رهبران اقلیم کردستان به دنبال مسیری تازه در روابط با ایران هستند
کردپرس
مجله مناره در گزارشی به قلم د. فهیل ع. عبدالکریم، به بررسی مواضع اخیر رهبران اقلیم کردستان عراق درباره روابط با ایران و مسئله گروههای کرد مخالف ایرانی پرداخته است.
اظهارات رهبران ارشد اقلیم کردستان عراق در مجمع «مؤسسه تحقیقات خاورمیانه» (MERI) که از ۱۲ تا ۱۴ اکتبر در اربیل برگزار شد، روابط با ایران را در کانون یک بحث سیاسی گسترده‌تر قرار داده است.
این مواضع، تلاش‌ها برای جلوگیری از حملات گروههای کرد مخالف ایرانی از خاک عراق را با درخواست‌ها برای تعامل بیشتر با تهران ترکیب می‌کند.
این اجماع ظاهری نشان‌دهنده یک نقطه توافق نادر در میان رهبران کرد عراقی است، هرچند به نظر می‌رسید که این مجمع اختلافات درون «حزب دمکرات کردستان» (PDK) را نیز آشکار کرده است.
نچیروان بارزانی، رئیس اقلیم کردستان، به شدت از فعالیت‌های گروههای کرد مخالف ایرانی در جریان جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران انتقاد کرد.
او اظهار داشت که اقلیم کردستان مرز خود را با ایران بسته است و نسبت به اجازه دادن به گروههای مسلح برای استفاده از خاک کردستان عراق جهت انجام عملیات علیه کشورهای همسایه هشدار داد.
در واکنش، خالد عزیزی از «حزب دمکرات کردستان ایران» بار دیگر بر تعهد حزب متبوعش مبنی بر عدم استفاده از اقلیم کردستان به عنوان پایگاه عقبه علیه ایران تأکید کرد.
در نشست ۱۲ اکتبر این مجمع، بافل طالبانی، رهبر «اتحادیه میهنی کردستان»، یک جایگزین دیپلماتیک احتمالی برای عملیات‌های مسلحانه‌ای که از مبدأ کردستان عراق انجام می‌شود، ارائه کرد.
طالبانی اعلام کرد که اتحادیه میهنی گفتگوهایی را با مقامات ایرانی در خصوص روندی احتمالاً طولانی‌مدت با هدف پرداختن به مسئله کردها در ایران آغاز کرده است.
در بحبوحه ابهامات درباره نحوه بازنمایی نیروهای سیاسی کرد خارج از عراق در این مجمع، دفتر مسعود بارزانی، رهبر حزب دمکرات کردستان، در ۱۳ اکتبر از این رویداد فاصله گرفت. این بیانیه همچنین گمانه‌زنی‌هایی را درباره وجود اختلافات در درون رهبری حزب دمکرات کردستان برانگیخت.
برخی تحلیلگران، حضور پررنگ‌تر دیپلماتیک نچیروان بارزانی و بافل طالبانی را نشانه‌ای از جابه‌جایی نفوذ در سیاست کردستان عراق تفسیر کرده‌اند.
برخی دیگر این بیانیه را نشانه‌ای از آن دانستند که مسعود بارزانی بیش از آنکه با برادرزاده‌اش، نچیروان بارزانی، همراه باشد، به پسرش مسرور بارزانی، نخست‌وزیر دولت اقلیم کردستان ، نزدیک‌تر شده است. مواضع مطرح‌شده در این مجمع، بازتاب‌دهنده تغییر در محاسبات سیاسی کردها از زمان آغاز درگیری‌های منطقه‌ای با حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه است.
در اوایل این درگیری، گزارش‌هایی مطرح شد مبنی بر اینکه گروههای کرد مخالف ایرانی مستقر در کردستان عراق ممکن است با حمایت آمریکا و اسرائیل تهاجمی برون‌مرزی را آغاز کنند. چنین بسیج نیرویی هرگز محقق نشد.
گروههای کرد مخالف ایرانی شامل حزب دمکرات کردستان ایران (KDPI)، کومله، حزب حیات آزاد کردستان (پژاک/PJAK) و حزب آزادی کردستان (پاک/PAK) هستند. چندین مورد از این گروه‌ها سال‌هاست که پایگاه‌هایی را در کردستان عراق حفظ کرده‌اند.
اگرچه گروههای متعددی شاخه‌های مسلح خود را حفظ کرده‌اند، اما کارزارهای مسلحانه مستمر معدودی را علیه تهران انجام داده‌اند. حضور گروههای کرد مخالف ایرانی از دیرباز اربیل را میان فشارهای تهران و پیوندهای سیاسی و فرهنگی خود با کردهای آن سوی مرز ایران قرار داده است.
عراق در چارچوب یک توافق‌نامه امنیتی میان بغداد و تهران در مارس ۲۰۲۳، وعده داد که این جناح‌ها را خلع سلاح کرده و آن‌ها را به نقاطی دور از مرز منتقل کند.
تهران ضمن انجام حملاتی علیه مواضع این گروه‌ها در اقلیم کردستان عراق، همچنان خواستار اعمال محدودیت‌های شدیدتر بر آن‌ها بوده است. در همین حال، رهبران کرد عراقی تلاش کرده‌اند اقلیم کردستان عراق را در جایگاه یک میانجی میان واشنگتن و تهران قرار دهند. بر اساس گزارش‌ها، در اواسط ماه مه، نچیروان بارزانی در چارچوب ابتکاری مرتبط با دولت دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، با مقامات ارشد ایرانی تماس گرفت.
گفته می‌شود مقامات ایرانی پیشنهاد بارزانی برای میزبانی مذاکرات محرمانه در اربیل میان نمایندگان آمریکا و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (IRGC) را رد کردند. در تلاشی برای یافتن کانالی دیگر، بافل طالبانی در ۱۵ سپتامبر برای دیدار با مقامات ارشد ایرانی به تهران سفر کرد. با وجود رقابت‌های داخلی میان احزابشان، به نظر می‌رسد
نچیروان بارزانی و بافل طالبانی از دیپلماسی منطقه‌ای حمایت می‌کنند. از زمان برگزاری انتخابات پارلمانی اقلیم کردستان در ۲۰ اکتبر ۲۰۲۴، حزب دمکرات کردستان و اتحادیه میهنی کردستان هنوز نتوانسته‌اند بر سر تشکیل دولت جدید اقلیم به توافق برسند. بنابراین، این مجمع بیش از آنکه نشان‌دهنده آشتی گسترده‌تر میان کردها باشد، به سیاست‌ورزی تفکیک‌شده اشاره دارد.
حزب دمکرات و اتحادیه میهنی در داخل رقیب یکدیگر باقی مانده‌اند، در حالی که در مسائل امنیتی منطقه‌ای که هزینه اختلاف در آن‌ها بسیار بالاست، به نقاط مشترکی دست یافته‌اند. در ۱۹ اکتبر، نمایندگانی از تهران، دولت اقلیم کردستان و بغداد برای گفتگو درباره آینده احزاب کرد مخالف ایرانی گرد هم خواهند آمد. در ۱۳ اکتبر، قاسم العبودی، مشاور امنیت ملی عراق، اعلام کرد که بغداد «متعهد به حل‌وفصل مسئله گروههای کرد مخالف ایران است.»
علاوه بر این، العبودی گفت که بغداد بر تهران فشار خواهد آورد تا حملات مداوم خود به این گروه‌ها را متوقف کند. با این حال، به نظر می‌رسد هرگونه گفتگویی در مراحل ابتدایی قرار دارد.
خالد عزیزی، نماینده حزب دمکرات کردستان ایران، به خبرنگاران گفت که اگر تهران درخواست رسمی برای برقراری ارتباط ارائه دهد، حزب او آماده پاسخگویی خواهد بود، اما در حال حاضر هیچ فرصتی برای گفتگو نمی‌بیند.
عزیزی افزود که ائتلاف گسترده‌تر احزاب کرد مخالف ایرانی هنوز درباره احتمال تعامل با تهران بحث نکرده است.
گفتگوهای پیشنهادی می‌تواند نشان دهد که آیا چارچوب امنیتی سال ۲۰۲۳ قادر است در کنار مفاد امنیتی موجود خود، یک مسیر سیاسی نیز ایجاد کند یا خیر. در صورت ادامه حملات ایران، دستیابی به این امر بسیار دشوارتر خواهد بود.
مسیر دیپلماتیک نوظهور همچنین می‌تواند همکاری محدودی را که در این مجمع به نمایش گذاشته شد، محک بزند. پیشرفت در مذاکرات با تهران یا واشنگتن ممکن است رقابت‌های درون‌کردی را تشدید کند، به‌ویژه اگر رهبران رقیب به دنبال در دست گرفتن کنترل کانال‌های ارتباطی باشند.
دیدگاه کاربران