کردپرس
ستران عبدالله در سالروز روزنامهنگاری کردی، در گفتوگو با خبرگزاری کردپرس، با اشاره به ریشههای تاریخی رسانه کردی بیان کرد: در واقع تاریخ رسانه کردی همگام با جنبش معاصر کوردایتی متولد شده است؛ به این معنا که حتی نخستین روزنامه کردی، یعنی «کردستان»، خود بخشی از یک حرکت سیاسی و آزادیخواهانه بود. از همان ابتدا، رسانه نهتنها ابزار اطلاعرسانی، بلکه بخشی از سازوکار مبارزه و انتقال مطالبات مردم کردستان به شمار میرفت.
وی افزود: به مرور زمان، این وضعیت به یک سنت تبدیل شد؛ بهگونهای که رسانه، بهویژه روزنامهنگاری، هم در خدمت جنبش آزادیخواهانه قرار گرفت و هم به سکویی برای بیان دیدگاهها بدل شد؛ چه برای انتقال این دیدگاهها به تودههای مردم کردستان و چه برای رساندن آنها به حکومتهایی که کردها از آنها مطالبه حقوق داشتند.
این فعال رسانهای در ادامه با اشاره به دوره پیش از قیام ۱۹۹۱ (راپرین) گفت: در آن مقطع، رسانهها عمدتاً در قالب روزنامه، مجله و رادیو فعالیت میکردند. در کنار احزاب سیاسی اقلیم کردستان، مانند اتحادیه میهنی کردستان و حزب دمکرات کردستان، رسانهها نقشی کلیدی در انتقال پیامهای سیاسی ایفا میکردند. رادیوهای مخفی انقلاب، از جمله رادیوهای وابسته به این احزاب، در کنار نشریات زیرزمینی، هم دیدگاههای جنبش سیاسی را منتقل میکردند و هم اخبار مربوط به سرکوبهای رژیم بعث، از جمله کشتار، بازداشت و کوچ اجباری را به اطلاع مردم میرساندند.
وی تصریح کرد: رسانههای آن دوره در دو بستر اصلی فعالیت داشتند؛ نخست، در مناطق آزادشده تحت کنترل پیشمرگهها که بهصورت علنیتر فعالیت میکردند، و دوم، در داخل شهرها که فعالیتها بهصورت مخفیانه و زیرزمینی انجام میشد. در کنار این دو، فعالیت رسانهای در خارج از کشور، بهویژه در اروپا، نیز نقش مهمی در رساندن صدای مردم کردستان به جامعه بینالمللی داشت.
ستران عبدالله ادامه داد: در مجموع، میتوان گفت رسانه کردی پیش از قیام در سه حوزه متمرکز بود؛ مناطق تحت کنترل رژیم بعث بهصورت مخفی، مناطق آزادشده توسط نیروهای کرد، و خارج از کشور. این رسانهها علاوه بر اطلاعرسانی، نقش مهمی در آگاهیبخشی و شکلدهی به افکار عمومی ایفا میکردند.
وی با اشاره به تحولات پس از قیام ۱۹۹۱ گفت: این مقطع را باید نقطه عطفی در تاریخ رسانه کردی دانست. با شکلگیری مناطق آزادشده در سلیمانیه، اربیل و بادینان، فضای جدیدی برای فعالیت رسانهای ایجاد شد. در این دوره، روزنامهنگاری رشد قابلتوجهی یافت و بهتدریج رسانههای دیداری و شنیداری مانند تلویزیون و رادیو گسترش پیدا کردند.
او افزود: در فاصله سالهای ۱۹۹۱ تا ۲۰۰۳، یعنی تا زمان سقوط رژیم بعث، رسانه کردی وارد مرحلهای از تثبیت و توسعه شد. در این دوره، علاوه بر گسترش روزنامهها و مجلات، فناوریهای جدید مانند اینترنت نیز بهتدریج وارد فضای رسانهای شدند و زمینه را برای تحول بیشتر فراهم کردند.
ستران عبدالله در ادامه با اشاره به تحولات پس از سال ۲۰۰۳ بیان کرد: با سقوط صدام حسین، فضای رسانهای بهطور قابلتوجهی گستردهتر شد. دسترسی رسانههای کردی به مناطق مختلف عراق از جمله کرکوک و بغداد افزایش یافت و ابزارهایی مانند ماهوارهها، نقش مهمی در گسترش فعالیت رسانهای ایفا کردند.
وی در پاسخ به پرسشی درباره ماهیت رسانههای کردی در این دوره گفت: به دلیل نیاز رسانه به منابع مالی گسترده، در مرحله نخست، این احزاب سیاسی بودند که امکان تأسیس و اداره رسانهها را داشتند. به همین دلیل، رسانه کردی در ابتدا ماهیتی حزبی داشت. در ادامه، با شکلگیری نهادهای حکومتی، رسانههای دولتی نیز ایجاد شدند.
او افزود: پس از آن، رسانههای خصوصی و مستقل نیز بهتدریج ظهور کردند؛ رسانههایی که گاه توسط افراد و گاه با حمایت سرمایهگذاران یا سازمانهای بینالمللی شکل گرفتند. این رسانهها تلاش کردند حرفهایتر و مستقلتر عمل کنند، اما در عمل، تأثیرپذیری از جریانهای سیاسی یا منابع مالی در برخی از آنها همچنان وجود دارد.
او با تأکید بر اینکه نمیتوان رسانه کردی را صرفاً حزبی دانست، گفت: در کنار رسانههای حزبی، انواع دیگری از رسانهها نیز شکل گرفتهاند و این دو جریان بهصورت همزمان رشد کردهاند. با این حال، وابستگی حزبی در بسیاری از موارد، مسیر حرفهای شدن کامل رسانهها را با دشواری مواجه کرده است.
وی در ادامه با اشاره به وضعیت کنونی رسانهها در اقلیم کردستان گفت: امروز میتوان رسانههای کردی را به سه دسته اصلی تقسیم کرد؛ رسانههای حزبی و حکومتی، رسانههای مستقل، و رسانههای موسوم به «سایه». رسانههای سایه معمولاً وابستگیهای غیررسمی به جریانهای سیاسی دارند، اما هویت آنها بهصورت شفاف اعلام نمیشود.
او توضیح داد: رسانههای سایه خود به دو بخش تقسیم میشوند؛ بخشی که بهصورت حرفهای و با رعایت اصول رسانهای فعالیت میکنند، و بخشی دیگر که به سمت ادبیات رسانههای زرد گرایش دارند و بدون هویت مشخص، در فضای رسانهای اثرگذاری میکنند.
این تحلیلگر رسانهای در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به جایگاه رسانه در شرایط کنونی گفت: به باور من، رسانه کردی در حال فاصله گرفتن از جایگاه کلاسیک خود بهعنوان «رکن چهارم» است. در گذشته، رسانه بهعنوان ناظر قدرت و حافظ منافع عمومی شناخته میشد، اما امروز تا حد زیادی به بخشی از ساختار قدرت تبدیل شده است.
وی افزود: رسانه اکنون یا در قالب رسانههای وابسته به احزاب سیاسی فعالیت میکند، یا به بخشی از سازوکارهای حکومتی تبدیل شده، و یا در چارچوب سرمایهگذاریهای اقتصادی و منافع بخش خصوصی عمل میکند. این وضعیت باعث شده است که استقلال کامل رسانهای با چالشهای جدی مواجه شود.
ستران عبدالله با اشاره به وضعیت روزنامهنگاران مستقل گفت: فعالیت مستقل در حوزه رسانه با دشواریهای زیادی همراه است، چرا که ایجاد و اداره یک رسانه نیازمند منابع مالی گسترده است. با این حال، همچنان روزنامهنگاران مستقلی وجود دارند که به اعتبار حرفهای خود، نقش مهمی در فضای رسانهای ایفا میکنند.
وی در پایان با اشاره به آینده رسانه کردی بیان کرد: رسانه تا زمانی که جامعه کردستان و مسئله کرد وجود دارد، به حیات خود ادامه خواهد داد، اما شکل و کارکرد آن ممکن است تغییر کند. آینده رسانه کردی تا حد زیادی به میزان توان آن در حفظ استقلال، پایبندی به اصول حرفهای و بازگشت به نقش اصلی خود بهعنوان صدای جامعه و ناظر قدرت بستگی دارد.
نظر شما