به گزارش کردپرس، اقلیم نیمهخودمختار کردستان عراق با محوریت اربیل، اهمیتی بسیار فراتر از اندازه جغرافیایی، میزان تولید نفت و گاز یا توان نظامی خود دارد. این منطقه در کانون رقابت قدرتهای بزرگ بر سر عراق قرار گرفته؛ کشوری که از نگاه واشنگتن، لندن، پکن و مسکو، کلید معادلات خاورمیانه به شمار میرود. به گفته یک منبع ارشد حوزه انرژی چین و روسیه بر این باورند که «با کنار نگه داشتن غرب از معاملات انرژی در عراق، پایان هژمونی غرب در خاورمیانه به فصل تعیینکننده افول نهایی آن تبدیل خواهد شد».
در سوی دیگر، ایالات متحده و متحدان اصلیاش خواهان آن هستند که اقلیم کردستان و در مقیاسی وسیعتر عراق، در بلندمدت روابط خود را با شرکتهای چینی، روسی و ایرانی قطع کنند. افزون بر این، آمریکا و اسرائیل علاقه راهبردی ویژهای به استفاده از اقلیم کردستان بهعنوان پایگاهی برای پایش مستمر فعالیتهای ضد خود دارند. با درک این مؤلفههای بنیادین، تحولات اخیر در این منطقه معنا پیدا میکند؛ در غیر این صورت، هیچیک از این رخدادها قابل فهم نخواهد بود. در همین چارچوب است که باید قراردادهای جدید بلندمدت تامین گاز از میدان چمچمال را ارزیابی کرد.
خودِ این توافق از نظر فنی ساده است. شرکت «دانا گاز» مستقر در امارات متحده عربی و «کرسنت پترولیوم» مستقر در لندن، به همراه شرکای خود در کنسرسیوم «پرل پترولیوم» شامل OMV اتریش، MOL مجارستان و RWE آلمان، توافق کردهاند تا روزانه تا ۱۴۲ میلیون فوت مکعب استاندارد گاز به تولیدکنندگان سیمان و فولاد عرضه کنند. مدت این قرارداد ۱۰ سال است و از نیمه دوم سال ۲۰۲۷، همزمان با آغاز تولید میدان چمچمال، اجرایی خواهد شد. طبق اعلام شرکتها، گاز از طریق خطوط لوله جدید بخش خصوصی، از جمله یک خط لوله اختصاصی ۴۰ کیلومتری که میدان چمچمال را مستقیماً به منطقه صنعتی بازیان متصل میکند، به مصرفکنندگان صنعتی در اربیل و بازیان تحویل داده میشود.
این توافق در ادامه شتابی است که سال گذشته در توسعه میدان چمچمال توسط شرکای پرل پترولیوم ایجاد شد که شامل تعهد ۱۶۰ میلیون دلاری برای حفاری سه حلقه چاه، نصب تأسیسات آزمایش طولانیمدت و ایجاد زیرساختهای لازم برای مرحله توسعه کامل میدان بود. میدان چمچمال در شمال میدان گازی کورمور قرار دارد؛ میدانی که خود در اکتبر ۲۰۲۵ شاهد پروژه توسعهای مهمی بود و ظرفیت فرآوری آن با افزایش ۲۵۰ میلیون فوت مکعب در روز، به ۷۵۰ میلیون فوت مکعب در روز رسید. در وضعیت کنونی، حتی پیش از هرگونه افزایش تولید در چمچمال، تأسیسات گازی کورمور بیش از ۸۰ درصد برق اقلیم کردستان را تأمین میکند و تاکنون بیش از ۳.۵ میلیارد دلار سرمایهگذاری جذب کرده است.
این موج فعالیتها در حالی ادامه دارد که در نوامبر گذشته، میدان کورمور هدف حمله راکتی قرار گرفت که اندکی پس از اعلام تکمیل زودهنگام پروژه افزایش ظرفیت آن رخ داد. این حمله، مهمترین رویداد امنیتی پس از حملات پهپادی ماه ژوئیه به چندین میدان نفتی اقلیم بود که تولید نفت را حدود ۱۵۰ هزار بشکه در روز کاهش داد. حمله به خورمور به قطع گسترده برق انجامید، زیرا این میدان نقش محوری در تأمین انرژی استان سلیمانیه و مناطق اطراف دارد.
هیچ گروهی رسماً مسئولیت این حمله را بر عهده نگرفت. به گفته برخی کارشناسان، این حمله تلاشی برای تعمیق شکاف میان بغداد و واشنگتن است؛ شکافی که با بازگشت اخیر شرکتهای غربی به عراق در حال کاهش به نظر میرسد.
واکنش غرب به حمله کورمور، پیامی عینی و روشن بود مبنی بر اینکه اقلیم کردستان همچنان یکی از منافع راهبردی آنها در روند بازسازی نفوذشان در عراق و خاورمیانه است. نفوذ غرب در این منطقه در سالهای اخیر با پیشروی چین و روسیه تضعیف شده بود. ایالات متحده محمولهای از نفت اقلیم کردستان را خریداری کرد – نخستین خرید از زمان بازگشایی خط لوله حیاتی عراق–ترکیه – و آن را از بندر جیهان ترکیه با نفتکش Seaways Brazos بارگیری کرد و بهصراحت اعلام شد که این اقدام ادامهدار خواهد بود.
فراتر از این، همانگونه که در توافق جدید چمچمال مشهود است، آمریکا و متحدانش مصمماند هر آنچه لازم باشد انجام دهند تا بستر ژئوپلیتیکی لازم برای پیشبرد آزادانه برنامههای توسعهای شرکتهای بینالمللی انرژی در اقلیم کردستان فراهم شود. بخشی از این راهبرد، افزایش حضور شرکتهای غربی در اقلیم است که طبق حقوق بینالملل، حق تأمین امنیت میدانی مورد نیاز برای حفاظت از داراییها و سرمایهگذاریها را نیز به همراه دارد. به تعبیر یک منبع حقوقی ارشد مستقر در واشنگتن و مرتبط با وزارت خزانهداری آمریکا که پس از تخلیه محموله نفت اقلیم در نوامبر گذشته بهطور اختصاصی به OilPrice.com گفت: «این محموله نفت تنها بخشی از یک مجموعه بزرگتر است که پیام آن روشن است: ما دوباره اینجا هستیم و این بار قرار نیست جایی برویم.»
این پیام با تشدید تحریمهای آمریکا و اروپا علیه روسیه، بهویژه علیه شرکتهایی مانند روسنفت، تقویت شد. در نتیجه این فشارها، شرکت پرچمدار نفتی کرملین ناچار شد سهم خود در شرکت خط لوله کردستان (KPC) را از ۶۰ درصد – که در سال ۲۰۱۷ به دست آورده بود – به ۴۹ درصد کاهش دهد. KPC اپراتور اصلی شبکه خطوط لوله داخلی اقلیم کردستان است که میادین نفتی مهمی چون تق تق و تاوکه را به ایستگاه مرزی فیشخابور متصل میکند؛ جایی که این شبکه به خط لوله اصلی عراق–ترکیه پیوند میخورد. این سامانه برای تأمین مالی دولت اقلیم کردستان حیاتی است اما در مارس ۲۰۲۳ بسته شد و در سپتامبر گذشته دوباره به فعالیت بازگشت.
عملیات گسترده روسنفت در اقلیم کردستان، عملاً کنترل زیرساختهای حیاتی نفتی منطقه را به دست روسیه سپرده بود که حاصل سه توافق بزرگ با دولت اقلیم در سال ۲۰۱۷ بود: نخست، تأمین ۱.۵ میلیارد دلار منابع مالی برای اقلیم از طریق پیشفروش نفت؛ دوم، در اختیار گرفتن ۸۰ درصد سهم عملیاتی در پنج بلوک نفتی بالقوه بزرگ؛ و سوم، تملک ۶۰ درصدی خط لوله عراق–ترکیه در برابر تعهد سرمایهگذاری ۱.۸ میلیارد دلاری برای افزایش ظرفیت آن به یک میلیون بشکه در روز. کاهش مالکیت روسنفت بر این داراییها، بنیان نفوذ این کشور در اقلیم را بهطور محسوسی تضعیف کرده است.
با این حال، این تحولات صرفاً از سر نوعدوستی غرب نیست. اقلیم کردستان علاوه بر نفت، از ظرفیت عظیم گاز طبیعی برخوردار است. وزارت منابع طبیعی اقلیم، ذخایر اثباتشده گاز را ۲۵ تریلیون فوت مکعب و منابع اثباتنشده را تا ۱۹۸ تریلیون فوت مکعب برآورد میکند؛ رقمی معادل حدود ۳ درصد ذخایر جهانی. این برآوردها با توجه به ارزیابی سازمان زمینشناسی آمریکا نیز واقعبینانه به نظر میرسد؛ نهادی که معتقد است تنها در کمربند چینخورده زاگرس عراق – که بخش بزرگی از آن در محدوده اقلیم قرار دارد – حدود ۵۴ تریلیون فوت مکعب گاز کشفنشده وجود دارد.
در حال حاضر، مجموع ذخایر کشفشده کمتر از ۱۰ تریلیون فوت مکعب ذخایر اثباتشده و محتمل و کمتر از ۳۰ تریلیون فوت مکعب منابع مشروط است که عمدتاً در میادین گاز غیرهمراه واقع در مناطق مرکزی و جنوبی اقلیم، از جمله بینا باوی، کورمور، خورمله، میران و چمچمال متمرکز شدهاند. با توجه به نرخ موفقیت ۶۵ درصدی حفاریها در بخش نفت، آژانس بینالمللی انرژی نیز چشمانداز بسیار مثبتی برای عملیات اکتشاف و توسعه گاز در این منطقه ترسیم میکند.
اویل پرایس
نظر شما