به گزارش کرد پرس، برخلاف درگیری های گذشته که عمدتاً در قالب عملیات های نیابتی یا محدود جریان داشت، این جنگ نشان داد که تهران آماده اتخاذ پاسخ های مستقیم و محاسبه شده است؛ دکتر خبات نسائی، عضو هیئت علمی دانشگاه کردستان، در گفت وگو با خبرگزاری کرد پرس، به بررسی ابعاد سیاسی، نظامی و حقوقی این تقابل و پیامدهای کوتاه مدت و بلندمدت آن برای ایران و منطقه پرداخته است که مشروح آن را در ذیل می خوانید:
کرد پرس: جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل را در چه چارچوبی باید تحلیل کرد؟
نسائی: «به اعتقاد من، این جنگ را باید در چارچوب یک گذار تاریخی در روابط ایران و اسرائیل تحلیل کرد. در سال های گذشته، تقابل دو طرف عمدتاً در قالب جنگ سایه ها، عملیات های پنهان، حملات محدود و استفاده از نیروهای نیابتی جریان داشت، اما جنگ ۱۲ روزه نشان داد که این تقابل وارد مرحله ای آشکارتر و مستقیم تر شده است. این تغییر فاز، خود به تنهایی بیانگر تحول مهمی در معادلات امنیتی منطقه است».
«از منظر کلان تر، این جنگ را باید بخشی از روند تغییر نظم جهانی دانست. پس از فروپاشی شوروی، نظام بین الملل به سمت تک قطبی شدن رفت و آمریکا خود را قدرت بلامنازع معرفی کرد، اما اکنون با ظهور قدرت هایی مانند چین و تقویت نقش بازیگران مستقل منطقه ای، جهان به سمت چندقطبی شدن حرکت می کند و ایران نیز تلاش دارد جایگاه خود را در این نظم جدید تثبیت کند».
«بنابراین جنگ ۱۲ روزه را نباید صرفاً یک درگیری مقطعی دید، بلکه باید آن را نشانه ای از بازتعریف نقش ایران به عنوان یک بازیگر فعال و اثرگذار در سطح منطقه و حتی فرامنطقه دانست؛ بازیگری که دیگر حاضر نیست هزینه های تهدید را بدون پاسخ بگذارد».
کرد پرس: پاسخ تهاجمی ایران در این جنگ چه پیامی برای منطقه و جهان داشت؟
نسائی: «مهم ترین پیام پاسخ ایران این بود که جمهوری اسلامی از مرحله صرفاً دفاعی عبور کرده و وارد فاز بازدارندگی فعال شده است؛ بازدارندگی فعال به این معناست که ایران نه تنها توان دفاع از خود را دارد، بلکه در صورت لزوم، می تواند ابتکار عمل را نیز در دست بگیرد و پاسخ هایی طراحی کند که هزینه های سنگینی برای طرف مقابل ایجاد کند».
«این پیام برای کشورهای منطقه بسیار مهم بود، زیرا نشان داد که ایران قدرتی است که خطوط قرمز مشخصی دارد و عبور از این خطوط بدون پاسخ نخواهد ماند؛ در واقع، ایران با این اقدام نشان داد که تهدیدها علیه منافع و حیثیتش، دیگر کم هزینه نخواهد بود».
«در سطح جهانی نیز این پیام مخابره شد که ایران یک بازیگر عقلانی اما مقتدر است؛ بازیگری که به دنبال جنگ فراگیر نیست، اما در برابر تجاوز نیز منفعل باقی نمی ماند و این ترکیب عقلانیت و قدرت، جایگاه ایران را در معادلات بین المللی ارتقا می دهد».
کرد پرس: آیا می توان گفت جایگاه ایران در معادلات جهانی پس از این جنگ تغییر کرده است؟
نسائی: «بدون تردید چنین است؛ این جنگ موجب شد بسیاری از تحلیلگران و تصمیم گیران بین المللی، ایران را با نگاهی متفاوت ارزیابی کنند؛ ایران دیگر صرفاً کشوری تحت فشار تحریم ها تلقی نمی شود، بلکه به عنوان یک قدرت منطقه ای با توان نظامی قابل توجه دیده می شود».
«این تغییر نگاه، می تواند بر نحوه تعامل سایر کشورها با ایران تأثیر بگذارد؛ وقتی کشوری نشان می دهد که توان دفاع و پاسخ مؤثر دارد، دیگر نمی توان آن را نادیده گرفت یا صرفاً با زبان تهدید با آن سخن گفت».
«به همین دلیل، می توان گفت جنگ ۱۲ روزه به نوعی به بازتعریف جایگاه ژئوپلیتیکی ایران در نظام بین الملل کمک کرده و دست ایران را در مذاکرات و تعاملات آینده قوی تر خواهد کرد».
کرد پرس: چرا نتیجه سیاسی این جنگ را مهم تر از نتیجه نظامی آن می دانید؟
نسائی: «در جنگ های مدرن، همیشه تعداد تلفات یا میزان خسارت های فیزیکی تعیین کننده اصلی نیست؛ آنچه اهمیت بیشتری دارد، تأثیر روانی، سیاسی و نمادین یک عملیات است؛ در این جنگ نیز مهم ترین دستاورد ایران، تغییر تصویر ذهنی بازیگران مختلف از قدرت و اراده جمهوری اسلامی بود».
«ایران نشان داد که اگرچه به دنبال تشدید تنش نیست، اما در برابر تجاوز به منافع و حیثیت خود سکوت نخواهد کرد؛ این پیام، اثر بازدارنده ای بسیار قوی تر از هر آمار و عددی دارد».
«به همین دلیل است که می گویم نتیجه سیاسی این جنگ از نتیجه نظامی آن مهم تر است، زیرا این نتیجه سیاسی می تواند رفتار دشمنان و حتی دوستان ایران را در بلندمدت تغییر دهد».
کرد پرس: جنگ ۱۲ روزه چه تأثیری بر رفتار اسرائیل و برخی کشورهای منطقه خواهد داشت؟
نسائی: «به نظر من، سطح اعتماد به نفس اسرائیل کاهش یافته است؛ این رژیم اکنون می داند که هر اقدام علیه ایران می تواند با پاسخ مستقیم و پرهزینه مواجه شود».
«همچنین برخی کشورهای منطقه که در سال های اخیر در مواردی در جهت منافع اسرائیل یا علیه ایران حرکت کرده اند، احتمالاً با احتیاط بیشتری رفتار خواهند کرد و این تغییر رفتارها، خود یکی از نشانه های موفقیت راهبرد بازدارندگی ایران است».
کرد پرس: در نهایت، مهم ترین دستاورد بلندمدت این جنگ برای ایران چیست؟
نسائی: «مهم ترین دستاورد، تثبیت ایران به عنوان یک قدرت بازدارنده و اثرگذار در منطقه است؛ این جایگاه می تواند در آینده به ایران کمک کند تا با دست پرتری وارد تعاملات سیاسی، امنیتی و حتی اقتصادی شود».
«جنگ ۱۲ روزه نشان داد که ایران از مرحله صبر استراتژیک عبور کرده و وارد مرحله ابتکار استراتژیک شده است؛ مرحله ای که می تواند اهداف بلندمدت کشور را پشتیبانی کند».
گفت و گو: سروش حبیبی راد
نظر شما