به گزارش کردپرس، با پایان مهلت تعیین‌شده در توافق ۱۰ مارس میان دولت سوریه و نیروهای دموکراتیک سوریه  برای ادغام این نیروها در ساختار ارتش سوریه، بدون دستیابی به نتیجه مشخص، چشم‌انداز این پرونده همچنان با ابهام همراه است. در عین حال، ویژگی‌های جغرافیایی و جمعیتی شمال‌شرق سوریه شرایطی ایجاد کرده که تصمیم‌گیری و اقدام برای همه بازیگران اصلی، از جمله دمشق،  نیروهای دموکراتیک سوریه و ترکیه، با ملاحظات پیچیده سیاسی و امنیتی روبه‌رو شده است.

زمینه تحولات میدانی

 پس از تحولات دسامبر ۲۰۲۴ و تغییر موازنه میدانی در پی تصرف منبج و تل‌رفعت توسط گروه‌های سوری مورد حمایت ترکیه، حوزه نفوذ نیروهای دموکراتیک سوریه در شرق رود فرات تثبیت شد. بر اساس ارزیابی‌ها، این نیروها اکنون کنترل بخش عمده‌ای از استان‌های حسکه و رقه و حدود نیمی از استان دیرالزور را در اختیار دارند.

وضعیت مذاکرات و چشم‌انداز توافق

با وجود تلاش‌های دیپلماتیک در روزهای پایانی و نقش‌آفرینی ایالات متحده برای حفظ توافق ۱۰ مارس، نشانه‌ها حاکی از آن است که دستیابی به توافق نهایی تا پایان مهلت تعیین‌شده با دشواری جدی مواجه بوده است. هرچند احتمال تمدید محدود این روند همچنان مطرح است، اما برخی تحلیل‌ها حاکی از آن است که بدون انعطاف‌های معنادار از سوی طرفین، امکان دستیابی به پیشرفت اساسی کاهش یافته است. در چنین شرایطی، سناریوهای مختلفی از جمله افزایش فشارهای سیاسی یا امنیتی در محاسبات بازیگران مطرح می‌شود.

نیروهای دموکراتیک سوریه؛ چالش‌های جمعیتی و ملاحظات جغرافیایی

بخش قابل توجهی از مناطق تحت کنترل نیروهای دموکراتیک سوریه دارای بافت جمعیتی عرب‌نشین است؛ موضوعی که در سال‌های گذشته همواره یکی از چالش‌های اصلی این نیروها به شمار رفته است. با وجود تجربه چندساله اداره این مناطق، پیوند اجتماعی نیروهای دموکراتیک سوریه با بخش‌هایی از جمعیت محلی همچنان محدود ارزیابی می‌شود. همزمان، شکل‌گیری نظم سیاسی جدید در دمشق با محوریت جریان‌های سنی، معادلات جمعیتی این مناطق را بیش از پیش برجسته کرده است.

در عین حال، مناطق عرب‌نشین تحت کنترل نیروهای دموکراتیک سوریه از منظر نظامی و راهبردی نقش عمق جغرافیایی را برای این نیروها ایفا می‌کنند. عقب‌نشینی از این مناطق می‌تواند پیوستگی جغرافیایی میان مناطق اصلی تحت کنترل نیروهای دموکراتیک سوریه را تضعیف کرده و توان مانور آن را کاهش دهد. به همین دلیل، حفظ این مناطق برای نیروهای دموکراتیک سوریه صرفاً یک مسئله سیاسی نیست، بلکه با ملاحظات امنیتی و دفاعی گره خورده است.

دمشق؛ مزیت جمعیتی و ملاحظات امنیتی

 برای دولت سوریه نیز شمال‌شرق کشور ترکیبی از فرصت‌ها و چالش‌ها را در خود دارد. از یک سو، ترکیب جمعیتی عرب‌نشین در بخش‌هایی از رقه و دیرالزور می‌تواند زمینه اجتماعی مساعدتری برای گسترش نفوذ دولت مرکزی فراهم کند. از سوی دیگر، وجود زیرساخت‌های دفاعی گسترده و آمادگی‌های نظامی نیروهای دموکراتیک سوریه ، هرگونه اقدام نظامی را پرهزینه و همراه با تبعات سیاسی و امنیتی ارزیابی می‌کند.

در این چارچوب، دمشق با دو ملاحظه همزمان روبه‌رو است: تداوم وضعیت فعلی و باقی‌ماندن این مناطق در قالب ساختاری موازی، و یا تلاش برای تغییر موازنه که می‌تواند با هزینه‌های قابل توجه داخلی و خارجی همراه باشد.

ترکیه؛ ملاحظات امنیتی و حساسیت‌های سیاسی

 ترکیه نیز تحولات شمال‌شرق سوریه را با دقت دنبال می‌کند. مناطق نزدیک به مرزهای جنوبی ترکیه که عمدتاً دارای جمعیت کردی هستند، از منظر آنکارا اهمیت امنیتی ویژه‌ای دارند. در عین حال، هرگونه تحول نظامی گسترده در این مناطق می‌تواند پیامدهای سیاسی، انسانی و منطقه‌ای قابل توجهی به همراه داشته باشد و واکنش‌های بین‌المللی را برانگیزد.

نزدیکی جغرافیایی شهرهای کردنشین سوریه به مرزهای ترکیه، این پرونده را برای آنکارا حساس‌تر کرده و باعث شده است که ملاحظات داخلی و منطقه‌ای به‌طور همزمان در تصمیم‌گیری‌های این کشور نقش‌آفرین باشند.

برآیند تحولات نشان می‌دهد که جغرافیای سیاسی و ترکیب جمعیتی شمال‌شرق سوریه، مسیر دستیابی به راه‌حل پایدار را با پیچیدگی‌های جدی مواجه کرده است. تا زمانی که گفت‌وگوهای دمشق و نیروهای دموکراتیک سوریه به نتیجه مشخصی نرسد، این منطقه همچنان در وضعیت انتظار و عدم قطعیت قرار خواهد داشت؛ وضعیتی که آینده آن تا حد زیادی به روند مذاکرات، ملاحظات منطقه‌ای و نقش‌آفرینی بازیگران بین‌المللی وابسته است.

منبع: نشنال کانتکست