کردپرس
به نوشته وبسایت تحلیلی- خبری دراو میدیا، در سالهای اخیر و با وجود عملیاتهای گسترده نظامی نیروهای امنیتی عراق و ائتلاف بینالمللی، فعالیتهای گروه داعش در عراق و سوریه همچنان ادامه داشته است. این گروه بین سالهای ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۵ مسئولیت هزاران عملیات تروریستی را بر عهده گرفته که بخش عمده آنها در استانهای دیالی، کرکوک، صلاحالدین و الانبار متمرکز بوده است؛ بهگونهای که این استانها در مجموع بیش از نیمی از کل عملیاتها را شامل میشوند و شمار آنها به ۵ هزار و ۷۷۲ عملیات میرسد.
حملات هوایی و تحرکات راهبردی ائتلاف بینالمللی بین سالهای ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۰ که شامل ۱ هزار و ۸۴۶ حمله در استانهای مختلف عراق بود، موجب کاهش تدریجی توان عملیاتی این گروه شد؛ بهویژه پس از سال ۲۰۲۱، تا جایی که در سال ۲۰۲۵ سطح فعالیتهای داعش به پایینترین حد خود رسید.
در سوریه نیز داعش طی سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ در مجموع ۴۱۶ عملیات انجام داده است؛ با این حال کاهش چشمگیری از ۲۸۸ عملیات در سال ۲۰۲۴ به تنها ۱۲۸ عملیات در سال ۲۰۲۵ مشاهده میشود. این روند کاهشی بیانگر تضعیف توانمندیهای داعش در سوریه است؛ وضعیتی که شباهت زیادی به شرایط این گروه در عراق دارد و نتیجه فشارهای شدید امنیتی و نظامی در هر دو کشور است.
بهطور کلی، دادهها نشان میدهد داعش اکنون در چارچوبی بسیار محدود فعالیت میکند و تنها در برخی مناطق شمالی و شرقی حضور دارد. حملات هوایی و عملیاتهای مستقیم نظامی، تحرکات این گروه را بهشدت محدود کرده و فعالیتهای آن را به مناطق مشخص و پراکنده سوق داده است.
گسترش جغرافیایی داعش در دوران اوج
در زمان اوجگیری قدرت داعش در سال ۲۰۱۴ و تسلط آن بر نزدیک به یکسوم خاک عراق و بخشهای وسیعی از سوریه، این گروه مناطق تحت کنترل خود را به ۲۰ ولایت تقسیم کرده بود.
در عراق، ولایتهایی چون جنوب، الانبار، فلوجه، دیالی، بغداد، شمال بغداد، صلاحالدین، کرکوک، دجله، نینوا و جزیره تحت کنترل داعش قرار داشت.
در سوریه نیز ولایتهای برکه، خیر، رقه، حمص، حلب، دمشق، حماة و ادلب جزو مناطق نفوذ این گروه بودند؛ افزون بر مناطقی که از طریق «بیعت» به داعش پیوسته بودند.
ولایت «جزیره» شامل بیابانهای حَضر و مناطق سنجار، تلعبطه، محلبیه، تلعفر، زمار و بعاج در استان نینوا بود. ولایت «دجله» نیز روستاها و شهرکهای استان صلاحالدین در امتداد رود دجله، از بیجی تا ناحیه حمامالعلیل در نینوا را در بر میگرفت.
در سوریه، ولایت «خیر» مناطق اطراف میادین و البوکمال در استان دیرالزور را شامل میشد و ولایت «برکه» بخشهایی از استان حسکه را پوشش میداد.
پس از سال ۲۰۱۷، سیطره داعش از حاکمیت واقعی به کنترل غیرمستقیم تغییر یافت و حضور آن به «هستههای خفته» و کانونهای کوچک محدود شد. در سوریه، این گروه تنها در مناطق بیابانی و نقاط محدودی مانند میادین، البوکمال، حسکه، حمص و دمشق باقی ماند و دیگر کنترل واقعی بر حلب، رقه، حماة و ادلب نداشت. در عراق نیز داعش اکنون صرفاً در مناطق بیابانی، کوهستانی و صعبالعبور بهصورت هستههای پراکنده حضور دارد.
فعالیتهای داعش در عراق (۲۰۱۸–۲۰۲۶)
دادههای آماری سالهای ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۶ نشاندهنده کاهش تدریجی عملیاتهای داعش در عراق پس از از دست دادن کنترل زمینی در سال ۲۰۱۸ است. در حالی که سطح فعالیتها بین سالهای ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۱ بالا باقی ماند و سالانه بیش از هزار عملیات ثبت شد، اما در سال ۲۰۲۲ کاهش شدیدی رخ داد و شمار عملیاتها به ۴۸۷ مورد رسید. این روند نزولی ادامه یافت تا جایی که در سال ۲۰۲۵ تنها ۱۴ عملیات ثبت شد؛ به این معنا که فعالیتهای داعش نسبت به سال ۲۰۱۸ حدود ۹۸.۹ درصد کاهش یافته است.
تحولات راهبردی داعش (۲۰۱۴–۲۰۲۶)
داعش طی این بازه زمانی پنج مرحله متفاوت را پشت سر گذاشته است:
- مرحله نخست (۲۰۱۴–۲۰۱۸): اوج قدرت و تبدیل شدن به شبهدولت با تسلط بر بخشهای وسیعی از عراق و سوریه.
- مرحله دوم (۲۰۱۸–۲۰۱۹): فروپاشی «دولت داعش» و از دست رفتن کنترل زمینی؛ تمرکز بر گسترش جغرافیایی و حملات متنوع برای اثبات بقا.
- مرحله سوم (۲۰۲۰): تداوم بالای عملیاتها، بهویژه در دیالی، کرکوک و الانبار، با تکیه بر راهبرد «جنگ فرسایشی».
- مرحله چهارم (۲۰۲۱–۲۰۲۲): عقبنشینی و کاهش محسوس عملیاتها و محدود شدن دامنه جغرافیایی؛ تغییر راهبرد از گسترش به پنهانکاری.
- مرحله پنجم (۲۰۲۳–۲۰۲۵): مرحله رکود یا نیمهفروپاشی، با حداقل فعالیت و از دست رفتن کانونهای اصلی عملیات.
مقایسه کلی نشان میدهد داعش در عراق طی هفت سال از یک نیروی سازمانیافته و فعال به مرحله عقبنشینی تقریباً کامل رسیده و روند پس از ۲۰۲۱ نه یک افت موقتی، بلکه یک مسیر ساختاری بهسوی فروپاشی نظامی بوده است.
جغرافیای عملیاتهای داعش در عراق (۲۰۱۸–۲۰۲۶)
از مجموع ۵ هزار و ۷۷۲ عملیات ثبتشده:
- دیالی با ۱۶۰۷ عملیات (۲۷.۸٪) در صدر قرار دارد.
- کرکوک با ۱۳۶۴ عملیات (۲۳.۶٪) در رتبه دوم است.
این دو استان در مجموع ۵۱.۴٪ کل عملیاتها را شامل میشوند.
پس از آن:
- صلاحالدین (۶۴۱) و الانبار (۶۰۹) با هم حدود ۲۱.۸٪ را تشکیل میدهند.
- مناطق شمال بغداد (۴۷۸) و دجله (۴۶۴) نیز نشاندهنده تلاش برای ایجاد فشار امنیتی در نزدیکی پایتخت هستند.
- کمترین عملیاتها در فلوجه (۱۰۷)، جزیره (۶۱) و بادینه (۲۷) ثبت شده است.
حملات ائتلاف بینالمللی علیه داعش در عراق (۲۰۱۷–۲۰۲۰)
در این دوره ۱ هزار و ۸۴۶ حمله انجام شد:
- بیشترین حملات در الانبار (۵۳۷ حمله / ۲۹.۱٪) و نینوا (۳۴۶ حمله / ۱۸.۷٪) بود.
- کرکوک (۲۳۵ حمله) و صلاحالدین (۱۰۶ حمله) در ردههای بعدی قرار داشتند.
- بغداد و دیالی هرکدام تنها ۱۴ حمله (۰.۸٪) را تجربه کردند؛ موضوعی که محدودیت تأثیر اقدامات امنیتی در برخی مناطق پرتنش را نشان میدهد.
فعالیتهای داعش در سوریه (۲۰۲۴–۲۰۲۵)
داعش طی این دو سال ۴۱۶ عملیات انجام داده است:
- دیرالزور با ۲۷۴ عملیات در صدر قرار دارد.
- حسکه با ۷۸ عملیات در رتبه دوم و رقه با ۲۷ عملیات در رتبه سوم است.
- در سایر استانها فعالیتها محدود بوده: حمص (۱۸)، حلب (۹)، حماة (۶)، ادلب (۳) و دمشق تنها یک عملیات.
این آمار نشاندهنده عقبنشینی جدی توان عملیاتی داعش در سوریه، بهویژه در مناطق غربی و جنوبی، تحت تأثیر اقدامات شدید امنیتی و نظارتی است.
نظر شما