرع، رئیسجمهور موقت سوریه، عملیات گستردهای را در شمالشرق آغاز کردهاند. دمشق این پیشروی را بخشی از تلاش برای «یکپارچهسازی مجدد کشور» میداند، اما کردها آن را تهدیدی مستقیم علیه دستاوردهای سیاسی و امنیتی خود در سالهای پس از ظهور داعش تلقی میکنند.
در این چارچوب، نیروهای دولتی موفق شدهاند شهرهایی را بازپس بگیرند که پیشتر به دست نیروهای کرد از داعش آزاد شده بود؛ از جمله رقه، شهری عمدتاً عربنشین که خروج نیروهای کرد از آن با استقبال بخشی از جمعیت محلی همراه شد. این تحولات نشان میدهد که شکافهای قومی و سیاسی همچنان یکی از عوامل تعیینکننده در معادلات شمالشرق سوریه است.
یکی از مهمترین نقاط تنش، اردوگاه الهول است؛ مجموعهای عظیم که هزاران زن و کودک مرتبط با داعش را در خود جای داده است. ورود نیروهای دولتی به این اردوگاه با آشوب و بینظمی همراه شد و نگرانیها درباره امنیت این مرکز و سرنوشت زندانیان افزایش یافت. در مقابل، اردوگاه «روژ» در نزدیکی آن همچنان تحت کنترل نیروهای کرد باقی مانده است و شرایط انسانی دشوار و آینده ساکنان آن نامعلوم است.
زندگی در بلاتکلیفی
زیلان، شهروند ترکیه، زمانی که والدینش به داعش پیوستند تنها ۱۲ سال داشت. اکنون در ۲۰ سالگی، نزدیک به ۹ سال از عمر خود را در اردوگاه سپری کرده است.
او میگوید: «ما فقط میخواهیم از اینجا بیرون برویم و زندگی عادی داشته باشیم. اینجا هیچ آیندهای وجود ندارد. نه سال است که در این اردوگاه ماندهایم و من نگرانم که همینجا بمیرم.» مانند هزاران نفر دیگر، او در وضعیت بلاتکلیفی حقوقی گرفتار است؛ نه کشوری حاضر به پذیرش اوست و نه مسیر روشنی برای رسیدگی قضایی وجود دارد.
حکمیه ابراهیم، مسئول اردوگاه روژ میگوید با تغییر موازنه قدرت در سوریه، فضای اردوگاه نیز تغییر کرده است. به گفته او، برخی از زنان ساکن اردوگاه احساس قدرت و امید تازهای دارند و تصور میکنند با روی کار آمدن دولت جدید، زمینه بازگشت یا احیای تفکر داعش فراهم شده است؛ مسئلهای که نگرانیهای امنیتی جدی ایجاد میکند.
نزاع بر سر قدرت و منابع
تحولات جاری، نقشه سیاسی سوریه را پس از فروپاشی نظم پیشین بهطور جدی بازترسیم میکند. منطقه نیمهخودمختار کردها که زمانی بخشهای وسیعی از شمالشرق را در بر میگرفت، اکنون بهسرعت در حال از دست دادن انسجام جغرافیایی خود است.
در این میان، کنترل بر ذخایر اصلی نفت و گاز سوریه ـ که عمدتاً در شمالشرق قرار دارند ـ به یکی از محورهای کلیدی مناقشه تبدیل شده است. این منابع برای دولتی که با بحران اقتصادی عمیق و نیاز فوری به بازسازی روبهروست، اهمیت حیاتی دارند.
با وجود عقبنشینیها، نیروهای کرد همچنان از نظر نظامی یک بازیگر مؤثر محسوب میشوند و خواهان حفظ نوعی خودمختاری سیاسی هستند. دمشق اما بهصراحت خواستار خلع سلاح کامل آنها و ادغامشان در ارتش ملی است.
رهبران کرد تأکید میکنند که چنین اقدامی بدون تضمینهای امنیتی روشن و بهرسمیتشناختن حداقلی از حقوق سیاسی کردها، غیرقابلقبول است. در مناطق کردنشین، دولت موقت جدید ـ که ریشه در گروههای شورشی سابق دارد و برخی از آنها سابقه پیوند با جریانهای افراطی داشتهاند ـ با بدبینی عمیق نگریسته میشود.
در پی تشدید درگیریها، هزاران غیرنظامی کرد خانههای خود را ترک کردهاند. شماری از آنها به مسجدی در شهر قامیشلو پناه بردهاند و از وقوع یک جنگ تمامعیار میان نیروهای کرد و ارتش سوریه بیم دارند.
شیرین عبدالفتاح، یکی از آوارگان، میگوید: «ما از حملات هوایی و از مرگ میترسیدیم. کودکان کشته میشدند و زنان بازداشت و شکنجه میشدند. به همین دلیل مجبور به فرار شدیم.»
او نگاه دولت جدید دمشق را همچنان خصمانه نسبت به کردها میداند و میگوید: «در گذشته همین گروهها با کردها میجنگیدند. امروز هم تغییری اساسی در نگاه آنها دیده نمیشود.»
در حالی که آتشبس ۱۵ روزه اعلامشده برای انتقال زندانیان داعش نشانههایی از فروپاشی نشان میدهد، گشتزنی شبهنظامیان مسلح در مناطق کردنشین ادامه دارد. نیروهای کرد هشدار میدهند که اگر دمشق تلاش کند کنترل کامل شمالشرق را با زور نظامی به دست گیرد، آنها آماده مقاومت خواهند بود. پیامدهای مقاومت کردهامی تواند فراتر از مرزهای این منطقه گسترش یابد.
نظر شما