کرد پرس- این روایت تنها یک نمونه از واقعیتی است که امروز در بسیاری از مناطق مرزی غرب ایران جریان دارد؛ جایی که افزایش هزینه‌های درمان، ضعف پوشش بیمه‌ای و کمبود زیرساخت‌های تخصصی، دسترسی به خدمات سلامت را برای بخشی از جامعه دشوار کرده است.

در سال‌های اخیر، دو بخش بیش از سایر حوزه‌های درمانی به نماد این بحران تبدیل شده‌اند: دندانپزشکی و تصویربرداری پزشکی پیشرفته به‌ویژه MRI.

کارشناسان اقتصاد سلامت معتقدند آنچه امروز در حال وقوع است صرفاً افزایش تعرفه‌های درمانی نیست، بلکه کاهش تدریجی توان خرید سلامت توسط مردم است؛ روندی که در استان‌های مرزی ابعاد شدیدتری پیدا کرده است.

دندانپزشکی؛ گران‌ترین بخش درمان خانوار

اگر از مردم پرسیده شود کدام خدمت درمانی بیشترین فشار مالی را به آنها وارد می‌کند، احتمالاً پاسخ بسیاری «دندانپزشکی» خواهد بود.

آمارهای رسمی سال‌هاست نشان می‌دهد سهم پرداخت مستقیم مردم در این حوزه بسیار بالاتر از سایر خدمات درمانی است. بر اساس اظهارات مسئولان حوزه سلامت، بیش از ۹۰ درصد هزینه خدمات دندانپزشکی از جیب مردم پرداخت می‌شود. این در حالی است که در بسیاری از خدمات درمانی دیگر بخشی از هزینه‌ها توسط بیمه‌های پایه یا تکمیلی پوشش داده می‌شود.

افزایش قیمت مواد مصرفی، وابستگی بخشی از تجهیزات و مواد به واردات، رشد نرخ ارز، افزایش اجاره مطب‌ها و هزینه‌های نیروی انسانی از جمله عوامل اصلی افزایش قیمت خدمات دندانپزشکی عنوان می‌شود.

در نتیجه بسیاری از خانواده‌ها درمان‌های پیشگیرانه را حذف کرده‌اند. مراجعه‌های دوره‌ای جای خود را به مراجعه‌های اضطراری داده و بسیاری از بیماران تنها زمانی به دندانپزشک مراجعه می‌کنند که درد یا عفونت به مرحله بحرانی رسیده باشد.

تناقض بیمه‌ای؛ پوشش روی کاغذ، هزینه در واقعیت

سازمان بیمه سلامت اعلام کرده که تعداد خدمات دندانپزشکی تحت پوشش به ۲۰ خدمت افزایش یافته است؛ از جرم‌گیری و کشیدن دندان تا برخی ترمیم‌ها و خدمات پیشگیرانه.

اما کارشناسان معتقدند مشکل اصلی همچنان پابرجاست؛ زیرا بخش عمده خدمات پرهزینه شامل بسیاری از درمان‌های تخصصی، پروتزها، روکش‌ها، ایمپلنت‌ها و ارتودنسی خارج از توان مالی خانوارهای کم‌درآمد باقی مانده است.

به بیان دیگر، اگرچه دامنه پوشش بیمه‌ای نسبت به گذشته بهتر شده، اما هنوز فاصله معناداری میان هزینه واقعی درمان و توان پرداخت مردم وجود دارد.

MRI فناوری حیاتی در تله هزینه

در بخش تصویربرداری پزشکی نیز شرایط متفاوت نیست. ام آر آی  یکی از مهم‌ترین ابزارهای تشخیص بیماری‌های مغز و اعصاب، ستون فقرات، مفاصل و بسیاری از بیماری‌های داخلی محسوب می‌شود. اما این فناوری هزینه‌های سنگینی دارد.

برای نمونه، دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه اعلام کرده بود که برای خرید، نصب و راه‌اندازی یکی از دستگاه‌های MRI بیمارستان طالقانی حدود ۳۰ میلیارد تومان هزینه شده است. همچنین طی سال‌های اخیر دستگاه‌های نسل جدید MRI در مراکز درمانی استان راه‌اندازی شده‌اند که نیازمند سرمایه‌گذاری‌های کلان هستند.

متخصصان تجهیزات پزشکی می‌گویند هزینه نگهداری، قطعات یدکی، سرویس‌های تخصصی و به‌روزرسانی نرم‌افزارهای این دستگاه‌ها نیز عمدتاً وابسته به ارز خارجی است. بنابراین هر نوسان ارزی می‌تواند هزینه ارائه خدمت را افزایش دهد.

بحران مضاعف در مناطق مرزی

در تهران یا مراکز استان‌ها، بیمار حداقل به چند مرکز MRI یا کلینیک تخصصی دسترسی دارد؛ اما در بسیاری از شهرستان‌های مرزی غرب کشور چنین امکانی وجود ندارد.

بیماران ناچارند برای دریافت خدمات تخصصی به مراکز استان یا شهرهای بزرگ‌تر مراجعه کنند. همین مسئله باعث ایجاد هزینه‌هایی مانند، رفت‌وآمد، هزینه اقامت، از دست رفتن روز کاری، هزینه همراه بیمار و تأخیر در تشخیص بیماری می شود که در هیچ بیمه ای دیده نشده است.  ربه گفته برخی فعالان حوزه سلامت، در مناطق مرزی گاهی هزینه‌های جانبی از خود هزینه درمان نیز بیشتر می‌شود.

سلامت در برابر درآمد؛ مسابقه‌ای نابرابر

مطالعات اقتصاد سلامت نشان می‌دهد زمانی که رشد هزینه‌های درمان از رشد درآمد خانوار پیشی بگیرد، بخشی از جامعه به سمت حذف یا تعویق درمان سوق پیدا می‌کند. همین اتفاق اکنون در حال رخ دادن است.

در شرایطی که بسیاری از حقوق‌بگیران، کارگران و بازنشستگان با فشار معیشتی مواجه‌اند، پرداخت چند میلیون تومان برای درمان دندان یا تصویربرداری تخصصی به تصمیمی دشوار تبدیل شده است.

نتیجه این وضعیت، شکل‌گیری پدیده‌ای است که کارشناسان آن را «فقر درمانی» می‌نامند؛ وضعیتی که در آن بیمار نیاز به درمان دارد اما توان پرداخت آن را ندارد.

هشدار برای آینده

ناظران هشدار می‌دهند حذف درمان‌های پیشگیرانه و تأخیر در تشخیص بیماری‌ها در کوتاه‌مدت شاید هزینه خانوار را کاهش دهد، اما در بلندمدت بار مالی بیشتری به مردم و نظام سلامت تحمیل خواهد کرد.

دندانی که امروز با یک ترمیم ساده قابل درمان است، فردا ممکن است نیازمند عصب‌کشی، جراحی یا حتی کشیدن باشد. بیماری‌ای که امروز با یک MRI تشخیص داده می‌شود، ممکن است چند ماه بعد با عوارض پیچیده‌تری همراه شود.

به همین دلیل کارشناسان معتقدند افزایش دسترسی به خدمات سلامت تنها یک موضوع پزشکی نیست؛ بلکه مسئله‌ای مرتبط با عدالت اجتماعی، توسعه منطقه‌ای و امنیت انسانی است.

پرسش بی‌پاسخ

اکنون پرسش اصلی این است که  آیا در شرایط فعلی، سلامت همچنان یک حق عمومی برای همه شهروندان محسوب می‌شود یا به تدریج در حال تبدیل شدن به کالایی است که تنها بخشی از جامعه توان خرید آن را دارد؟

پاسخ این سؤال را نه در آمارهای رسمی، بلکه باید در مطب‌های دندانپزشکی خلوت‌تر، صف‌های طولانی مراکز تصویربرداری و خانواده‌هایی جست‌وجو کرد که هر روز میان «درمان» و «هزینه زندگی» یکی را انتخاب می‌کنند.