به گزارش کردپرس، سوریه بار دیگر در آستانه لغزش بهسوی جنگی فراگیر قرار گرفته است. بازگشت خشونت به خیابانهای حلب، پس از یورش نیروهای دولت سوریه برای تصرف محلههای کردنشین «اشرفیه» و «شیخ مقصود» از کنترل نیروهای دموکراتیک سوریه ، زنگ خطر بازگشت به بیثباتی گسترده را به صدا درآورده است.
درگیریها از سهشنبه گذشته آغاز شد و چندین روز ادامه یافت؛ در این مدت، نیروهای تحت امر کردها بهتدریج از محلههایی که نزدیک به یک دهه در اختیار داشتند، عقب رانده شدند. صبح روزهای چهارشنبه و پنجشنبه گذرگاههای انسانی باز شد و جمعیتهای بزرگی از مردم، به همراه تمام دارایی شخصیشان، از منطقه خارج شدند.
آنها حیوانات خانگی، کودکان و تمام زندگی خود را بر دوش میکشیدند. آدا، یکی از ساکنان، به نیوعرب گفت «خدا ما را حفظ کند. حالا داریم به عفرین برمیگردیم.» در سال ۲۰۱۸، حدود ۳۰۰ هزار نفر – عمدتاً کرد – پس از آنکه «ارتش ملی سوریه» مورد حمایت ترکیه کنترل عفرین را از نیروهای دموکراتیک سوریه گرفت، ناچار به فرار شده بودند.
بر اساس آمار اداره امور اجتماعی و کار استان حلب، تا روز پنجشنبه حدود ۱۴۹ هزار نفر از این محلههای درگیر آواره شدند. بسیاری، مانند آدا، راهی عفرین شدند و گروهی دیگر که جایی برای رفتن نداشتند، در مساجد مختلف حلب که به پناهگاه موقت تبدیل شده بود، اسکان یافتند.
مسجد زینالعابدین تا روز چهارشنبه به ظرفیت کامل رسیده بود. شاهد باکیزاده، از مسئولان استانداری حلب که مدیریت این مرکز را بر عهده داشت، به نیوعرب گفت: «از صبح مشغول آمادهسازی مرکز بودیم، اما شرایط بسیار دشوار است.»
اندکی پس از پایان ضربالاجل ساعت ۱۳:۳۰ روز پنجشنبه برای خروج غیرنظامیان، درگیریهای سنگین میان نیروهای دولتی و نیروهای کرد آغاز شد. گذرگاه «الزهور» که مسیر امن خروج خانوادهها بود، به صحنه نبردهای خیابانی با استفاده از توپخانه، راکت و تانک تبدیل شد.
این درگیریها تا نیمهشب ادامه یافت و در نهایت نیروهای دموکراتیک سوریه از پایگاه اصلی خود در اشرفیه عقب رانده شد. حدود ساعت ۳ بامداد، آتشبسی – با میانجیگری آمریکا – اعلام شد که تا صبح برقرار ماند.
روز جمعه قرار بود کاروانی از اتوبوسها، نیروهای مسلح باقیمانده کرد را از شیخ مقصود به مناطق تحت کنترل این نیروها در شمالشرق سوریه منتقل کند؛ اما این اتفاق هرگز رخ نداد. توافق فروپاشید. محل تخلیه، تنها چند ده متر با خطوط تحت کنترل کردها فاصله بود که نیروهای امنیتی به خبرنگاران دستور دادند فوراً محل را ترک کنند. دقایقی بعد، آتش سنگین تیربارها جمعیت را وادار کرد پشت خودروها پناه بگیرند.
پس از پایان ضربالاجل ساعت ۱۸ جمعه برای خروج غیرنظامیان، درگیریها از سر گرفته شد. گزارشها حاکی است مردان جوان از میان جمعیتهای در حال فرار بازداشت می شدند زیرا نیروهای دولتی معتقد بودند آنها میکوشند در پوشش غیرنظامی بگریزند.
درگیریها تا صبح یکشنبه ادامه یافت و نهایتاً نیروهای دموکراتیک سوریه از محله شیخ مقصود نیز خارج شد. صبح یکشنبه، مظلوم عبدی، فرمانده کل این نیرو، در شبکه X نوشت: «به تفاهمی دست یافتیم که به آتشبس و انتقال پیکر شهدا، مجروحان و نیروها به شمال و شرق سوریه منجر میشود.»
عظام الغریب، استاندار حلب، اعلام کرد شهر اکنون «عاری از نیروهای دموکراتیک سوریه» است و آخرین نیروها در چارچوب توافقی با میانجیگری آمریکا با اتوبوسها خارج شدهاند.
در مجموع، طی یک هفته دستکم ۳۰ نفر کشته و بیش از ۱۵۰ هزار نفر آواره شدند که یکی از شدیدترین موجهای خشونت از زمان سقوط رژیم بشار اسد از بیش از یک سال پیش بود.
دلایل وقوع درگیریها
تنش میان دو اردوگاه مسلح اصلی سوریه طی یک سال گذشته رو به افزایش بوده است. مذاکرات برای ادغام نیروهای دموکراتیک سوریه در ساختار دولت سوریه که از ماه مارس آغاز شده بود، به بنبست خورد و ضربالاجل پایان ۲۰۲۵ بدون نتیجه سپری شد.
اگرچه در یک سال گذشته درگیریهایی رخ داده بود، اما اغلب به زد و خوردهای محدود با سلاح سبک ختم میشد. حلب نیز پیشتر دو بار شاهد درگیری میان نیروهای دولتی و کردها بود که هر دو بار با میانجیگریهای فوری مهار شد. اما اینبار، هیچیک حاضر به عقبنشینی نبود.
الکس مککیور، پژوهشگر و نویسنده وبلاگ «این هفته در شمال سوریه»، میگوید ممکن است دولت سوریه اساساً نخواسته باشد آتشبسی برقرار شود. به گفته او، آخرین سفر مظلوم عبدی به دمشق «بسیار بد پیش رفت» و به نظر میرسد آمریکاییها نیز از آنچه «سرسختی کردها» میدانند، خسته شدهاند.
از نگاه مککیور، ممکن است آمریکا به دمشق اجازه داده باشد فشار نظامی را افزایش دهد تا SDF را وادار به امتیازدهی در مذاکرات کند. اگر چنین باشد، درگیریهای حلب لزوماً به معنای آغاز جنگی سراسری نیست، بلکه ابزاری برای فشار سیاسی بوده است.
با این حال، مشخص نیست این راهبرد دو طرف را به میز مذاکره بازمیگرداند یا بیاعتمادی و خصومت را تشدید میکند. مککیور میگوید وضعیت توافق ماه مارس – چارچوب ادغام SDF – همچنان نامشخص است و پس از سفر ناموفق عبدی در ۴ ژانویه، پیشرفتی دیده نمیشود.
ولادیمیر وان ویلگنبرگ، تحلیلگر مسائل کردها، معتقد است سطح بیاعتمادی بهقدری بالا رفته که ادامه مذاکرات دشوار است و «احتمال تداوم درگیری بسیار بالاست».
SDF هشدار داده بود اقدامات دولت میتواند «تمام سوریه را دوباره به میدان جنگی باز» تبدیل کند. روز شنبه، پهپادهای انتحاری از مناطق تحت کنترل SDF به سمت حلب شلیک شدند و حتی ساختمان شهرداری در جریان نشست خبری مقامات دولتی هدف قرار گرفت.
در پاسخ، دولت سوریه اعلام کرد مواضع پرتاب پهپادها در اطراف شهر دیرحافر را هدف قرار داده است؛ منطقهای که یکی از کانونهای بالقوه تشدید درگیری به شمار میرود. فرماندهی عملیات ارتش سوریه نیز اعلام کرد انتقال سلاحهای متوسط و سنگین SDF به این جبهه را زیر نظر دارد و «همه سناریوها» را آماده کرده است.
تاثیرات جنگ حلب بر آینده سوریه
وقوع یک جنگ تمامعیار میان نیروهای دموکراتیک سوریه و دولت نوپای سوریه، آزمونی بیسابقه برای ساختارهای امنیتی تازهتأسیس دمشق خواهد بود. هرچند دولت توانست دو محله بهشدت مستحکم را ظرف چند روز تصرف کند، اما تحلیلگران نسبت به تعمیم این موفقیت به جنگی سراسری تردید دارند.
به گفته مککیور، نیروهای کرد در حلب بهشدت از نظر تسلیحاتی در مضیقه بود و سلاحهای سنگین خود را سال گذشته، طبق توافقی با دولت، از شهر خارج کرده بود. در مقابل، دولت با حجم بالایی از توپخانه و تجهیزات سنگین وارد نبرد شد.
او همچنین تأکید میکند که SDF میتوانست با جلوگیری از خروج غیرنظامیان، هزینه تصرف محلهها را برای دولت بسیار بالاتر ببرد، اما چنین نکرد. افزون بر این، اشرفیه و شیخ مقصود اساساً مناطق تدافعی ایدهآلی نیستند، در حالی که مواضع SDF در شمالشرق سوریه بسیار مستحکمتر است.
در صورت وقوع جنگی گسترده، نقش ترکیه تعیینکننده خواهد بود. آنکارا اعلام کرده آماده ارائه «حمایت لازم» به دولت سوریه است و با حمله پهپادی به مواضع SDF در نزدیکی طبقه – نخستین حمله از این نوع در حدود یک سال گذشته – پیام روشنی از آمادگی برای مداخله ارسال کرده است.
در مجموع، نبرد حلب بیش از آنکه یک درگیری محلی باشد، هشداری جدی درباره آینده شکننده سوریه پس از اسد و سرنوشت نامعلوم کردهای این کشور است.
منبع: نشریه نیوعرب
نظر شما