مردمی بودن به عنوان یکی از مهم ترین شاخصه های انقلاب اسلامی، همواره در مقاطع مختلف تاریخی از جمله پیروزی انقلاب، دوران دفاع مقدس و دوره سازندگی، به عنوان یک مزیت راهبردی مورد تأکید قرار گرفته است. در همین راستا، آرش مقدم، به عنوان مسئول نهضت اجتماعی جوانان و فعال در جبهه فعالان اجتماعی انقلاب اسلامی به بررسی ابعاد مختلف این مفهوم و کارکرد آن در شرایط امروز کشور پرداخته است.
یکی از مهم ترین ادعاها درباره انقلاب اسلامی، مردمی بودن آن است. این گزاره تا چه اندازه با واقعیت های تاریخی و میدانی تطابق دارد؟
مقدم: اگر بخواهیم به این سوال پاسخ دقیق بدهیم، باید به بسترهای تاریخی به ویژه در مناطق مختلف کشور از جمله استان کردستان رجوع کنیم. در فرآیند شکل گیری هر نظام سیاسی، ممکن است گروه هایی معترض باشند، اما آنچه تعیین کننده است، میزان همراهی بدنه اجتماعی با حاکمیت است. در استان کردستان نیز با وجود برخی تحرکات تجزیه طلبانه در ابتدای انقلاب، این مردم بودند که با ایستادگی خود، عملاً از تمامیت ارضی و حاکمیت ملی دفاع کردند.
به عنوان نمونه، شکل گیری نیروهای «پیشمرگ مسلمان کرد» یک جلوه روشن از اعتماد متقابل میان حاکمیت و مردم بود. این نیروها که از دل جامعه محلی برآمدند، نقش مؤثری در تأمین امنیت منطقه ایفا کردند. حتی شهید محمد بروجردی نیز به این نکته اشاره داشت که بدون اتکا به ظرفیت های مردمی، ایجاد امنیت پایدار در کردستان امکان پذیر نبود.
این الگوی مردمی پس از تثبیت امنیت، چگونه در سایر حوزه ها توسعه پیدا کرد؟
مقدم: تجربه موفق مشارکت مردمی در حوزه امنیت، به تدریج به سایر عرصه ها نیز تسری پیدا کرد. در حوزه های عمرانی و اقتصادی، نهادهایی مانند جهاد سازندگی با تکیه بر نیروهای مردمی توانستند اقدامات قابل توجهی در زمینه توسعه زیرساخت ها، از جمله احداث جاده، برق رسانی و توسعه روستایی انجام دهند.
همچنین در حوزه آموزش، نهضت سوادآموزی با مشارکت معلمان و نیروهای بومی، نقش مهمی در ارتقای شاخص های آموزشی ایفا کرد. این روند نشان می دهد هر جا به مردم اعتماد شده، نتایج ملموس و پایداری حاصل شده است.
با توجه به تغییر شرایط اجتماعی و گذشت بیش از چهار دهه از انقلاب، آیا این الگو همچنان کارآمد است؟
مقدم: الگوهای موفق، محدود به زمان خاصی نیستند. مشارکت مردمی یک اصل بنیادین است که در هر دوره ای می تواند متناسب با شرایط بازتولید شود. البته شکل و شیوه این مشارکت باید متنوع و متناسب با اقتضائات روز باشد.
امروز دیگر صرفاً حضور فیزیکی در صحنه، تنها مصداق مشارکت نیست. ممکن است فردی به دلایل مختلف امکان حضور میدانی نداشته باشد، اما بتواند از طریق فعالیت های اجتماعی، اقتصادی یا فرهنگی نقش آفرینی کند. مهم این است که زمینه های متنوعی برای مشارکت اقشار مختلف فراهم شود.
به طور مشخص، چه الگوهایی از مشارکت مردمی در شرایط کنونی قابل طرح و اجراست؟
مقدم: نمونه های متعددی از این مشارکت ها در حال حاضر در سطح جامعه قابل مشاهده است. به عنوان مثال، در حوزه معیشتی، برخی گروه های مردمی اقدام به راه اندازی پویش های اطعام و توزیع غذا میان اقشار نیازمند کرده اند که علاوه بر کمک رسانی، موجب تقویت همبستگی اجتماعی نیز می شود.
در حوزه خدمات اجتماعی، حضور داوطلبانه مشاوران و روانشناسان برای کاهش آسیب های اجتماعی، نمونه دیگری از این مشارکت هاست. همچنین در بخش کشاورزی، برخی جوانان متخصص با ارائه آموزش های کاربردی به کشاورزان، در افزایش بهره وری و کاهش نگرانی های تولیدکنندگان نقش ایفا می کنند.
در حوزه خدمات فنی نیز شاهد شکل گیری شبکه هایی از تعمیرکاران و متخصصان هستیم که خدمات خود را با تخفیف یا به صورت رایگان در اختیار مردم قرار می دهند. این اقدامات به ویژه در شرایط خاص، می تواند به افزایش تاب آوری اجتماعی کمک کند.
نقش این نوع مشارکت ها در تقویت انسجام ملی را چگونه ارزیابی می کنید؟
مقدم: بدون تردید، مهم ترین کارکرد این اقدامات، تقویت سرمایه اجتماعی و انسجام ملی است. زمانی که مردم احساس کنند در کنار یکدیگر و برای حل مسائل مشترک تلاش می کنند، سطح اعتماد عمومی افزایش می یابد.
تجربه نشان داده است که در شرایط سخت، این همبستگی ها بیش از هر عامل دیگری به حفظ ثبات و عبور از بحران ها کمک می کند. مردم ایران، به ویژه در استان هایی مانند کردستان، همواره در بزنگاه های تاریخی این همدلی را به خوبی نشان داده اند.
جمع بندی شما از نقش مردم در آینده کشور چیست؟
مقدم: آینده هر کشوری در گرو میزان مشارکت و مسئولیت پذیری شهروندان آن است. هرچه این مشارکت گسترده تر و آگاهانه تر باشد، مسیر پیشرفت هموارتر خواهد شد. تجربه چهار دهه گذشته نیز مؤید این واقعیت است که اتکا به مردم، نه تنها یک انتخاب، بلکه یک ضرورت راهبردی است.
بر این اساس، لازم است بسترهای مشارکت در حوزه های مختلف بیش از پیش تقویت شود تا همه اقشار جامعه بتوانند متناسب با توان و علاقه خود در مسیر توسعه کشور نقش آفرینی کنند.
منبع: برنامه گفت و گو محور «ملت بیدارتر»
نظر شما