به گزارش کردپرس، در حالی که درگیری‌های پراکنده در استان حسکه سوریه، به‌تدریج به شهر الجوادِیه (که در کردی «چِل‌آغا» نامیده می‌شود) نزدیک‌تر می‌شود ــ مسیری کلیدی که گذرگاه مرزی سمالکا را میان اقلیم کردستان عراق و نوار باقی‌مانده تحت کنترل نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) در شمال‌شرق سوریه به هم متصل می‌کند ــ اهمیت راهبردی این گذرگاه بار دیگر برجسته شده است. با این حال، آنچه کمتر مورد توجه قرار گرفته، این است که ترکیه چگونه سمالکا را به یکی از به‌شدت کنترل‌شده‌ترین و تحت‌نظارت‌ترین گذرگاه‌های مرزی در خاورمیانه تبدیل کرده است.

با تشدید بحران در شمال‌شرق سوریه، جریان کمک‌های بشردوستانه‌ای که از اقلیم کردستان به مناطق تحت کنترل SDF منتقل می‌شود ــ آن هم از طریق تنها گذرگاه فعال میان این مناطق و جهان خارج ــ به موضوعی بحث‌برانگیز بدل شده است. برخی رسانه‌ها و حساب‌های کاربری نزدیک به دمشق و آنکارا مدعی شده‌اند که کاروان‌های کمک‌های انسانی حاوی «سلاح‌های پنهان» هستند یا «اعضای پ.‌ک‌.ک» را جابه‌جا می‌کنند. اما واقعیت به‌کلی چیز دیگری را نشان می‌دهد.

با آغاز بحران اخیر در سوریه در ماه ژانویه، بنیاد خیریه بارزانی برای نخستین‌بار کمک‌های بشردوستانه‌ای را به مناطق کردنشین تحت کنترل SDF در استان حسکه منتقل کرد. از آن زمان، بحث درباره محتوای این کامیون‌ها عمدتاً از سوی فعالان و روزنامه‌نگاران نزدیک به دولت سوریه و همچنین برخی حساب‌های ترکیه‌ای دامن زده شده است. اما واقعیت این است که گذرگاه سمالکا ــ هم از طریق سازوکارهای بوروکراتیک تحت مدیریت اقلیم کردستان و با هماهنگی ترکیه، و هم از طریق سامانه‌های نظارتی زمینی ترکیه ــ چنان تحت نظارت شدید قرار دارد که این ادعاها به‌سادگی قابل رد هستند. انتقال هرگونه سلاح از این مسیر تقریباً غیرممکن و در نتیجه به‌شدت بعید است.

ترکیه این مسیر را از دو طریق اصلی زیر نظر دارد و کنترل می‌کند:

نخست، هیچ کامیونی بدون هماهنگی قبلی با بنیاد خیریه بارزانی یا مرکز هماهنگی بحران‌های مشترک اقلیم کردستان (JCC) اجازه عبور از سِمَلکا را ندارد. برای درک بهتر این موضوع باید توجه داشت که بنیاد خیریه بارزانی به‌دلیل فعالیت‌هایش در منطقه عفرین ــ که از سال ۲۰۱۸ و پس از عملیات نظامی ترکیه تحت کنترل نیروهای مورد حمایت آنکارا قرار دارد ــ ناگزیر است هماهنگی نزدیکی با ترکیه داشته باشد. این بنیاد تنها از طریق دولت سوریه یا ترکیه می‌تواند کمک‌ها را به عفرین منتقل کند و مسیر ورود آن نیز گذرگاه باب‌السلامه از خاک ترکیه است. حتی در همین ژانویه اخیر، بنیاد خیریه بارزانی با مقامات محلی مورد حمایت ترکیه در عفرین برای سازمان‌دهی یک کاروان کمک‌رسانی از عفرین به محله شیخ مقصود حلب ــ پس از آنکه این منطقه به دست نیروهای دولتی سوریه از نیروهای مورد حمایت SDF بازپس گرفته شد ــ هماهنگی کرده است. این واقعیت که چنین نهادی هم‌زمان با ترکیه و دولت سوریه در دیگر مناطق کردنشین سوریه همکاری نزدیک دارد، به‌روشنی نشان می‌دهد که ادعای انتقال یا پنهان‌سازی سلاح برای مناطق تحت کنترل SDF از سوی این سازمان منطقی نیست و اساساً ادعای «انتقال سلاح» را بی‌اعتبار می‌کند.

از سوی دیگر، مرکز هماهنگی بحران‌های مشترک (JCC) یک نهاد رسمی دولتی است که در سال ۲۰۱۴ زیر نظر وزارت داخلی اقلیم کردستان تأسیس شد و با مجموعه‌ای از نهادهای بین‌المللی از جمله برنامه توسعه سازمان ملل (UNDP)، کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل (UNHCR)، یونیسف و دفتر هماهنگی امور بشردوستانه سازمان ملل (OCHA) همکاری دارد. این مرکز، نهاد محوری اقلیم کردستان در مدیریت بحران‌ها محسوب می‌شود و شبکه‌های همکاری رسمی با شرکای بین‌المللی و اهداکنندگان جهانی دارد. این تصور که چنین نهادی وارد اقداماتی شود که می‌تواند آن را در فهرست‌های تحریمی یا سیاه بین‌المللی قرار دهد، به‌شدت دور از ذهن است.

مهم‌تر از همه، از منظر ژئوپلیتیک نیز این ادعا اساساً معنا ندارد زیرا JCC نهادی وابسته به دولت اقلیم کردستان است که عملاً تحت سیطره حزب دموکرات کردستان (KDP) به رهبری مسعود بارزانی قرار دارد. منافع سیاسی و اقتصادی خانواده بارزانی؛ از وابستگی به بازارهای ترکیه برای صادرات نفت گرفته تا اتکا به حمایت سیاسی ترکیه در رقابت با بغداد و سلیمانیه، عمیقاً با آنکارا گره خورده است. اجازه عبور سلاح‌های پ‌ک‌ک از کانال‌های تحت کنترل KDP، به معنای فروپاشی این رابطه راهبردی با ترکیه خواهد بود؛ هزینه‌ای که برای اقلیم کردستان به‌مراتب سنگین‌تر از هر منفعت فرضی برای پ‌ک‌ک است ــ آن هم در شرایطی که KDP اساساً پ‌ک‌ک را رقیب سیاسی خود می‌داند.

در مجموع، میزان نظارت، کنترل بوروکراتیک و محاسبات سیاسی حاکم بر گذرگاه سمالکا به‌روشنی نشان می‌دهد که ادعاهای مطرح‌شده درباره انتقال سلاح یا نیرو از این مسیر، بیش از آنکه بر واقعیت استوار باشد، بخشی از جنگ روایت‌ها در بحبوحه بحران شمال‌شرق سوریه است.

منبع: نشنال کانتکست