از آبدانان تا مهاباد؛ جغرافیای دراز نابرابری/صلاح الدین خدیو

کردپرس- وعده‌ای تکراری و اغلب بی‌سرانجام که پس از چندی فراموش می‌شود. واقعیت آن است که آمار سالیانه سوانح رانندگی در ایران از تلفات جنگ‌های هشت ساله با عراق و دو جنگ اخیر با اسرائیل و آمریکا بیشتر است.

خودروهای غیر استاندارد، جاده‌های ناامن و فرهنگ رانندگی پر خطا و خالی از الزامات حرفه‌ای و قانونی سهم اصلی را در این خون‌ریزی بی‌پایان دارند.

با اندکی تأمل؛ هر سه عامل پیوندی آشکار و پنهان با خط مشی‌های کلان اقتصادی و سرمایه‌گذاری دارند.
صنعت خودروسازی از بیماری مزمن اختصاص رانت و فقدان رقابت و گسست از تحولات فناوری رنج می‌برد. از منظر اقتصاد سیاسی تداوم این وضعیت ربطی مستقیم به منافع الیگارشی‌های ذینفع دارد.

توسعه راههای جاده‌ای، ریلی و هوایی مانند توزیع سایر امکانات و منابع نظیر بیمارستان، دانشگاه، ورزشگاه و صنایع کوچک و بزرگ به تابعی از ترکیبی از ملاحظات ایدئولوژیک، توان چانه‌زنی نمایندگان سیاسی مناطق در ساختار قدرت و در مراحل بعد، انگیزه‌های کارشناسی و علمی است.

این امر توسعه را به مقوله‌ای درجه‌بندی شده تبدیل کرده و کشور عملا به مناطق برخوردار، نیمه‌برخوردار، کم‌برخوردار و در مواردی مطلقا محروم تبدیل شده است.
برای تشخیص درجه توسعه یافتگی هر منطقه کافیست نگاهی به جاده‌های آن بیندازید. فورا دم خروس تبعیض و عقب‌ماندگی هویدا می‌شود.

برای توضیح این منظور و بیان مواجهه‌های خالی از عقلانیت توسعه، ذکر یک مثال خالی از لطف نیست.

آذربایجان غربی یکی از استان‌های بزرگ کشور و به قولی دارای جغرافیایی طولی و امتداد یافته از شمال به جنوب با پهنایی کمتر در امتداد غرب به شرق است. بلاتشبیه  کمی شبیه اسرائیل است هم به لحاظ شکل نقشه و هم مساحت!

جنوب استان عمدتا کردنشین است و در مرکز و شمال کردها و ترک‌ها و برخی اقوام و مذاهب کم‌جمعیت در کنار هم زندگی می‌کنند. شاهراه اصلی ارتباط مرکز و شمال با جنوب استان با جمعیتی حدود یک میلیون و نیم، جاده مهاباد - ارومیه نام دارد. نامی شناخته شده و تاریخی که دستکم از اواسط صفویه در مکاتبات، اسناد و سفرنامه‌های داخلی و خارجی کاربرد دارد.

هنگام تدوین پروژه‌های توسعه‌ای راه‌های مواصلاتی استان در دولت رفسنجانی، مدیریت استان که خالی از نمایندگی کردهاست، کوشید هم نام و هم یکپارچگی تاریخی و جغرافیایی شاهراه اصلی جنوب استان را تغییر دهد. مطابق طرح ویرایش شده در استان، آزادراه در دست احداث مرکز به جنوب از ارومیه شروع و در ۱۵ کیلومتری مهاباد از طریق احداث یک جاده کمربندی به شرق منحرف و در میاندوآب به آذربایجان شرقی متصل می‌شد.

پس از آغاز این طرح به‌تدریج در ادبیات مسئولان استان نام جاده عوض و ارومیه - میاندوآب نامیده می‌شد. این اقدام به معنای به گوشه رینگ افتادن چهار شهر اصلی مهاباد، بوکان، سردشت و پیرانشهر بود.

پس از دو دهه در دولت روحانی نماینده قبلی مهاباد با دوانده کردن ۱۵ کیلومتر باقیمانده هم قطار را به ریل اصلی برگرداند و هم باعث شد مساله تحریف نام آن به تدریج فراموش شود.

آگاهان نیک می‌دانند که انتقال هدفمند بودجه، منابع و امکانات به مقصدی مشخص و محروم کردن سایر جاها به انباشت‌های نامتوازن و شکاف‌های توسعه‌ای می‌انجامد و جبران آن اگر ممکن باشد به دهها سال نیاز خواهد داشت. روندی که متاسفانه به روالی روتین تبدیل شده و مسوول بخشی از فجایع جاری در جاده‌های کشور است.