شرفالدین خان بن شمسالدین بن شرف بیگ بدلیسی، معروف به شرفخان بدلیسی یا Şerefxanê Bedlîsî، در ۲۵ فوریه ۱۵۴۳ میلادی در روستای قرهرود (گرمرود) میان اراک و قم در ایران متولد شد. پدرش شمسالدین بیگ از خاندان روجکی (رُوژیکی) بود و به دلیل مسائل سیاسی تبعید شده بود. مادرش دختر امیر خان موصولی بود. شرفخان در کودکی به دربار شاه طهماسب اول صفوی در قزوین فرستاده شد و آموزشهای گستردهای دید. او قرآن، فقه، ریاضیات، فنون نظامی (تیراندازی، سوارکاری، شمشیرزنی)، ادبیات و اص ول انسانگرایی را آموخت و به زبان پارسی تسلط کامل پیدا کرد.
در سال ۱۵۷۶، شاه طهماسب او را به عنوان «میر میرها» و رهبر قبایل کُرد ایرانی منصوب کرد. اما در سال ۱۵۷۸ عقاید خود را به سمت امپراتوری عثمانی تغییر داد و سلطان مراد سوم او را به عنوان امیر امارت بدلیس (بیتلیس) در کردستان شمالی منصوب کرد. شرفخان در جنگهای عثمانی علیه صفویان شرکت فعال داشت و تا حدود سال ۱۵۸۸ در این درگیریها حضور داشت. در سال ۱۵۹۷ قدرت را به پسرش شمسالدین واگذار کرد.
شاهکار او کتاب **«شرفنامه»** است که در سال ۱۵۹۷ به زبان پارسی نوشته شد. این اثر به چهار بخش تقسیم میشود:
- بخش اول: پنج سلسله کردی دارای مقام سلطنتی مانند مروانیان دیاربکر، حسنویه دینور و شهرزور، فضلویه لر بزرگ، امیران لر کوچک و بهویژه ایوبیان صلاحالدین.
- بخش دوم: سلسلههایی که سکه ضرب کرده و خطبه به نامشان خوانده میشد.
- بخش سوم: خانوادههای حاکم موروثی.
- بخش چهارم: تاریخ خاص امیران بدلیس.
شرفنامه نه تنها تاریخ سیاسی، بلکه تصویری روشن از زندگی اجتماعی و فرهنگی کردها در قرن شانزدهم ارائه میدهد. شرفخان این کتاب را به پارسی نوشت تا در مناطق وسیع پارسیزبان خوانده شود و مشروعیت خاندان روجکی را تقویت کند. او نسخههایی از آن را برای رهبران کرد در کیلس و اردلان فرستاد.
شرفخان بدلیسی حدود سالهای ۱۶۰۳ یا ۱۶۰۴ درگذشت. میراث او جاودانه است؛ شرفنامه هنوز هم اصلیترین منبع پژوهشهای تاریخی کردستان به شمار میرود و به زبانهای کردی، ترکی، عربی، فرانسوی، آلمانی و انگلیسی ترجمه شده است. مجسمهای از او در پارک عمومی سلیمانیه در اقلیم کردستان عراق نصب شده است.
شرفخان بدلیسی نه تنها یک امیر و جنگجو، بلکه اندیشمند و تاریخنگاری بود که با قلم خود، هویت تاریخی کردها را برای نسلهای آینده حفظ کرد و جایگاه والایی در تاریخنگاری کردی و اسلامی به دست آورد.
نظر شما