کرد پرس، این ستاره سینما، برای تبلیغ حماسه سینمایی کریستوفر نولان، از آثار طلایی استفاده کرد که قدمت آنها به حدود ۳۰۰۰ سال میرسد
«اودیسه» داستانی درباره سفر طولانی یک پادشاه یونانی به سوی خانه است. اما استفاده از یک جفت گوشواره در تور مطبوعاتیِ اقتباس سینمایی جدید این اثر، و دوریِ طولانیمدت این اشیاء از سرزمین مادریشان، جنجالآفرین شده است.
در یک مراسم عکاسی در لندن، زندیا که در فیلم کریستوفر نولان نقش الهه آتنا را ایفا میکند، یک جفت گوشواره به گوش داشت که از آثار باستانی ایران مربوط به ۷۰۰ سال پیش از میلاد ساخته شده بودند.
واکنشها به این اقدام سریع بود؛ باستانشناسان با انتقاد از استفاده از اشیای گرانبها و دارای اهمیت فرهنگی به عنوان «اکسسوری» (تزئینات جانبی) برای تبلیغ یک فیلم هالیوودی، آن را «غصب» دستاوردهای تمدنی ایران برای بشریت خواندند.
این گوشوارهها متعلق به «بارون لندن» (Barron London)، گالری و دلال هنری مستقر در محله «میفر» است که در وبسایتش آمده: «این گالری با شهرت به رازداری، به صورت خصوصی با مجموعهداران، مالکان و مؤسسات همکاری میکند تا آثار ارزشمند را کشف و عرضه کند.»
براساس بیانیهای رسمی از سوی «بارون»، این آثار که در سال ۲۰۲۵ از یک جواهرفروش لندنی دیگر به نام «گلن اسپیرو» خریداری شدهاند، «به گنجینه زیویه منسوب هستند که در اواخر دهه ۱۹۴۰ در شمال غربی ایران کشف شد.»
این گنجینه، مجموعهای از طلا، نقره، برنز و سفال بود که در سال ۱۹۴۷ پیدا و توسط چوپانان غارت شد. طبق یک مقاله پژوهشی در سال ۲۰۱۵، قطعات باقیمانده از آن «در دهه ۱۹۶۰ در بازارهای عتیقه خارج از ایران فروخته شدند» و «اکنون در موزهها و مجموعههای خصوصی مختلف در سراسر جهان پراکنده هستند».
پروفسور سوسن بابایی، مورخ هنر ایرانیتبار و استاد مؤسسه «کورتولد»، گفت: «بسیار تکاندهنده است که میبینیم هیچکس حتی فکر نکرده که شاید این کار ایده خوبی نباشد.»
او ضمن ابراز «خشم» از استفاده زندیا از این اشیاء باستانی، گفت: «دانش و حساسیت فرهنگی کافی در میان کسانی که لباس [سلبریتیها] را طراحی میکنند، کسانی که برای آنها زیورآلات انتخاب میکنند، و کسانی که آنها را به عنوان نماد زیبایی و قدرت و تبلور اهداف والای فیلم به نمایش میگذارند، وجود ندارد.» با نمایندگان زندیا و استایلیست او برای دریافت اظهار نظر تماس گرفته شده است.
این جنجال در حالی رخ میدهد که نهادهای غربی که آثار باستانی را نگهداری میکنند، زیر ذرهبین قرار گرفتهاند. موزه بریتانیا نیز به دلیل نگهداری از «برنزهای بنین»، الواح محراب مقدس اتیوپیایی و مجسمههای مرمرین پارتنون که همگی غارتشده محسوب میشوند، با انتقادات شدیدی مواجه بوده است.
کیم کارداشیان در مراسم «مت گالا» در سال ۲۰۲۲، لباسی را پوشید که متعلق به مریلین مونرو بود. همانطور که اسکات فورتنر، که مجموعهای از آثار مونرو را در اختیار دارد، در آن زمان به بیبیسی گفت: «وقتی چیزی با چنین اهمیتی را میخرید، واقعاً باید به عهد خود برای محافظت و نگهداری از آن پایبند باشید… و مشخص است که این اتفاق نیفتاد.» مالکان این لباس، وارد شدن هرگونه آسیب به آن را تکذیب کردند.
دکتر آنلیز بائر، باستانشناس و تهیهکنندهای که ویدیوی او درباره گوشوارههای زندیا به خاطر آنچه برخی «تأیید استفاده از این آثار» تلقی کردند، مورد انتقاد قرار گرفت، گفت که مسئله اصلی اخلاقی این است که «خودِ این گوشوارهها از عتیقههای غارتشده ساخته شدهاند.»
او افزود: «استفاده زندیا از آنها تا حدودی یک واقعیت ثانویه است… اما چون او این گوشوارهها را روی فرش قرمز برای اکران یک فیلم بزرگ بینالمللی استفاده کرده، این موضوع ناگهان همه آن را به شکلی که قبلاً واقعاً ندیده بودیم، در معرض دید عموم قرار داده است.»
طبق بیانیه گالری «بارون»، این گوشوارهها «مطابق با تاریخچه مستندشان و تمامی الزامات قانونی لازم، به صورت مسئولانه نگهداری میشوند.»
بابایی گفت که این جواهرات احتمالاً «بار معنایی معنوی بسیار مهمی» داشتهاند و افزود: «اینها اشیایی هستند که قرار نیست به عنوان تزئینات جانبی (اکسسوری) به نمایش درآیند… اینها میراث بشری هستند. اینها میراث جهانیاند، نه صرفاً یک زیورآلات.»
او گفت که نتیجه این کار، تهی کردن گوشوارهها «از هرگونه معنا» است. او مدعی است که این کار «غصب، سطحیسازی و تغییر شکل دادنِ مشارکتهای فرهنگی [ایران باستان] در تمدن بشری است.»
زمانبندی این اتفاق نیز خشم بیشتری را برانگیخته است. بابایی به موقعیت «عذابآوری» اشاره کرد که در آن تور مطبوعاتی فیلم «اودیسه» در حال «جذابسازی و پر زرق و برق جلوه دادن آثار باستانی ایران است… درست در حالی که میلیاردها دلار پول آمریکایی برای بمباران ایران استفاده میشود» که منجر به نابودی مکانهای دارای اهمیت فرهنگی و تاریخی میگردد.
گالری «بارون» در بیانیه خود افزود: «قصد پشت این قرض دادن، هرگز تجاری نبوده است. هدف، تجلیل از هنر فوقالعاده زرگران ایران باستان و تشویق به درک گستردهتر از یکی از بزرگترین سنتهای هنری جهان بوده است. در زمانی که ایران اغلب از دریچه سیاستهای معاصر معرفی میشود، امیدواریم این گوشوارهها بتوانند میراث فرهنگی، هنری و تاریخی عمیق این کشور را به مخاطبان یادآوری کنند.»
فیلم «اودیسه» همچنین به خاطر یکی از مکانهای فیلمبرداریاش مورد انتقاد قرار گرفته است. فیلمسازان «صحراوی» خواستار تحریم این فیلم به دلیل استفاده از شهر «داخله» در «صحرای غربیِ تحت اشغال» شدهاند؛ سرزمینی تحت کنترل مراکش که گاهی از آن به عنوان «آخرین مستعمره آفریقا» یاد میشود.
منبع: گاردین
نظر شما