افزایش نارضایتی در مناطق کُردنشین سوریه همزمان با روند ادغام

سرویس سوریه - همزمان با پیشرفت روند ادغام نیروها و نهادهای تحت کنترل کُردها در ساختار دولت موقت سوریه، مجموعه‌ای از مسائل سیاسی، اقتصادی و اجتماعی موجب افزایش نارضایتی در مناطق کُردنشین شمال و شرق این کشور شده است؛ وضعیتی که می‌تواند روند اجرای توافق میان دمشق و SDF را با چالش‌های تازه‌ای مواجه کند.

به گزارش کردپرس، افزایش قیمت سوخت، محدودیت آموزش زبان کُردی، کشته شدن یک نیروی سابق SDF پس از پیوستن به ارتش سوریه و حادثه آتش‌سوزی در زندان کوبانی از جمله مهم‌ترین عواملی هستند که در هفته‌های اخیر بر فضای اجتماعی مناطق کُردنشین شمال و شرق سوریه تأثیر گذاشته‌اند. این تحولات در شرایطی رخ می‌دهد که دولت موقت سوریه تلاش می‌کند کنترل خود بر مناطقی را که پیش‌تر تحت مدیریت خودگردان قرار داشتند گسترش دهد و نیروهای SDF را نیز در چارچوب توافقی که در ژانویه میان دو طرف حاصل شد، در ساختار نظامی دولت ادغام کند.

در تازه‌ترین مورد، صدها کامیون حمل نفت در نزدیکی تل تمر متوقف شدند و معترضان با مسدود کردن بزرگراه M4، در اعتراض به افزایش قیمت سوخت خواستار لغو این افزایش شدند. این مسیر یکی از مسیرهای اصلی انتقال نفت از میادین قامشلو و رمیلان است و مسدود شدن آن موجب توقف عبور کامیون‌های حامل نفت شد.

اعتراض‌ها پس از آن شدت گرفت که دولت سوریه قیمت بنزین را حدود ۳۰ درصد و گازوئیل را ۴۰ درصد افزایش داد. دولت، افزایش قیمت جهانی سوخت در پی جنگ آمریکا و ایران و همچنین تعمیرات پالایشگاه بانیاس را از دلایل این تصمیم اعلام کرد.

افزایش قیمت سوخت در شمال و شرق سوریه حساسیت بیشتری ایجاد کرد، زیرا در دوره کنترل SDF بر این مناطق و میادین نفتی، سوخت با یارانه عرضه می‌شد. انتقال کنترل منابع و نهادهای منطقه به دولت مرکزی و حذف این یارانه‌ها پیش از افزایش اخیر نیز فشار اقتصادی بر ساکنان را افزایش داده بود.

در کنار مسئله سوخت، آموزش زبان کُردی نیز به یکی از محورهای اصلی نارضایتی تبدیل شده است. دانش‌آموزان در قامشلو و حسکه طی هفته‌های اخیر در اعتراض به تصمیم وزارت آموزش دولت سوریه تجمع کردند. بر اساس این تصمیم، زبان کُردی برای نخستین بار در تاریخ سوریه به عنوان زبان آموزشی رسمی به رسمیت شناخته شد، اما آموزش آن تنها به سه جلسه در هفته محدود شد.

این محدودیت در شرایطی مورد اعتراض قرار گرفته که در دوره حکومت بشار اسد، آموزش زبان کُردی در مدارس ممنوع بود و در جریان جنگ سوریه، نهادهای آموزشی وابسته به مدیریت خودگردان در شمال و شرق، نظامی آموزشی ایجاد کردند که بخش عمده آموزش در آن به زبان کُردی انجام می‌شد.

موضوع دیگری که بر فضای اجتماعی منطقه تأثیر گذاشته، ربوده شدن و کشته شدن یک نیروی سابق SDF در حسکه است. این فرد پس از توافق میان رهبری SDF و دمشق به ارتش سوریه پیوسته بود، اما در اوایل ماه جاری توسط گروهی از افراد عرب ربوده و کشته شد. این حادثه نگرانی‌هایی درباره امنیت نیروهایی که در چارچوب روند ادغام به ساختارهای دولت سوریه می‌پیوندند ایجاد کرد.

در ادامه این تحولات، زندان کوبانی نیز شاهد شورش زندانیان و وقوع آتش‌سوزی بود که در پی آن ۹ زندانی جان باختند. مظلوم عبدی، فرمانده سابق SDF و مشاور کنونی احمد الشرع، برای حضور در مراسم تشییع قربانیان به کوبانی رفت و تلاش کرد از افزایش تنش‌ها جلوگیری کند.

یکی از ساکنان کوبانی در این زمینه نسبت به پیامدهای نارضایتی‌های موجود بر روند ادغام هشدار داده و گفته است افزایش تنش در جامعه می‌تواند روند اجرای توافق را تحت تأثیر قرار دهد.

سرنوشت نیروهای زن SDF نیز از دیگر مسائل حل‌نشده در مذاکرات ادغام است. یگان‌های مدافع زنان (YPJ) که نقش مهمی در جنگ علیه داعش داشتند، خواهان ادغام نیروهای خود در ساختار نیروهای امنیتی وزارت کشور سوریه هستند.

بر اساس پیشنهاد YPJ، نیروهای زن این گروه می‌توانند در قالب یک هنگ در بخش عملیات ویژه وزارت کشور فعالیت کنند. با این حال، درباره حضور زنان در واحدهای عملیات ویژه اختلاف نظر وجود دارد. YPJ همچنین خواهان ادامه فعالیت نیروهای خود در مناطق حسکه و حلب شده است؛ موضوعی که به گفته فرماندهی این نیرو در حال مذاکره با دولت سوریه است.

در حال حاضر حدود یک هزار و ۵۰۰ زن در YPJ فعالیت می‌کنند؛ رقمی که نسبت به دوران اوج فعالیت این نیرو، زمانی که شمار اعضای آن حدود پنج هزار نفر اعلام شده بود، کاهش یافته است. فرماندهی YPJ تأکید کرده است که حفظ ماهیت و ساختار این نیرو برای حفاظت از زنان، جنبش و منطقه اهمیت دارد.

با وجود این اختلافات، روند اجرای توافق میان دمشق و SDF همچنان ادامه دارد. این توافق که در ژانویه پس از هفته‌ها درگیری میان دو طرف حاصل شد، علاوه بر توقف درگیری‌ها، چارچوبی برای ادغام تدریجی نیروهای SDF و انتقال نهادهای تحت کنترل آن به ساختار دولت مرکزی ایجاد کرده است.

تحولات اخیر نشان می‌دهد که اجرای این توافق تنها به مسائل نظامی محدود نیست و موضوعاتی مانند حقوق کُردها، آموزش زبان کُردی، وضعیت نیروهای زن، قیمت سوخت، شرایط اقتصادی و نحوه اداره مناطق شمال شرق سوریه نیز می‌تواند بر روند آن تأثیر بگذارد.

از سوی دیگر، نگرانی درباره از دست رفتن حقوق و دستاوردهای دوره مدیریت خودگردان همچنان در میان بخش‌هایی از جامعه کُرد وجود دارد. کُردها که پیش از آغاز جنگ داخلی سوریه حدود ۱۰ درصد جمعیت این کشور را تشکیل می‌دادند، در دوران حکومت خاندان اسد با محدودیت‌های مختلفی مواجه بودند و در جریان جنگ توانستند ساختارهای سیاسی، نظامی و آموزشی مستقلی در شمال و شرق سوریه ایجاد کنند.

اکنون با بازگشت تدریجی کنترل دولت مرکزی به این مناطق، نحوه حفظ حقوق و دستاوردهای کُردها در ساختار جدید سوریه به یکی از مسائل اساسی در روند ادغام تبدیل شده است.

در مجموع، افزایش قیمت سوخت، اعتراض‌های اجتماعی، مسئله آموزش زبان کُردی، حوادث امنیتی و اختلاف بر سر آینده نیروهای زن نشان می‌دهد که اجرای توافق میان دمشق و SDF با مجموعه‌ای از چالش‌های همزمان روبه‌رو است. در عین حال، ادامه گفت‌وگوها و اجرای تدریجی توافق نشان می‌دهد که روند ادغام همچنان در جریان است و دو طرف تاکنون توانسته‌اند از بازگشت به درگیری گسترده جلوگیری کنند.