مسئله لاینحل کُردها در ترکیه

بروچ چلیک اوزکان، نماینده کردگرای پارلمان ترکیه به اتهام حمایت از تروریسم به دلیل خطاب تهدید آمیز نسبت به یک سرباز ترک و همچنین سخنرانی در حمایت از پ.ک.ک در جریان یک مراسم تدفین( هرچند حضور وی در آنجا ثابت نشد- به هفت سال زندان محکوم شد. سرکوب فعالان کرد در ترکیه به سطحی رسیده است که یادآور سرکوب دوران کنعان اورن است. حزب حاکم عدالت و توسعه ترکیه به رهبری رجب طیب اردوغان از این سرکوب ها برای حفظ جو ناسیونالیستی در ترکیه به منظور حفظ آراء یک سری انتخاب های سرنوشت ساز مانند انتخابات پارلمانی ژوئن و نوامبر 2015 و رفراندوم قانون اساسی 2017 و نیز آینده سیستم سیاسی در ترکیه استفاده کرده است. شوک از دست دادن اکثریت در انتخابات ژوئن 2015 به همراه تصور دولت ترکیه از تهدیدهای کردها از خارج مرزهای ترکیه بویژه سوریه حزب عدالت و توسعه را سوق داده است تا استراتژی خود را از تلاش برای حل مسئله کردها بر پایه اصلاحات و مذاکره به ایجاد سرکوبی که از طریق آن بتواند مسئله کرد را از طریق نبرد و اقدامات سرکوبگرانه حل کند تغییر داده است.

تقابل نظامی 30 ساله میان دولت ترکیه و نیروهای حزب کارگران کردستان ترکیه یا پ.ک.ک در سال 2015 بار دیگر از سر گرفته شد. علیرغم این واقعیت که پ.ک.ک یکی از فعال ترین عوامل کردی در داخل ترکیه و بدون هیچ مناقشه ای در منطقه از طریق ایجاد اقمار خود مانند pyd در سوریه، حزب حل دموکراتیک در عراق و یا حیات آزاد است اما به نظر می رسد که اقدامات نظامی آن در داخل ترکیه بویژه در چند ماه اخیر کاهش یافته است. اگرچه به طور طبیعی فعالیت نظامی پ.ک.ک در داخل ترکیه در فصل زمستان کمتر است، تلفات نظامی ناشی از تقابل میان ترکیه و پ.ک.ک از دسامبر 2017 تا فوریه 2018 در مقایسه با همین زمان در سال قبل 400 درصد کاهش یافته و نسبت به همین زمان در دو سال قبل 1400 درصد کاهش را نشان می دهد. به همین ترتیب، شاهین های آزاد کردستان یا TAK که نیروهای آن اعضای سرسخت پ.ک.ک هستند و به دلیل ضعف پ.ک.ک و مذاکره با دولت آن را ترک کرده اند و به گمان برخی هنوز از سوی پ.ک.ک هدایت می شوند، در ژوئن 2015 قول داد حملاتی در شهرهای بزرگ ترکیه مانند ازمیر، آنکارا و استانبول انجام دهد. هدف از این حملات ادعایی ضربه زدن به اقتصاد، سرمایه گذاری و توریسم در مناطق امن ترکیه بود با این حال، TAK هنوز به قول خود عمل نکرده است.

نتیجه فوری این خواهد بود که فعالیت نظامی کردها به دلیل کمپین نظامی گسترده ارتش ترکیه از بین رفته و توانایی انجام عملیات نظامی آنها کاهش شدید یافته است. حداقل می توان گفت که دولت ترکیه این طور به جامعه القاء می کند. اردوغان در جلسه افتتاح مدرسه و ورزشگاه در استانبول در تاریخ 2 آوریل گفت: « آنها (نیروهای پ.ک.ک) فرار کردند و ما آنها را تعقیب کردیم: چه اتفاقی افتاد؟ آنها به سوریه، عفرین و سنجار فرار کردند.» وی می خواست القا کند که تضعیف پ.ک.ک از طریق جنگ بی امان دلیل حمله ترکیه به سوریه بود و ممکن است به اقلیم کردستان عراق نیز حمله کند.

با این حال، این امر با ذات فعالیت چندملیتی پ.ک.ک همخوانی دارد. یگان های مدافع خلق یا YPG در سوریه که ارتباط سازمان یافته با پ.ک.ک از طریق حزب اتحاد دموکراتیک سوریه یا PYD دارد حدود 60000 نیرو دارد. پ.ک.ک در شنگال عراق نیز به نیروهای مدافع شنگال، که شبه نظامیان ایزدی هستند و منطقه شنگال را تحت کنترل دارند کمک کرد تعداد نیروهای خود را به 1500 تن برساند اگرچه بغداد تعدادی از این نیروها به نیروهای پیشمرگ اقلیم کردستان عراق پیوستند. بنابر این، کاهش فعالیت های پ.ک.ک در داخل ترکیه را می توان به دلیل افزایش فعالیت های سازمان های نظامی وابسته به آن در خارج از ترکیه به دلیل اهمیت مناطقی دانست که آنها تحت کنترل خود دارند. اگرچه پ.ک.ک ترجیح داده است بر افزایش نفوذ سیاسی و نظامی این سازمان های نظامی محلی تمرکز کند اما حضور نظامی ارتش ترکیه در این مناطق به طور بالقوه می تواند منجر به اقدامات تلافی جویانه پ.ک.ک در داخل ترکیه بیانجامد.

در حوزه زندگی مدنی و سیاسی نیز میتوان چنین نتیجه ای گرفت. علیرغم سرکوب گسترده و شدید و اقدامات مجرمانه، فعالان غیرنظامی کرد اگرچه در خفا اما به حرکت ادامه داده اند. از میان اقدامات سرکوب گرانه دولت ترکیه می توان به لغو مصونیت پارلمانی در می 2016 اشاره کرد که به دولت اجازه می دهد بسیاری از نمایندگان کاریزماتیک حزب کردگرای دموکراتیک خلق ها یا HDP را زندانی کند. هدف از این اقدام ساکت کردن کردهای مخالف و تسهیل بیشتر زمینه به واقعیت پیوستن امیال اردوغان برای ایجاد سیستم ریاست جمهوری بود که با برگزاری رفراندوم قانون اساسی در آوریل 2017 راه آن هموار شد. با این وجود، احزاب کرد ترکیه سابقه طولانی از مجرم شناخته شدن توسط دولت و به دنبال آن سازمان یافتن دوباره برای استفاده از روزنه های قانون اساسی ترکیه برای کسب کرسی در پارلمان دارند. بر اساس نتایج یک نظرسنجی که در فوریه 2018 در ترکیه منتشر شد، علیرغم اقدامات دولت که برای ساکت کردن کردهای مخالف انجام شده، اگر الان انتخابات برگزار شود حزب HDP 12 درصد آرا و نزدیک به نتایجی را که در انتخابات 2015 کسب کرد می تواند به دست آورد.

در راس کمپین نظامی ترکیه و سرکوب سیاسی دولت بازتعریف هویت ملی ترک بودن از سوی حزب عدالت و توسعه قرار دارد. این تعریف در گذشته بر اساس وحدت اسلامی و نه شوونیزم قومی ترک بنا شده بود به همین دلیل بستر غیرمنتظره ای برای ابراز مسئله کرد ایجاد کرد و اجازه داد مذاکرات سازنده ای ایجاد شود و به عنوان رفع کننده خشونت و رادیکلیسم کردی عمل کرد. علاوه بر آن، آتش بس کوتاه مدت کردها و مذاکره با دولت ترکیه از سال 2013 تا 2015 آنچه را که تا آن زمان سازوکار پ.ک.ک محور مسئله کردها نامیده می شد کم رنگ کرد و مورد چالش قرار داد. اگرچه این اتفاق به پ.ک.ک در قندیل این فرصت را داد تا امتیازاتی در مقابل ترکیه کسب کند اما نفوذ آن را به دلیل توجه بیشتری که به حزب HDP که اهداف متفاوتی از پ.ک.ک علیرغم ارتباطات قدرتمند و احساس همدردی کردها با آن داشتند کاهش داد. بنابر این، منطقی است که فکر کنیم دولت ترکیه با مجرم شناختن نمایندگان HDP و زندانی کردن آنها راه های کمتری پیش پای کردها می گذارد تا از رویکرد نظامی پ.ک.ک پیروی نکنند. اگر روند تعقیب سیاسی کردها ادامه پیدا کند این امر فقط به جذب نیروی بیشتر برای پ.ک.ک خدمت می کند و سالها فعالیت های مسالمت آمیز کردها را به سمت رادیکالیزم و افراط گرایی سوق می دهد.

اگر چه نمی توان حل مسئله کردها را در آینده انکار کرد اما این اتفاق به این زودی رخ نخواهد داد. از آن جایی که حزب عدالت و توسعه رویکرد ناسیونالیسم محض را در تلاش برای برنده شدن در انتخابات و پرهیز از شکست انخاباتی خود در سال 2015 و در زمان پیروی از رویکرد نرم در پیش گرفته است اختلافات تا این لحظه عمیق تر شده است. اگ رچه سالها رشد اقتصادی در ترکیه و تحسین حزب عدالت و توسعه به خاطر پیوند اسلام و دموکراسی این کشور را قادر ساخت وارد مذاکره صلح آمیز با پ.ک.ک در سال 2013 شود اما این حزب به سبب آشوب منطقه ای و افول سلطه گرایی، امروز در چنان موضع قدرتمندی نیست. همچنین رویکرد نظامی کنونی ترکیه به طور قاطع نمی تواند مسئله کرد را حل کند بلکه باعث افزایش حملات کردها می شود؛ سناریویی که کشور ترکیه به دلیل این که 40 درصد فرماندهان ارشد ارتش آن به دنبال کودتای نافرجام 2016 اخراج شده اند مهیای رویارویی با آن نیست. اگر ترکیه در گرفتن قلمرو از پ.ک.ک در سوریه و عراق موفق بوده است و اردوغان تهدید کرده که عملیات نظامی در منبج، تل رفعت و سنجار انجام می دهد، پ.ک.ک نیز بر داخل ترکیه تمرکز خواهد کرد و باعث ایجاد ناآرامی بیشتر در داخل ترکیه خواهد شد.

منبع: مدرسه اقتصاد لندن

ترجمه: خبرگزاری کردپرس- سرویس جهان

کد خبرنگار: 40101