به گزارش کردپرس، مهاجران کرد عراقی در سال‌های اخیر با بسته‌تر شدن مسیرهای قانونی و تشدید کنترل‌های مرزی اروپا، بیش از پیش به یکی از مرگبارترین مسیرهای مدیترانه یعنی گذر از لیبی روی آورده‌اند؛ مسیری که برای بسیاری نه به امنیت و کار، بلکه به بازداشت، خشونت و حتی مرگ ختم می‌شود.

بر اساس داده‌های «انجمن مهاجران بازگشته کرد از اروپا»، در سال ۲۰۲۵ بیش از ۶۵۰۰ نفر از اقلیم کردستان عراق به‌صورت غیرقانونی راهی اروپا شده‌اند. این رقم پس از اوج ۲۸ هزار نفری در سال ۲۰۲۱ روندی کاهشی داشته، اما همچنان هزاران نفر هر سال این مسیر پرخطر را انتخاب می‌کنند. طبق همین آمار، از سال ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۵ دست‌کم ۱۵۰ هزار نفر از اقلیم کردستان- جمعیت این منطقه کمی بیش از 6 میلیون نفر است- به شکل غیرقانونی مهاجرت کرده‌اند و ۴۱۴ نفر در مسیر جان باخته‌اند.

دولت اقلیم کردستان در ژانویه اعلام کرد ۲۹۹ مهاجر کرد از مراکز بازداشت لیبی به کشور بازگردانده شده‌اند و تلاش برای نجات دیگران ادامه دارد. برخی از آنها تا هشت ماه در بازداشت بوده‌اند.

گزارش‌های سازمان‌های بین‌المللی نیز حاکی از آن است که مسیر مدیترانه مرکزی همچنان یکی از مرگبارترین گذرگاه‌های جهان است. سازمان بین‌المللی مهاجرت در سال ۲۰۲۵ دست‌کم ۱۳۴۰ مورد مرگ را ثبت کرده و شمار کل جان‌باختگان یا مفقودشدگان در مدیترانه از سال ۲۰۱۴ را بیش از ۳۳ هزار نفر اعلام کرده است. گزارش اخیر سازمان ملل نیز وضعیت مهاجران در لیبی را بخشی از «مدل تجاری خشونت‌آمیز» توصیف کرده که شامل شکنجه و خشونت سازمان‌یافته است.

بسیاری از مهاجران از مناطق روستایی و بخش‌های محروم اقلیم کردستان می‌آیند. تحلیل‌ها نشان می‌دهد بیکاری، نبود فرصت‌های پایدار شغلی و بسته بودن مسیرهای قانونی مهاجرت، به‌ویژه برای مردان جوان، از عوامل اصلی این روند است.

هلبست ابراهیم، جوانی از استان سلیمانیه، یکی از کسانی است که این مسیر را تجربه کرده است. او در اکتبر ۲۰۲۵ با یک کوله‌پشتی کوچک خانه را ترک کرد. ابتدا زمینی به بغداد رفت، سپس به امان پرواز کرد و از آنجا راهی بنغازی در لیبی شد. شامگاه بعد، به همراه گروهی دیگر ۲۳ ساعت در امتداد ساحل مدیترانه منتقل شد تا به نقطه‌ای برسد که قاچاقچیان وعده قایق داده بودند.

به گفته او، حدود ۸۰ نفر سوار قایقی شدند که ظرفیت آن حداکثر ۵۰ نفر اعلام شده بود. حدود یک ساعت پس از حرکت، قایقی دیگر نزدیک شد. مردان مسلح با شلیک به موتور قایق، آن را از کار انداختند. مهاجران بازداشت و به ساحل بازگردانده شدند.

ابراهیم می‌گوید ابتدا سه روز در بازداشتگاهی کوچک با حداقل غذا نگهداری شدند و سپس به اردوگاهی بزرگ‌تر منتقل شدند؛ جایی که حدود ۴۰۰ نفر در فضایی ۲۰۰ تا ۳۰۰ متر مربعی نگهداری می‌شدند. او از ضرب‌وشتم مداوم، تحقیر و کمبود شدید غذا خبر ‌داد و گفت در دو ماه ۱۸ کیلوگرم وزن کم کرده است. به گفته او، نوجوانان نیز در میان بازداشت‌شدگان بودند.

روایت او با گزارش‌های نهادهای حقوق بشری هم‌خوانی دارد که از بازداشت مهاجران در مراکز شلوغ، همراه با خشونت و اخاذی، خبر می‌دهند. به گفته ابراهیم، نماینده سفارت عراق تنها یک‌بار برای ثبت اسامی مراجعه کرد و سپس ۲۷ روز هیچ تماسی برقرار نشد.

در این اردوگاه، او با هوگر آسو، جوان ۲۱ ساله‌ای از منطقه راپَرین آشنا شد که پیش از مهاجرت روزانه حدود ۱۰ هزار دینار عراق (حدود ۶ دلار) درآمد داشت. آسو پس از بیماری شدید قفسه سینه، با وجود توصیه پزشک به بستری در بیمارستان، تنها مسکن دریافت کرد و به اردوگاه بازگردانده شد. او روز ۲۱ اکتبر جان باخت. به گفته ابراهیم، پس از این حادثه، سفارت عراق مداخلات بیشتری انجام داد و در نهایت بازماندگان به اربیل بازگردانده شدند.

هزینه رسیدن ابراهیم به لیبی حدود ۳ هزار دلار بود. انتقال «تضمینی» به ایتالیا ۱۸ هزار دلار قیمت داشت که به قاچاقچیان کرد پرداخت می‌شد. با وجود این تجربه، او همچنان قصد مهاجرت دارد، اما تأکید می‌کند دیگر از مسیر لیبی اقدام نخواهد کرد. به گفته او، اگر شغلی با درآمد ماهانه ۴۰۰ هزار دینار عراق (حدود ۳۰۰ دلار) در اقلیم داشت، هرگز این مسیر خطرناک را انتخاب نمی‌کرد.

کاهش نسبی آمار مهاجرت در سال‌های اخیر، به معنای پایان بحران نیست. ترکیب بیکاری گسترده، محدودیت ویزا و سیاست‌های سخت‌گیرانه مرزی اروپا، همچنان لیبی را به «گزینه آخر» برای بخشی از جوانان اقلیم کردستان تبدیل کرده است؛ گزینه‌ای که برای بسیاری به بازداشتگاه‌های تاریک، خشونت و گاه مرگ ختم می‌شود.

منبع: آمارجی