راه‌اندازی یک سرور می‌تواند برای افرادی که تازه وارد دنیای زیرساخت‌های فناوری اطلاعات هستند، کمی چالش‌برانگیز به نظر برسد؛ اما یادگیری نحوه پیکربندی سرور برای مدیریت موثر هر شبکه‌ای ضروری است، خواه شبکه‌ای کوچک برای کسب‌وکار خود یا یک سازمان بزرگ. در این نوشته یاد می‌گیریم که چگونه سرور را فعال کنیم و این فرآیند چه مراحلی دارد.

سرور چیست؟

قبل از شروع آموزش راه اندازی سرور، باید درک درستی از مفاهیم پایه‌ای و اینکه اصلا سرور چیست، داشته باشیم. سرور به‌طور ساده یک سیستم است که منابع، داده‌ها، خدمات یا برنامه‌ها را به سایر کامپیوترها (کلاینت‌ها) از طریق یک شبکه ارائه می‌دهد.

پارس هاست به عنوان یکی از ارائه دهندگان خدمات هاست و سرور، در رابطه با اینکه سرور چیست و چه تاریخچه‌ای دارد، می‌نویسد:

«سرور یک کامپیوتر قدرتمند است که همیشه روشن می‌ماند و اطلاعات، فایل‌ها یا برنامه‌هایی را نگهداری می‌کند تا بقیه کاربران از طریق اینترنت یا شبکه بتوانند به آن‌ها دسترسی داشته باشند. اولین سرور دنیا را تیم برنرز-لی در سال ۱۹۹۰ در سازمان CERN سوئیس راه‌اندازی کرد و سایت نمونه‌اش (info.cern.ch) اولین وب‌سایت تاریخ بود.»

انواع سرورها

به‌طور کلی، سرورها به چند دسته اصلی تقسیم می‌شوند:

1. سرورهای وب - این سرورها وب‌سایت‌ها را میزبانی کرده و صفحات وب را به کاربران اینترنتی ارسال می‌کنند.
2. سرورهای دیتابیس - مسئول مدیریت پایگاه‌های داده و پاسخ به درخواست‌های اطلاعاتی کاربران یا برنامه‌ها هستند.
3. سرورهای فایل - این سرورها به کاربران اجازه می‌دهند که فایل‌ها را ذخیره و به اشتراک بگذارند.
4. سرورهای اپلیکیشن - این نوع سرورها برای اجرای برنامه‌ها و تسهیل منطق کسب‌وکار عمل می‌کنند.

چگونه سرور را فعال کنیم؟

سوال اصلی اینجاست، چگونه سرور را راه اندازی کنیم؟ نحوه فعال کردن سرور شامل چند مرحله اساسی است که باید به ترتیب انجام شوند. در این بخش، گام‌های اصلی را بررسی می‌کنیم تا بتوانید سرور خود را به درستی پیکربندی کنید.

مرحله 1: انتخاب نوع سرور

قبل از شروع فرآیند پیکربندی، باید نوع سرور را انتخاب کنید. بسته به نیازهای شما، دو نوع سرور اصلی وجود دارد: 

• سرور مجازی (VPS): این سرور گزینه مناسبی برای کسب‌وکارهای کوچک یا سایت‌هایی با ترافیک متوسط است. در این نوع، منابع سرور بین چندین کاربر تقسیم می‌شود.
• سرور اختصاصی: این نوع سرور برای کسب‌وکارهای بزرگ‌تر یا سایت‌های با ترافیک بالا مناسب است. شما به‌طور کامل از منابع سرور استفاده خواهید کرد.

پس از انتخاب نوع سرور، باید آن را از ارائه‌دهندگان معتبر خریداری کنید.

مرحله 2: نصب سیستم عامل سرور

پس از خرید سرور، گام بعدی نصب سیستم عامل (OS) است. سیستم عامل سرور نقش بسیار مهمی در عملکرد و امنیت سرور شما دارد. بسته به نیاز سازمان، سیستم عامل‌های مختلفی برای سرور موجود هستند.

• ویندوز سرور - گر سازمان شما به محصولات مایکروسافت وابسته است، ویندوز سرور انتخاب خوبی است. این سیستم عامل رابط کاربری آسانی دارد و برای کسب‌وکارهایی که از نرم‌افزارهای مایکروسافت استفاده می‌کنند، مناسب است.
• لینوکس - توزیع‌های لینوکس مانند اوبونتو و CentOS برای سرورهای وب و دیتابیس بسیار محبوب هستند و به دلیل امنیت بالا و هزینه پایین، برای بیشتر سازمان‌ها انتخاب مناسبی به شمار می‌روند.

مرحله 3: پیکربندی اولیه شبکه

پیکربندی صحیح شبکه برای اتصال پایدار سرور بسیار مهم است. برخی از تنظیمات مهم در این مرحله شامل موارد زیر هستند:

• آدرس IP ثابت - برای سرور، بهتر است از آدرس IP ثابت استفاده کنید تا سرور همیشه با همان آدرس در دسترس باشد.
• پیکربندی DNS- تنظیم DNS درست باعث می‌شود کاربران بتوانند به راحتی به سرور شما دسترسی پیدا کنند.
• تنظیمات Subnetting- تقسیم‌بندی صحیح آدرس‌های IP باعث بهبود امنیت و مدیریت بهتر شبکه می‌شود.

مرحله 4: نصب نرم‌افزارهای ضروری

با نصب سیستم عامل، حالا باید نرم‌افزارهایی را که برای عملکرد سرور نیاز دارید، نصب کنید. این نرم‌افزارها ممکن است شامل وب‌سرور، دیتابیس‌ها، و نرم‌افزارهای دیگر برای مدیریت منابع سرور باشند.

• نصب وب‌سرور - اگر سرور شما قرار است وب‌سایت‌ها را میزبانی کند، باید Apache یا Nginx را نصب کنید.

• نصب دیتابیس - برای سرورهای دیتابیس، MySQL یا PostgreSQL نرم‌افزارهای مناسب هستند.

مرحله 5: تنظیمات امنیتی سرور

امنیت سرور یکی از مهم‌ترین مراحل پیکربندی است. برای محافظت از اطلاعات و جلوگیری از حملات، باید اقدامات زیر را انجام دهید:

• تنظیم فایروال - برای کنترل ترافیک ورودی و خروجی، فایروال را فعال کنید.
• مدیریت دسترسی کاربران - به هر کاربر مجوزهای لازم را بدهید و از دسترسی غیرمجاز جلوگیری کنید.
• پیکربندی SSH- برای دسترسی ایمن به سرور از راه دور، SSH را پیکربندی کنید. این امکان را فراهم می‌کند که بدون نیاز به فیزیکی بودن، به سرور خود از هر مکانی دسترسی داشته باشید.

مرحله 6: تست پیکربندی سرور

پس از پیکربندی سرور و نصب تمامی نرم‌افزارهای مورد نیاز، باید عملکرد سرور را تست کنید تا مطمئن شوید که همه‌چیز به‌درستی کار می‌کند. در این مرحله، چندین تست باید انجام شود:

• تست پینگ - برای بررسی اتصال شبکه، از دستور ping برای تست اتصال به سرور استفاده کنید. این تست به شما کمک می‌کند تا مطمئن شوید که سرور به‌درستی به شبکه متصل است.
• تست مرورگر - در مرورگر وب، آدرس IP سرور خود را وارد کنید و ببینید که وب‌سرور شما پاسخ می‌دهد یا خیر.

مرحله 7: تست عملکرد و امنیت

پس از اطمینان از اتصال صحیح، باید سرور را از نظر عملکرد و امنیت تست کنید:

• تست عملکرد - از ابزارهایی مانند Apache Benchmark برای تست عملکرد سرور استفاده کنید. این ابزار به شما کمک می‌کند تا میزان بار و توان سرور را در شرایط مختلف بررسی کنید.
• تست امنیت - برای بررسی آسیب‌پذیری‌ها و مشکلات امنیتی، از ابزارهایی مانند Nessus برای اسکن سرور استفاده کنید. این ابزار می‌تواند آسیب‌پذیری‌های موجود در سیستم شما را شناسایی کند.

مرحله 8: پیکربندی نگهداری و نظارت سرور

پس از تست موفق سرور، باید به‌طور منظم به نگهداری و نظارت بر آن بپردازید تا از عملکرد مطلوب آن اطمینان حاصل کنید. این فرآیند شامل موارد زیر است:

• به‌روزرسانی نرم‌افزارها - به‌طور منظم نرم‌افزارهای سرور خود را به‌روزرسانی کنید تا از پچ‌های امنیتی بهره‌مند شوید و آسیب‌پذیری‌ها را برطرف کنید.
• پشتیبان‌گیری - ایجاد یک روتین منظم برای پشتیبان‌گیری از داده‌ها بسیار ضروری است. این کار باعث می‌شود در صورت بروز خطا یا حملات سایبری، بتوانید به سرعت داده‌های خود را بازیابی کنید.
• همچنین شایان ذکر است اتاق سرور باید همیشه به‌طور منظم نظارت شود.

برای نظارت بر عملکرد سرور می‌توانید از ابزارهایی مانند Nagios یا Zabbix استفاده کنید که به شما امکان می‌دهند تا وضعیت سرور را به‌طور مستمر بررسی کنید و از بروز مشکلات احتمالی قبل از وقوع آن‌ها جلوگیری کنید.

مرحله 9: مشکلات رایج و روش‌های رفع آن‌ها

گاهی ممکن است مشکلاتی در عملکرد سرور به وجود بیاید. برخی از مشکلات رایج و روش‌های رفع آن‌ها عبارتند از:

• سرور پاسخ نمی‌دهد - این مشکل معمولاً به‌دلیل مشکلات سخت‌افزاری یا مشکلات شبکه رخ می‌دهد. بررسی اتصالات سخت‌افزاری و تنظیمات شبکه می‌تواند این مشکل را حل کند.
• خطای دسترسی ممنوع (Access Denied)- این مشکل معمولاً به دلیل تنظیمات نادرست دسترسی کاربران یا پیکربندی فایروال است. اطمینان حاصل کنید که مجوزهای دسترسی و تنظیمات فایروال به‌درستی انجام شده است.

سخن پایانی

در مطلب فوق به صورت کلی یاد گفتیم چگونه سرور را فعال کنیم. راه‌اندازی و پیکربندی یک سرور می‌تواند فرآیندی پیچیده باشد؛ اما با رعایت این مراحل می‌توانید سروری امن و کارآمد راه‌اندازی کنید. پیکربندی سخت‌افزار، نصب سیستم عامل، تنظیمات امنیتی و آزمایش عملکرد از مراحل حیاتی در این فرآیند هستند.