پیامدهای خروج آمریکا از عراق برای اقلیم کردستان
به گزارش کردپرس، خروج آخرین نیروهای آمریکایی از عراق در حالی انجام میشود که اقلیم کردستان نسبت به پیامدهای امنیتی این تصمیم، افزایش فشارهای داخلی و خارجی و تغییر موازنه قدرت میان اربیل و بغداد ابراز نگرانی کرده است؛ یک کارشناس مؤسسه چتمهاوس میگوید نیروهای عراقی و پیشمرگهها در مقابله با داعش توانایی بیشتری پیدا کردهاند، اما در برابر تهدیدهای ناشی از رویارویی آمریکا و اسرائیل با ایران، وضعیت متفاوت است.
به گزارش دویچه وله انگلیسی، مأموریت «عملیات عزم راسخ» که از سال ۲۰۱۴ و با هدف مقابله با داعش در عراق آغاز شده بود، با خروج آخرین نیروهای آمریکایی از این کشور در ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ به پایان میرسد. این خروج، پایان مرحلهای از حضور نظامی آمریکا در عراق است که پس از حمله سال ۲۰۰۳ آغاز شد و پس از پایان نخستین مأموریت نظامی آمریکا در سال ۲۰۱۱، در سال ۲۰۱۴ و همزمان با ظهور داعش از سر گرفته شد.
دولت عراق پایان مأموریت ائتلاف بینالمللی را آغاز مرحلهای تازه در روابط با آمریکا توصیف کرده و بر حرکت از همکاری نظامی به سمت توسعه دوجانبه روابط اقتصادی، تأکید دارد. به گفته رناد منصور، معاون برنامه خاورمیانه و شمال آفریقا در مؤسسه چتمهاوس، مذاکرات بغداد و واشنگتن نیز بر این اساس پیش رفته که تهدید داعش به اندازه گذشته گسترده نیست و نیروهای عراقی میتوانند بقایای این گروه را مهار کنند.
رناد منصور میگوید هدف بغداد در سالهای اخیر، «عادیسازی» روابط با آمریکا بوده است؛ به این معنا که همکاری دو کشور دیگر بر حضور نیروهای آمریکایی در خاک عراق متمرکز نباشد و روابط اقتصادی، سرمایهگذاری و دیپلماتیک جایگاه بیشتری پیدا کند. به گفته او، بغداد خواهان روابط دوجانبه با واشنگتن است، اما بدون آنکه حضور نظامی آمریکا در عراق محور اصلی این روابط باشد.
با این حال، این تحول برای اقلیم کردستان نگرانیهای متفاوتی ایجاد کرده است. مسرور بارزانی، نخستوزیر اقلیم کردستان، خروج نیروهای آمریکایی را «شرمآور» توصیف کرده و نسبت به آسیبپذیری کردها در برابر حملات با منشأ خارجی ابراز نگرانی کرده است. در گزارش دویچه وله نیز تأکید شده که نگرانی اصلی اقلیم صرفاً به بازگشت داعش محدود نمیشود، بلکه به کاهش حمایت امنیتی آمریکا و تغییر موازنه قدرت در عراق مربوط است.
رناد منصور توضیح میدهد که اقلیم کردستان طی چند دهه از حمایت بینالمللی برخوردار بوده و در مناقشات خود با دولت مرکزی عراق همواره این انتظار را داشته است که آمریکا، کشورهای اروپایی یا دیگر بازیگران بینالمللی در صورت افزایش فشار بغداد، از اقلیم حمایت کنند. به گفته او، همین سابقه باعث شده است که حمایت و توجه آمریکا برای رهبران اقلیم، نه فقط از منظر امنیتی، بلکه در مذاکرات سیاسی با بغداد و در سطح منطقهای اهمیت داشته باشد.
یکی از نگرانیهای اصلی اقلیم، افزایش حملات پهپادی و موشکی از زمان تشدید درگیری میان آمریکا و ایران است. در این مدت، اقلیم کردستان بارها هدف حملات قرار گرفته و گروههایی مسلح در عراق همچنان از توان تسلیحاتی قابل توجهی برخوردارند. منصور میگوید اقلیم در سالهای گذشته بهویژه از توانمندیهای نظامی و سامانههای دفاع موشکی مورد حمایت آمریکا بهره برده و بخش قابل توجهی از پهپادهایی که برای حمله به اقلیم وارد حریم آن شدهاند، با کمک این سامانهها هدف قرار گرفتهاند.
به گفته این کارشناس، در عین حال حضور آمریکا خود یکی از عواملی بوده که اقلیم را در معرض حملات قرار داده است. او اقلیم کردستان را یکی از مناطقی میداند که بیشترین سهم از حملات ناشی از رویارویی آمریکا و اسرائیل با ایران را در داخل عراق متحمل شده و تأکید میکند که تأسیسات انرژی، میادین نفت و گاز و شرکتهای فعال در این حوزه نیز هدف حملات قرار گرفتهاند.
در چنین شرایطی، یکی از پرسشهای اصلی این است که آیا خروج آمریکا اقلیم کردستان را به سمت توافقهای جدید با همسایگان یوژه با تهران سوق خواهد داد. منصور معتقد است که اقلیم، صرفنظر از حضور یا خروج نیروهای آمریکایی، به دلیل همجواری با ایران ناگزیر از داشتن نوعی توافق و تفاهم سیاسی با تهران است. به گفته او، نداشتن چنین توافقی میتواند اقلیم را در معرض خطر قرار دهد.
اما این تحلیلگر در کنار مسئله امنیت، به تغییر رویکرد واشنگتن در قبال کردها نیز اشاره میکند. او معتقد است دولت دونالد ترامپ در قبال کردها، چه در سوریه و چه در عراق، رویکردی متفاوت با دوره پس از حمله سال ۲۰۰۳ اتخاذ کرده است. به گفته منصور، در سوریه بر پیوستن نیروهای کرد به ساختار مرکزی و در عراق نیز بر ادغام بیشتر اقلیم کردستان در ساختار دولت مرکزی تأکید شده است.
این رویکرد، از دیدگاه منصور، با سیاست آمریکا پس از سال ۲۰۰۳ تفاوت دارد؛ دورهای که به گفته او، ایجاد و حفظ سطح قابل توجهی از خودگردانی کردها در عراق در مرکز توجه قرار داشت. او یادآوری میکند که اقلیم در آن دوره دارای پارلمان و دولت خود بود و در مقطعی درآمدهای خود را تولید و کارکنانش را نیز از منابع خود پرداخت میکرد، اما در سالهای اخیر موازنه قدرت در عراق بیشتر به سود دولت مرکزی تغییر کرده است.
با وجود این تحولات، توانایی نیروهای پیشمرگه و نیروهای امنیتی عراق در مقابله با داعش افزایش یافته است. منصور میگوید پس از پایان مرحله اصلی جنگ با داعش، بخش مهمی از مأموریت آمریکا، ناتو و اتحادیه اروپا به آموزش نیروهای عراقی و پیشمرگه اختصاص داشته و در سالهای اخیر ظرفیتهای امنیتی این نیروها توسعه یافته است. به گفته او، تعداد حملات داعش و میزان توان نیروهای عراقی و پیشمرگه در جلوگیری از این حملات نشان میدهد که در حال حاضر، در موضوع مشخص داعش، تواناییهای امنیتی عراق و اقلیم افزایش یافته است.
با این حال، رناد منصور میان تهدید داعش و تهدید ناشی از درگیری گستردهتر میان ایران از یک سو و آمریکا و اسرائیل از سوی دیگر تفاوت قائل میشود. به گفته او، نگرانی اصلی نیروهای امنیتی عراق و پیشمرگه اکنون نه داعش، بلکه پیامدهای این درگیری گستردهتر است؛ زیرا بیثباتی ناشی از آن میتواند ساختار امنیتی عراق و اقلیم کردستان را به شکلی جدی تحت تأثیر قرار دهد.
این وضعیت پرسش دیگری را نیز مطرح میکند: آیا اقلیم کردستان پس از خروج نیروهای آمریکایی، همچنان از یک تضمینکننده امنیتی خارجی برخوردار خواهد بود؟ منصور میگوید در سالهای اخیر توجه آمریکا به عراق کاهش یافته و عراق دیگر مانند گذشته در اولویت سیاست خارجی واشنگتن قرار ندارد. او معتقد است کردهای عراق نگران هستند که جایگاه و حمایت ویژهای را که طی سالهای گذشته در واشنگتن داشتهاند، از دست بدهند.
با این حال، او تأکید میکند که خروج نیروهای آمریکایی از عراق را نباید به معنای قطع کامل نفوذ آمریکا در خاورمیانه دانست. به گفته منصور، کشورهای مختلف منطقه همچنان به واشنگتن توجه دارند و در بسیاری از پایتختهای منطقه این پرسش مطرح است که آمریکا در قبال تحولات منطقه چه خواهد کرد. از دیدگاه او، پیام اصلی خروج برای کردهای عراق این است که آنها دیگر در مرکز اولویتهای سیاست خارجی آمریکا قرار ندارند و توجه واشنگتن در شرایط کنونی بیشتر متوجه رویارویی با ایران است.
در مجموع، پایان مأموریت نظامی آمریکا در عراق برای بغداد به معنای ورود به مرحلهای جدید از روابط با واشنگتن و افزایش مسئولیت نیروهای امنیتی عراق است، اما برای اقلیم کردستان، این تحول همزمان با کاهش یک پشتوانه امنیتی مهم، افزایش نگرانی از حملات برخی گروهها و تغییر رویکرد آمریکا نسبت به جایگاه کردها در ساختار سیاسی عراق همراه شده است. بر اساس این مصاحبه، تهدید فوری داعش در مقایسه با سالهای گذشته کاهش یافته، اما پرسش اصلی برای اقلیم اکنون این است که در شرایط تغییر موازنه قدرت منطقهای، چگونه امنیت و موقعیت سیاسی خود را حفظ خواهد کرد.
دیدگاه کاربران