دردِ دارو درکردستان
کردپرس- بیماری که برای تسکین درد یا کنترل بیماری خود به پزشک مراجعه می‌کند، پس از دریافت نسخه و کد رهگیری، انتظار دارد داروهای مورد نیازش را از داروخانه تهیه کند؛ اما برای شماری از بیماران در شهرهای کردستان، این مرحله آغاز سرگردانی تازه‌ای است.
متصدی داروخانه، پس از بررسی نسخه، به بیمار می‌گوید که از پنج قلم داروی تجویزشده، سه قلم موجود نیست. بیمار می‌پرسد داروها را از کجا می‌تواند تهیه کند و در پاسخ می‌شنود که باید داروخانه‌های دیگر را نیز امتحان کند.
این روایت، تصویری از تجربه‌ای است که به گفته برخی مراجعه‌کنندگان، در رفت‌وآمدهای روزمره میان داروخانه‌های شهرهای کردستان تکرار می‌شود؛ تجربه‌ای که در آن، دریافت نسخه لزوما به معنای دسترسی به دارو نیست.
اختلاف بر سر علت کمبود دارو
شماری از داروخانه‌داران در کردستان، در گفت‌وگو با خبرنگار کردپرس، از توضیح علنی درباره مشکلات دارویی خودداری می‌کنند. به گفته آنان، نگرانی از پیامدهای احتمالی مصاحبه با رسانه‌ها و تاثیر آن بر روابطشان با معاونت غذا و دارو دانشگاه علوم پزشکی کردستان، یکی از دلایل سکوت آنان است.
با این حال، برخی از صاحبان داروخانه‌ها که نخواستند نامشان منتشر شود، مشکل اصلی را نه کمبود دارو در سطح کشور یا استان، بلکه تاخیر سازمان‌های بیمه‌گر در پرداخت مطالبات داروخانه‌ها عنوان می‌کنند.
به گفته این داروخانه‌داران، سازمان‌های بیمه‌گر، از جمله بیمه تامین اجتماعی و بیمه سلامت، مطالبات داروخانه‌ها را با تاخیر تسویه می‌کنند. آنان می‌گویند این تاخیرها، در شرایط افزایش قیمت دارو و نوسانات نرخ ارز، توان مالی داروخانه‌ها برای تامین و جایگزینی داروها را تحت فشار قرار می‌دهد.
بر اساس توضیحات این افراد، فاصله زمانی میان پرداخت هزینه دارو از سوی داروخانه و دریافت مطالبات از بیمه‌ها، می‌تواند تامین دوباره موجودی را دشوار کند؛ به‌ویژه زمانی که قیمت دارو در این فاصله افزایش یافته باشد.
تمایل داروخانه‌ها به همکاری با بیمه‌های خوش‌حساب‌تر
داروخانه‌داران مورد گفت‌وگو همچنین می‌گویند تاخیر در پرداخت مطالبات به بیمه‌های تامین اجتماعی و سلامت محدود نیست و حتی پرداخت‌های مربوط به بیمه نفت نیز، به گفته آنان، در برخی موارد با تاخیر انجام می‌شود.
این افراد از تمایل بیشتر داروخانه‌ها به همکاری با بیمه‌های بانکی و بیمه صداوسیما سخن می‌گویند و دلیل آن را تسویه به‌موقع مطالبات عنوان می‌کنند.
به گفته آنان، در شرایطی که داروخانه برای ادامه فعالیت به نقدینگی و تامین مستمر موجودی نیاز دارد، همکاری با بیمه‌هایی که مطالبات را در زمان کوتاه‌تری پرداخت می‌کنند، از نظر اقتصادی سودآورتر است.
فهرست داروهای مورد اشاره داروخانه‌داران
در کنار اختلاف‌نظر درباره علت اصلی مشکل، شماری از داروخانه‌داران از نبود یا دشواری دسترسی به برخی اقلام دارویی خبر می‌دهند.
در فهرستی که از سوی این افراد مطرح شده، نام داروهایی با کاربردهای متفاوت دیده می‌شود؛ از داروهای مورد استفاده در درمان بیماری‌های روان‌پزشکی و قلبی‌عروقی گرفته تا داروهای دیابت، بیماری‌های تنفسی و برخی مشکلات گوارشی.
از جمله اقلام نام‌برده‌شده عبارت‌اند از:
داروهای اعصاب و روان: نورتریپتیلین در دوزهای ۱۰ و ۲۵ میلی‌گرم، آمی‌تریپتیلین در دوزهای ۱۰، ۲۵، ۵۰ و ۱۰۰ میلی‌گرم، کلوزاپین و کلرپرومازین.
داروهای قلبی‌عروقی و دیابت: آتورواستاتین ۴۰ میلی‌گرم، پیوگلیتازون در دوزهای ۱۵، ۳۰ و ۴۵ میلی‌گرم و متوپرولول سوکسینات در دوزهای ۲۳٫۷۵، ۴۷٫۵ و ۹۵ میلی‌گرم.
داروهای تنفسی و هورمونی: انسولین ۷۰/۳۰، سیمبیکورت در دوزهای ۱۶۰ و ۳۲۰ و شیاف پروژسترون در دوزهای ۲۰۰ و ۴۰۰ میلی‌گرم.
سایر اقلام: کلشی‌سین، شربت پیراستام، اکسی‌بوتینین ۵ میلی‌گرم، ویزیپک، کلیدینیوم سی، اورسودئوکسی‌کولیک اسید ۳۰۰ میلی‌گرم، فاموتیدین ۲۰ و ۴۰ میلی‌گرم، استامینوفن کدئین، سفوروکسیم ۲۵۰ و ۵۰۰ میلی‌گرم، کپسول مفنامیک اسید و قرص آلفن ایکس.
پیامدهای کمبود دارو برای بیماران
برای بیماری که داروی تجویزشده را در نخستین داروخانه پیدا نمی‌کند، مراجعه به چند داروخانه دیگر می‌تواند به معنای صرف زمان و هزینه بیشتر باشد. این وضعیت برای بیمارانی که به مصرف منظم دارو نیاز دارند، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ به‌ویژه اگر تامین دارو با وقفه مواجه شود.
در چنین شرایطی، دسترسی به اطلاعات دقیق درباره موجودی داروها، وضعیت توزیع و امکان تهیه جایگزین‌های مناسب اهمیت دارد. انتخاب داروی جایگزین یا تغییر دوز نیز باید با نظر پزشک یا داروساز انجام شود و بیماران نباید به دلیل نبود دارو، مصرف داروهای ضروری خود را خودسرانه قطع یا تغییر دهند.
تا آن زمان، برای بیماری که نسخه‌ای در دست دارد، اما داروی مورد نیازش را پیدا نمی‌کند، مسئله همچنان پابرجاست: او برای درمان مراجعه کرده است، اما گاهی پیش از آنکه با بیماری خود مقابله کند، ناچار است در جست‌وجوی دارو از داروخانه‌ای به داروخانه دیگر برود.
افزایش قیمت دارو و تاخیر در پرداخت مطالبات بیمه‌ای، فشار مضاعف بر داروخانه‌ها
معاون غذا و دارو دانشگاه علوم پزشکی کردستان درگفت و گو با کرد پرس، با اشاره به افزایش قیمت دارو، تاخیر در پرداخت مطالبات داروخانه‌ها و ضرورت تقویت نظام توزیع دارویی، گفت: وضعیت تامین دارو در استان بر اساس پایش‌های انجام‌شده باثبات است، اما تداوم این وضعیت به تامین نقدینگی داروخانه‌ها و پرداخت منظم مطالبات از سوی سازمان‌های بیمه‌گر وابسته است.
دکتر امیر مرسا با بیان اینکه قیمت داروها در سال جاری به‌طور متوسط بیش از ۱۰۰ درصد افزایش یافته است، افزود: در برخی اقلام دارویی وارداتی، میزان افزایش قیمت به حدود ۳۰۰ درصد نیز رسیده است.
به گفته او، بخشی از افزایش قیمت داروهای تولید داخل از طریق پوشش بیمه‌ای جبران می‌شود، اما در مورد برخی داروهای وارداتی که مشابه تولید داخل دارند، تمام اختلاف قیمت تحت پوشش بیمه قرار نمی‌گیرد و بیماران ناچار به پرداخت مابه‌التفاوت هستند.
افزایش بدهی بیمه‌ها و فشار مالی بر داروخانه‌ها
معاون غذا و دارو دانشگاه علوم پزشکی کردستان تاخیر در پرداخت مطالبات داروخانه‌ها از سوی سازمان‌های بیمه‌گر را یکی از چالش‌های جدی زنجیره تامین دارو دانست و گفت: در برخی موارد، پرداخت مطالبات داروخانه‌ها بیش از هشت ماه به تعویق افتاده است؛ مسئله‌ای که توان مالی این مراکز برای پرداخت بدهی‌های خود به شرکت‌های پخش دارویی را کاهش می‌دهد.
به گفته دکتر مرسا، بر اساس اطلاعات شفاهی دریافت‌شده در جریان پیگیری‌ها از سازمان بیمه سلامت، میزان بدهی مربوط به شش‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵ در مقایسه با شش‌ماهه دوم سال گذشته بیش از ۱۲۰ درصد افزایش داشته است.
او تاکید کرد که این رقم بر مبنای اطلاعات دریافتی در جریان پیگیری‌هاست و اعلام مبلغ قطعی بدهی به دریافت آمار رسمی و مکتوب از سازمان بیمه‌گر نیاز دارد.
معاون غذا و دارو دانشگاه علوم پزشکی کردستان، افزود: افزایش بدهی بیمه‌ها، در کنار رشد قیمت دارو و هزینه‌های جاری داروخانه‌ها، فشار مضاعفی بر زنجیره تامین دارو وارد می‌کند.
به گفته او، استمرار فعالیت داروخانه‌ها و تامین به‌موقع دارو برای مردم، مستلزم پرداخت منظم مطالبات و تقویت نقدینگی این مراکز است.
او همچنین از مدیریت توزیع دارو و اجرای برنامه‌های چرخشی میان داروخانه‌ها به‌عنوان یکی از اقدامات انجام‌شده برای کاهش فشار مالی نام برد؛ رویکردی که به گفته او، با هدف توزیع متوازن‌تر بار مالی خرید دارو و جلوگیری از تمرکز آن بر تعداد محدودی از داروخانه‌ها دنبال می‌شود.
وضعیت توزیع دارو در کردستان
دکتر مرسا با اشاره به پایش مستمر وضعیت دارویی استان گفت: بر اساس بررسی‌های انجام‌شده، توزیع دارو در کردستان در حال حاضر در وضعیت باثباتی قرار دارد و کمبود جدی و فراگیر در اقلام مورد بررسی گزارش نشده است. با این حال، او تاکید کرد که شرایط تامین دارو به‌طور مستمر رصد می‌شود و در صورت بروز اختلال، موضوع از طریق شرکت‌های پخش و مراجع ذی‌ربط پیگیری خواهد شد.
بر اساس آمار اعلام‌شده از سوی معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی کردستان، از آبان‌ماه سال گذشته تا زمان ارائه گزارش، میزان توزیع برخی اقلام دارویی در استان به شرح زیر بوده است:
کپسول مفنامیک اسید: ۲ میلیون و ۴۸۱ هزار و ۲۰۰ عدد، معادل ۲۴ هزار و ۸۱۲ بسته ۱۰۰ عددی.
قرص استامینوفن کدئین: ۱۵۳ هزار و ۷۰ عدد، معادل یک‌هزار و ۵۳۰ بسته کامل ۱۰۰ عددی به‌علاوه ۷۰ عدد.
قرص کلیدینیوم سی: ۴ میلیون و ۳۶۵ هزار و ۲۰۰ عدد، معادل ۴۳ هزار و ۶۵۲ بسته ۱۰۰ عددی.
قرص آلفن XL: ۷ میلیون و ۵۳۷ هزار و ۵۹۰ عدد، معادل ۲۵۱ هزار و ۲۵۳ بسته ۳۰ عددی.
معاون غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی کردستان خاطرنشان کرد که ارزیابی وضعیت تامین دارو تنها بر اساس حجم توزیع انجام نمی‌شود و عواملی مانند میزان مصرف، موجودی انبارها، تعداد بیماران و استمرار تامین نیز در این ارزیابی نقش دارند.
۲۶۷ داروخانه فعال و افزایش ضریب توزیع دارو
به گفته دکتر مرسا، استان کردستان در حال حاضر ۲۶۷ داروخانه فعال دارد که از این تعداد، ۲۱۰ داروخانه روزانه و ۵۷ داروخانه شبانه‌روزی هستند.
او افزایش ضریب توزیع دارویی استان از ۱٫۷ به ۱٫۹ را یکی از اقدامات انجام‌شده برای بهبود دسترسی مردم به دارو عنوان کرد. این تغییر معادل افزایش حدود ۱۱٫۸ درصدی ضریب توزیع نسبت به مقدار قبلی است.
معاون غذا و دارو دانشگاه علوم پزشکی کردستان با اشاره به شرایط جمعیتی استان، پراکندگی جغرافیایی برخی مناطق، ترددهای مرزی و نیازهای ناشی از حضور مسافران گفت: پیگیری افزایش سهمیه و ضریب توزیع دارو از اولویت‌های این معاونت است و این موضوع با ارائه مستندات مربوط به نیاز واقعی استان به مراجع ذی‌ربط دنبال می‌شود.
تامین داروهای بیماران خاص و صعب‌العلاج
دکتر مرسا تامین داروهای بیماران خاص و صعب‌العلاج را از اولویت‌های اصلی نظام سلامت دانست و گفت: بر اساس پایش‌های انجام‌شده، در حال حاضر کمبود نگران‌کننده‌ای در تامین این داروها گزارش نشده است.
او در عین حال تاکید کرد که وضعیت موجودی داروها ممکن است متناسب با شرایط تامین، میزان مصرف و نیاز بیماران تغییر کند؛ از این رو، رصد مستمر موجودی و هماهنگی با مراکز درمانی و شرکت‌های تامین‌کننده اهمیت دارد.
افزایش ۸۵ درصدی کشفیات فرآورده‌های دارویی غیرمجاز
معاون غذا و دارو دانشگاه علوم پزشکی کردستان مقابله با قاچاق و عرضه غیرمجاز دارو را از محورهای مهم فعالیت‌های نظارتی این معاونت برشمرد و اعلام کرد: در شش‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵، بیش از ۱۱ هزار و ۲۵۰ واحد از انواع فرآورده‌های دارویی در جریان اقدامات نظارتی کشف و ضبط شده است.
به گفته دکتر مرسا، ارزش ریالی این اقلام بیش از یک میلیارد و ۶۵۰ میلیون ریال برآورد شده و میزان کشفیات در مقایسه با شش‌ماهه نخست سال گذشته بیش از ۸۵ درصد افزایش داشته است.
او افزود: همکاری شبکه‌های بهداشت و درمان، بازرسان، دستگاه‌های نظارتی و سایر مراجع مسئول در شناسایی و برخورد با عرضه غیرمجاز دارو نقش مهمی دارد.
معاون غذا و دارو دانشگاه علوم پزشکی کردستان هدف از این اقدامات را صیانت از سلامت مردم، جلوگیری از ورود داروهای فاقد اصالت به چرخه مصرف و اطمینان از عرضه دارو از مسیرهای قانونی و قابل رهگیری عنوان کرد.
تامین و توزیع نزدیک به ۹ هزار دوز واکسن آنفلوانزا چینی و فرانسوی
دکتر مرسا در بخش دیگری از اظهارات خود درباره برنامه توزیع واکسن آنفلوانزا گفت: در مجموع ۸ هزار و ۹۷۹ دوز واکسن برای استان کردستان تخصیص یافته و برای توزیع در داروخانه‌ها ابلاغ شده است.
بر اساس آمار اعلام‌شده، از این تعداد، ۲ هزار و ۸۵۴ دوز مربوط به واکسن فرانسوی گریپ‌تریکووالان و ۶ هزار و ۱۲۵ دوز مربوط به واکسن تولید چین است.
او با اشاره به تاخیر در تامین واکسن گفت: این مسئله تنها به کردستان محدود نبوده و شرایط تامین، تحریم‌ها و دشواری‌های حمل‌ونقل و انتقال محموله‌ها در سطح کشور بر روند تامین تاثیر گذاشته است.
به گفته معاون غذا و دارودانشگاه علوم پزشکی کردستان، پیگیری افزایش سهم استان متناسب با نیازهای موجود ادامه دارد و ثبت دقیق اطلاعات واکسن در سامانه تیتک و نظارت بر فرآیند توزیع، از الزامات مهم برای مستندسازی مصرف و پیگیری سهمیه‌های بعدی است.
گزارش: شیروان یاری
دیدگاه کاربران