به گزارش کردپرس به نقل از نشنال کانتکست، برای نخستین بار در بیش از ۱۵ سال گذشته، یک کاروان ترانزیتی حامل کالاهای ترکیه‌ای از مسیر سوریه وارد عراق شد؛ مسیری که اقلیم کردستان را به‌طور کامل دور می‌زند و می‌تواند نشانه آغاز یک کریدور تجاری جدید میان ترکیه، سوریه و عراق باشد.

بر اساس اطلاعات منتشرشده، کامیون‌های حامل کالاهای ترکیه‌ای از گذرگاه «تل‌ابیض» یا گری سپی وارد خاک سوریه شدند. اینگذرگاه هفته گذشته بازگشایی شد. این کاروان سپس از مسیر شمال سوریه به گذرگاه «ربیعه» در استان نینوا عراق رسید که آن نیز اخیراً فعالیت خود را از سر گرفته است.

این تحول در حالی رخ می‌دهد که طی دو دهه گذشته، بخش عمده تجارت زمینی میان ترکیه و عراق از طریق اقلیم کردستان و به‌ویژه گذرگاه راهبردی «ابراهیم خلیل» انجام می‌شد. اکنون اما به نظر می‌رسد آنکارا، دمشق و بغداد در حال شکل‌دهی به مسیر جایگزینی هستند که وابستگی تجارت منطقه‌ای به اقلیم کردستان را کاهش می‌دهد.

احتمال گسترش کریدور ترکیه ـ سوریه ـ عراق

منابع اقتصادی و ناظران منطقه‌ای معتقدند مسیر جدید می‌تواند بخشی از یک پروژه گسترده‌تر اتصال زمینی میان ترکیه، سوریه و عراق باشد. در همین چارچوب، احتمال بازگشایی مسیر «نصیبین ـ قامشلو» در ماه‌های آینده نیز مطرح شده است که در صورت فعال شدن، شبکه ترانزیتی جدیدی را در شمال سوریه شکل خواهد داد.

در صورت تثبیت این مسیرها، بخش مهمی از حمل‌ونقل کالا میان ترکیه و عراق می‌تواند از خاک سوریه انجام شود که پیامدهای اقتصادی و ژئوپلیتیکی مهمی برای اقلیم کردستان خواهد داشت.

کاهش نقش ژئوپلیتیکی اقلیم کردستان

این تحول تازه در شرایطی رخ می‌دهد که جایگاه ژئوپلیتیکی اقلیم کردستان طی سال‌های اخیر به‌تدریج تضعیف شده است.

همزمان با تشدید اختلافات گمرکی میان بغداد و اربیل، دولت عراق اجرای سامانه دیجیتال گمرکی «ASYCUDA» را در گذرگاه‌های فدرال آغاز کرده و تلاش می‌کند کنترل بیشتری بر تجارت و درآمدهای مرزی اعمال کند.

در نتیجه این سیاست‌ها، بسیاری از تجار و شرکت‌های حمل‌ونقل برای جلوگیری از پرداخت مضاعف تعرفه‌ها، مسیرهای تحت کنترل بغداد را ترجیح داده‌اند. گزارش‌ها حاکی است حجم تردد تجاری میان ترکیه و عراق از طریق گذرگاه ابراهیم خلیل ــ مهم‌ترین شاهراه تجاری اقلیم ــ در سال‌های اخیر حدود ۷۰ درصد کاهش یافته است.

کارشناسان اقتصادی معتقدند اگر مسیر سوریه به‌عنوان یک کریدور پایدار تثبیت شود، اقلیم کردستان نه‌تنها بخشی از درآمدهای گمرکی خود را از دست خواهد داد، بلکه یکی از مهم‌ترین اهرم‌های اقتصادی و سیاسی‌اش در معادلات عراق و منطقه نیز تضعیف خواهد شد.

رقابت بر سر مسیرهای تجارت منطقه‌ای

بازگشایی گذرگاه‌های تل‌ابیض و ربیعه را می‌توان بخشی از رقابت گسترده‌تر بر سر مسیرهای ترانزیت و کریدورهای تجاری در خاورمیانه دانست که در آن، کشورها تلاش می‌کنند جایگاه خود را در شبکه حمل‌ونقل منطقه‌ای بازتعریف کنند.

برای بغداد، فعال شدن مسیر سوریه می‌تواند بخشی از تجارت خارجی عراق را از وابستگی به اقلیم کردستان خارج کند. برای ترکیه نیز این مسیر گزینه‌ای تازه برای دسترسی زمینی به عراق و بازارهای عربی محسوب می‌شود. در مقابل، اربیل این تحولات را با نگرانی دنبال می‌کند؛ زیرا کاهش نقش ترانزیتی اقلیم می‌تواند مستقیماً بر درآمدها، سرمایه‌گذاری و نفوذ سیاسی آن تأثیر بگذارد.