به گزارش کردپرس، در سالهای اخیر، افزایش رفتوآمدهای دیپلماتیک رهبران اقلیم کردستان عراق به کشورهای عربی حوزه خلیج فارس، بهویژه امارات متحده عربی و قطر، به یکی از نشانههای مهم تغییر جهت در سیاست خارجی اربیل تبدیل شده است. سفرهای مکرر نچیروان بارزانی، رئیس اقلیم کردستان، و مسرور بارزانی، نخستوزیر اقلیم، به ابوظبی و دوحه اگرچه در بیانیههای رسمی عمدتاً با محورهایی مانند توسعه روابط دوجانبه، جذب سرمایهگذاری و همکاری اقتصادی توضیح داده میشود، اما تحلیلگران و مراکز پژوهشی منطقهای این روند را بخشی از یک بازآرایی راهبردی در سیاست خارجی اقلیم میدانند. بر اساس این تحلیلها، اربیل در تلاش است ضمن کاهش وابستگی اقتصادی خود به بغداد، شرکای جدیدی برای سرمایهگذاری، انرژی و امنیت پیدا کند و جایگاه خود را بهعنوان یک بازیگر منطقهای باثبات در معادلات عراق و خاورمیانه تقویت کند.
افزایش سفرهای بارزانیها به امارات
مهمترین داده موجود درباره تعداد سفرهای رهبران اقلیم کردستان به امارات در گزارش مؤسسه Arab Gulf States Institute (AGSI) منتشر شده است. این اندیشکده در گزارش «روابط رو به گسترش کردها و امارات» در اکتبر ۲۰۲۳ اعلام کرد که روابط میان اربیل و ابوظبی در سالهای گذشته بهطور چشمگیری گسترش یافته است. بر اساس این گزارش، نچیروان بارزانی از سال ۲۰۱۹ تا سپتامبر ۲۰۲۳ دستکم چهار سفر رسمی به امارات داشته است. مسرور بارزانی نیز در همین دوره پنج بار به امارات سفر کرده که چهار سفر او تنها در فاصله سالهای ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ انجام شده است. این اندیشکده در تحلیل خود تأکید کرد که مجموع سفرهای رسمی نچیروان و مسرور بارزانی به امارات در این دوره حتی از تعداد سفرهای رسمی آنان به بغداد بیشتر بوده است؛ موضوعی که از نگاه این اندیشکده نشاندهنده اهمیت فزاینده ابوظبی در محاسبات سیاسی و اقتصادی اقلیم کردستان است. این روند پس از انتشار گزارش این موسسه نیز ادامه یافت. مسرور بارزانی در فوریه ۲۰۲۶ در جریان اجلاس دولتهای جهان در امارات با شیخ محمد بن زاید، رئیس امارات، دیدار کرد و درباره همکاریهای اقتصادی، سرمایهگذاری و تحولات منطقه گفتوگو داشت. نچیروان بارزانی نیز در آوریل ۲۰۲۶ در سفری رسمی به ابوظبی با رئیس امارات دیدار کرد و موضوعاتی مانند روابط دوجانبه، امنیت منطقهای و توسعه همکاریهای اقتصادی را بررسی کرد.بر این اساس، برآورد میشود تا اواسط سال ۲۰۲۶، نچیروان بارزانی حداقل پنج سفر رسمی و مسرور بارزانی حداقل شش سفر رسمی به امارات داشته باشند. این آمار تنها شامل سفرهای رسمی اعلامشده است و دیدارهای غیررسمی یا ملاقاتهای حاشیهای در نشستهای بینالمللی را شامل نمیشود.
سفرهای بارزانیها به قطر
در مقایسه با امارات، روابط اقلیم کردستان و قطر از نظر تعداد سفرهای رسمی کمتر بوده است و تاکنون هیچ نهاد پژوهشی یا اندیشکدهای آماری جامع درباره تعداد سفرهای رهبران اقلیم به دوحه منتشر نکرده است. بر اساس اطلاعات منتشرشده از سفرهای رسمی، نچیروان بارزانی حدود دو تا سه بار و مسرور بارزانی حدود دو بار به قطر سفر کردهاند. علاوه بر این، هر دو مقام در نشستهای بینالمللی مختلف با مقامهای قطری دیدار داشتهاند. نشریه قطر تریبون هم امروز اعلام کرد که نچیروان بارزانی روز گذشته به تاریخ 13 ژوئن 2026 به قطر سفر کرده و با چند مقام این کشور دیدار کرده است. اگرچه تعداد سفرها به قطر با امارات قابل مقایسه نیست، اما از سال ۲۰۲۲ به بعد اهمیت دوحه در سیاست خارجی اقلیم افزایش یافته است؛ بهویژه در حوزه انرژی، سرمایهگذاری و نقش سیاسی قطر در تحولات منطقه.
ورزش و دیپلماسی عمومی؛ حضور بارزانیها در مسابقات اتومبیلرانی و پروژه «نمایش کردستان» در خلیج فارس
یکی از ابعاد کمتر بررسیشده در روابط اقلیم کردستان با امارات متحده عربی، استفاده از رویدادهای ورزشی بینالمللی، بهویژه مسابقات اتومبیلرانی، بهعنوان ابزاری برای دیپلماسی عمومی و معرفی نام کردستان در عرصه جهانی است. این موضوع بهویژه در ارتباط با تیم Barzani Racing Team و همچنین Kurdistan Racing Team قابل مشاهده است؛ تیمی که با حضور در رقابتهای بینالمللی تلاش کرد نام و پرچم کردستان را در یک حوزه غیرسیاسی اما پرمخاطب جهانی مطرح کند.
یکی از نمونههای مهم این پیوند میان ورزش و دیپلماسی، سفر نچیروان بارزانی، رئیس اقلیم کردستان، و مسرور بارزانی، نخستوزیر اقلیم، به امارات در دسامبر ۲۰۱۹ بود. بر اساس اطلاعیه دفتر روابط خارجی حزب دموکرات کردستان، این دو مقام در اول دسامبر ۲۰۱۹ به دعوت شیخ محمد بن زاید، ولیعهد وقت ابوظبی، برای شرکت در مراسم اهدای جوایز مسابقات جایزه بزرگ فرمول یک ابوظبی به امارات سفر کردند. در حاشیه این سفر، آنان با شیخ محمد بن زاید و شماری از رهبران و مقامهای منطقهای حاضر در این رویداد دیدار کردند.
اگرچه این سفر در چارچوب رسمی یک رویداد ورزشی انجام شد، اما در همان دوره حضور یک تیم مرتبط با اقلیم کردستان در مسابقات بینالمللی اتومبیلرانی، به این سفر ابعاد نمادین بیشتری میداد. تیمی که ابتدا با نام Barzani Racing Team فعالیت میکرد، از سال ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۴ در مسابقات مختلف جهانی شرکت داشت و تلاش میکرد رنگها و نمادهای کردی را در پیستهای بینالمللی به نمایش بگذارد. به گفته اسحاق توتوملو، راننده اسپانیایی-کرد این تیم، استفاده از نام «بارزانی» در آن دوره به دلیل حساسیتهای سیاسی مربوط به نام «کردستان» صورت گرفت؛ اما هدف اصلی، معرفی کردستان در عرصه ورزشهای جهانی بود. حضور این تیم در مسابقات ۲۴ ساعت دوبی (24 Hours of Dubai) یکی از برجستهترین نمونهها بود. در سال ۲۰۱۴، اسحاق توتوملو، راننده تیم Barzani Racing Team، در این رقابتها با خودرو لامبورگینی شرکت کرد و در کلاس A6-Am به مقام دوم رسید. رسانه تخصصی Motorsport.com و همچنین Racecar Engineering این موفقیت را بهعنوان یکی از نتایج مهم این تیم ثبت کردند.
پس از سال ۲۰۱۹، این تیم با نام Kurdistan Racing Team فعالیت خود را ادامه داد و حضور آن مستقیماً با نام اقلیم کردستان پیوند خورد. اهمیت این حضور برای اقلیم کردستان فراتر از ورزش بود. مسابقات اتومبیلرانی در خلیج فارس، بهویژه فرمول یک ابوظبی و مسابقات استقامتی دوبی، محل تجمع سرمایهگذاران بزرگ، شرکتهای بینالمللی و نخبگان سیاسی و اقتصادی منطقه است. حضور رهبران اقلیم در چنین رویدادهایی امکان ایجاد ارتباط با شبکههای اقتصادی و نمایش تصویری از کردستان بهعنوان منطقهای باثبات و آماده همکاری اقتصادی را فراهم میکرد.
بنابراین، سفرهای بارزانیها به امارات در ارتباط با مسابقات اتومبیلرانی را میتوان بخشی از همان روند گستردهتر نزدیکی اربیل و ابوظبی دانست؛ روندی که تنها به انرژی، سرمایهگذاری و امنیت محدود نیست، بلکه حوزههایی مانند دیپلماسی عمومی، برندسازی سیاسی و معرفی بینالمللی اقلیم کردستان را نیز دربر میگیرد.
چرا امارات به شریک اصلی خلیج فارس اقلیم تبدیل شده است؟
یکی از مهمترین دلایل نزدیکی فزاینده اربیل و ابوظبی، مسائل اقتصادی و بحران مالی اقلیم است. توقف صادرات نفت اقلیم کردستان از طریق خط لوله عراق–ترکیه در سال ۲۰۲۳ فشار شدیدی بر درآمدهای اربیل وارد کرد و اختلافات مالی میان اقلیم و دولت مرکزی عراق را تشدید کرد. در چنین شرایطی، امارات بهعنوان یکی از مراکز اصلی سرمایه، تجارت و خدمات مالی منطقه، اهمیت بیشتری برای اقلیم پیدا کرد. به باور تحلیلگران مؤسسه AGSI، اربیل تلاش میکند با جذب سرمایه اماراتی در حوزههایی مانند زیرساخت، گردشگری، املاک، بانکداری و انرژی، وابستگی خود به درآمدهای نفتی و بودجه بغداد را کاهش دهد.
عامل مهم دیگر، حضور شرکتهای اماراتی در بخش انرژی اقلیم است. شرکتهای Dana Gas و Crescent Petroleum سالهاست در پروژههای گازی مهم اقلیم، از جمله میدان گازی خورمور و پروژه چمچمال، فعالیت میکنند. این پروژهها از بزرگترین سرمایهگذاریهای انرژی در عراق محسوب میشوند و حفاظت از آنها نیازمند هماهنگی سیاسی و امنیتی میان اربیل و ابوظبی است. از نگاه تحلیلگران، همین حضور اقتصادی باعث شده روابط دو طرف تنها به مناسبات سیاسی محدود نباشد، بلکه به یک رابطه راهبردی در حوزه انرژی تبدیل شود.
امنیت؛ یکی دیگر از محورهای روابط اربیل و ابوظبی
موضوع امنیت نیز در گسترش روابط اقلیم و امارات نقش مهمی داشته است. دو طرف نگرانیهایی مشترک درباره تهدیدهای امنیتی منطقه، حملات پهپادی، فعالیت گروههای مسلح و حفاظت از زیرساختهای انرژی دارند. پس از حملات مکرر به میدان گازی خورمور و همچنین حمله پهپادی به ابوظبی در سال ۲۰۲۲، امنیت انرژی و حفاظت از تأسیسات حیاتی به یکی از موضوعات ثابت گفتوگوهای میان مقامهای دو طرف تبدیل شد. به باور برخی تحلیلگران، نزدیکی سیاسی اربیل و ابوظبی تنها نتیجه نیاز اقتصادی نیست، بلکه بخشی از تلاش دو طرف برای ایجاد یک همکاری امنیتی در محیط پرتنش خاورمیانه است.
رابطه مستقیم بارزانیها با رهبران امارات
یکی از ویژگیهای قابل توجه روابط اقلیم کردستان و امارات، سطح بالای تماس میان رهبران دو طرف است. دیدارهای مکرر نچیروان و مسرور بارزانی با شیخ محمد بن زاید، رئیس امارات، از نگاه AGSI نشان میدهد که روابط دو طرف از سطح معمول میان یک دولت مرکزی و یک منطقه فراتر رفته است. این ارتباط مستقیم به رهبران اقلیم امکان میدهد بدون واسطههای رسمی، درباره مسائل اقتصادی، امنیتی و منطقهای با یکی از مهمترین بازیگران خلیج فارس گفتوگو کنند.
چرا قطر برای اقلیم اهمیت دارد؟
روابط اربیل و دوحه اگرچه از نظر حجم سفرها محدودتر است، اما اهمیت آن در حال افزایش است. مهمترین حوزه همکاری میان دو طرف، انرژی است. قطر یکی از بزرگترین تولیدکنندگان گاز طبیعی مایع در جهان و یکی از مهمترین بازیگران صنعت انرژی جهانی است. از سوی دیگر، اقلیم کردستان دارای ذخایر قابل توجه گاز طبیعی است که بخش بزرگی از آنها هنوز توسعه نیافتهاند. به همین دلیل، بسیاری از تحلیلگران معتقدند همکاری میان قطر و اقلیم میتواند در آینده در حوزه توسعه میدانهای گازی، زیرساخت انرژی و صادرات گاز گسترش یابد. عامل دیگر، تلاش اربیل برای متنوعسازی روابط خارجی است. اقلیم کردستان نمیخواهد تنها به یک کشور خلیج فارس وابسته باشد؛ بنابراین حفظ روابط همزمان با امارات و قطر به آن امکان میدهد از منابع مختلف سرمایه، حمایت سیاسی و ارتباطات منطقهای بهره ببرد. نقش میانجیگرانه قطر در خاورمیانه نیز برای اربیل اهمیت دارد. دوحه در سالهای اخیر در پروندههای مختلف منطقهای، از افغانستان تا فلسطین و روابط میان بازیگران منطقهای، نقش میانجی ایفا کرده است. داشتن کانال ارتباطی نزدیک با قطر میتواند برای اقلیم در تعامل با بغداد، سوریه، ایران، ترکیه و آمریکا اهمیت داشته باشد.
چرا این سفرها در سالهای اخیر افزایش یافته است؟
تحلیل منابع پژوهشی و رسانهای نشان میدهد چند عامل همزمان باعث افزایش توجه اربیل به کشورهای خلیج فارس شده است: نخست، بحران صادرات نفت و مشکلات مالی اقلیم، نیاز به منابع جدید سرمایه و تأمین مالی ایجاد کرده است. دوم، اختلافات مداوم میان اربیل و بغداد بر سر بودجه و مدیریت منابع طبیعی، اقلیم را به سمت یافتن شرکای اقتصادی خارجی سوق داده است. همچنین توسعه صنعت گاز، افزایش اهمیت ژئوپلیتیکی اقلیم در پی تحولات سوریه، کاهش تنش میان کشورهای شورای همکاری خلیج فارس پس از پایان بحران قطر و نگرانی درباره آینده حضور آمریکا در منطقه، از دیگر عواملی هستند که باعث شدهاند اربیل روابط خود با کشورهای عربی خلیج فارس را تقویت کند. بنابراین، افزایش سفرهای نچیروان و مسرور بارزانی به امارات و قطر را نمیتوان صرفاً بخشی از دیپلماسی تشریفاتی دانست. این روند نشاندهنده تغییر در رویکرد خارجی اقلیم کردستان است؛ رویکردی که تلاش میکند میان اقتصاد، امنیت و سیاست منطقهای توازن جدیدی ایجاد کند. در این چارچوب، امارات متحده عربی به مهمترین شریک حوزه خلیج فارس اقلیم کردستان تبدیل شده است؛ موضوعی که هم در تعداد سفرهای رهبران اقلیم و هم در حجم سرمایهگذاریهای اقتصادی و انرژی دو طرف آشکار است. قطر نیز اگرچه از نظر تعداد سفرها در سطح پایینتری قرار دارد، اما بهعنوان یک شریک مکمل، بهویژه در حوزه گاز، سرمایهگذاری و دیپلماسی منطقهای، اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
در مجموع و بر اساس تحلیل اندیشکده های منطقه، دیپلماسی خلیج فارس اقلیم کردستان بخشی از تلاش گستردهتر اربیل برای کاهش آسیبپذیری اقتصادی، افزایش استقلال عمل سیاسی و تثبیت جایگاه خود بهعنوان یک بازیگر منطقهای در عراق و خاورمیانه است.
منابع:
- Arab Gulf States Institute in Washington (AGSI)
Yerevan Saeed, “Budding Kurdish-UAE Relations,” October 2023
https://agsi.org/analysis/budding-kurdish-uae-relations/ - Arab Gulf States Institute in Washington (AGSI)
Regional Affairs – Gulf Relations Analysis Series
https://agsi.org/ - Center for Global Policy (CGP)
Analysis on Kurdistan Region Energy, Politics and Gulf Relations
https://cgpolicy.org/ - Atlantic Council – Iraq Initiative
https://www.atlanticcouncil.org/ - Washington Institute for Near East Policy (WINEP)
https://www.washingtoninstitute.org/ - Presidency of the Kurdistan Region of Iraq
https://presidency.gov.krd/ - Kurdistan Regional Government (KRG) – Prime Minister Office
https://gov.krd/ - Kurdistan Democratic Party – Foreign Relations Office (KDP-FRO)
“The President of the Kurdistan Region and the Prime Minister visit the UAE,” 1 December 2019
https://www.kdp-fro.krd/ - UAE Ministry of Foreign Affairs
https://www.mofa.gov.ae/ - UAE Presidential Office
https://www.mohamedbinzayed.ae/ - Amiri Diwan – State of Qatar
https://www.diwan.gov.qa/ - Qatar Ministry of Foreign Affairs
https://www.mofa.gov.qa/ - Qatar Tribune
https://www.qatar-tribune.com/ - Dana Gas
https://www.danagas.com/ - Crescent Petroleum
https://www.crescentpetroleum.com/ - Kurdistan Regional Government – Ministry of Natural Resources
https://mnr.krg.org/ - Reuters
https://www.reuters.com/ - Financial Times
https://www.ft.com/ - Bloomberg
https://www.bloomberg.com/ - Kurdistan24
“Kurdistan Racing Team wins first trophy in German racing cup”
https://www.kurdistan24.net/ - Kurdistan24
“Kurdistan Racing Team in financial trouble”
https://www.kurdistan24.net/ - Motorsport.com
“Isaac Tutumlu finishes on the rostrum in Dubai” (2014)
https://www.motorsport.com/ - Racecar Engineering
“Tutumlu finishes on A6-Am class rostrum in Dubai 24 hrs”
https://www.racecar.com/ - Racecar Engineering
“Barzani Racing ceases motorsport activities for 2015”
https://www.racecar.com/ - Kurdistan Chronicle / Kurdipedia
“Racing with Pride”
https://www.kurdipedia.org/ - Rudaw English
https://www.rudaw.net/ - The New Region
https://thenewregion.com/ - Al-Monitor
https://www.al-monitor.com/ - The National (UAE)
https://www.thenationalnews.com/
نظر شما