پژواک عفرین: پاسخ جامعۀ مهاجران به پروژۀ ترکیه در سوریه / الکساندر کلارکسون*

روز 21 ژانویه عابران آلمانی که برای خرید آخر هفتۀ خود در رفت و آمد بودند، صحنۀ آشنایی می دیدیدند. روز پیش از آن نیروهای نظامی ترکیه یک حملۀ فرا مرزی را علیه کردهای سوریه که آنکارا می گوید با حزب کارگران کردستان (PKK) در ارتباط هستند، آغاز کرده بودند. هزاران تن از کردهای آلمان در مراکز شهرهای بزرگ این کشور پراکنده شدند و دست به اعتراضی زدند که از جانب طیف های مختلفی از سیاستمداران برجستۀ آلمانی مورد حمایت واقع شد.

اگر چه معترضان پرچم هایی با نمادها و تصاویر عبدالله اوجالان رهبر دربند PKK در دست داشتند، که از سال 1993 در آلمان ممنوع است، اما پلیس محلی تمایلی به مداخله نداشت به این خاطر که مبادا اقدام برای ضبط این اشیاء به خشونت خیابانی منجر شود.

در هفته های پس از آن شکایت های حکومت ترکیه که به موضوع حساس شده بود، وزیر کشور آلمان را ناچار کرد ممنوعیت نمادهای PKK را عملی کند. اگر چه بخش هایی از جامعۀ مهاجران ترک در آلمان به واسطۀ مساجدی که از سوی حکومت ترکیه تأمین مالی می شوند به حمایت از حملۀ ترکیه به شمال سوریه تشویق شده بودند، اما ترک های چپ گرا میان PKK و حکومت ترکیه، که به هر دو اعتماد ندارند، هیچ طرفی را بر نگزیدند.

اینک که انتخابات ریاست جمهوری و انتخابات پارلمانی ترکیه برای روز 24 ژوئن برنامه ریزی شده است، به نظر می رسد اعتراضات سازمان های متعلق به کردها و انشعاب های سیاسی درون جوامع ترک ها بر رفتار رأی دهندگان مهاجر تأثیر می گذارد، به نحوی که نشان دهندۀ یک نقطۀ عطف در جامعۀ ترکیه است.

رویکرد متغیر ترکیه به درگیری های سوریه از زمان آغاز جنگ داخلی این کشور در سال 2011، تأثیر قابل توجهی بر حیات سیاسی جامعۀ مهاجران کرد و ترک در اروپا داشته است. حمایت حکومت ترکیه از شورشیان در نخستین سال های جنگ سبب همبستگی جامعۀ مهاجران نزدیک به حزب حاکم عدالت و توسعه با معارضان سوری شد.

در مقابل، حمایت رجب طیب اردوغان [رئیس جمهور ترکیه] از شورشیان اسلام گرا، به تردید در خصوص کل معارضان سوری در میان مهاجران ترک مخالف اردوغان دامن زد. از طرف دیگر، تأسیس خود گردانی کردها در سوریه در میان جامعۀ مهاجران کرد آلمان، به ویژه در میان اعضای جوان تر این جامعه که به خوبی در جامعۀ آلمان جذب شده اند، علاقه به ناسیونالیسم را زنده کرد.

با ظهور دولت اسلامی عراق و شام (داعش) و محاصرۀ شهر کرد نشین کوبانی از سپتامبر 2014، جنگ سوریه در کانون حیات سیاسی جامعۀ مهاجران کرد و ترک قرار گرفت. دفاع حماسه آمیز کردهای سوریه از شهر کوبانی با حمایت نیروهای پیشمرگ کردستان عراق که چهار ماه به طول انجامید، مقاومت میهنی الهام بخشی بود که پیوند مهاجران را با ناسیونالیسم کردی تجدید کرد.

در طی جنگ فعالیت این جامعه در هبستگی با مبارزان کرد تحت حمایت ایالات متحده که برای توقف پیشروی داعش تلاش می کردند، به نحو ملموسی تشدید می شد. در چند سال گذشته تعداد فزاینده ای از اعضای نسل دوم و سوم جامعۀ کردهای مهاجر در اتحادیۀ اروپا، که تا پیش از سال 2014 از سیاست جامعۀ مهاجر فاصله گرفته بودند، به تداوم کنترل احزاب و شبه نظامیان نزدیک به PKK بر بخش اعظمی از شمال سوریه متعقد و مصر شدند.

در مقابل، ورود ترکیه به بحران سوریه در کنار دیگر سیاست های حزب عدالت و توسعه انشعابات درون جامعۀ ترک های مهاجر در اروپا را به هم ریخته است. در حالی که برخی اعضای این جامعه که به حمایت از برنامۀ سیاسی اردوغان ادامه می دهند، از حمایت جنبش های شورشوی سوری دست برداشته اند، تعداد قابل توجهی از ترک تبارهای مخالف اردوغان در اروپا، نسبت به خصومت با گروه های مخالف اسد و تحت حمایت اردوغان اعتراض می کنند.

از آنجا که قدرت شبه نظامیان نزدیک به PKK در سوریه گسترش یافته، دو دستگی های بیشتری در جامعۀ مهاجران ترک به وجود آمده است. در حالی که برخی شبکه های چپ گرا نشان داده اند آمال و آلام کردها را تا حدی درک می کنند، گروه های دیگری که دشمن حزب عدالت و توسعه هستند از دخالت نظامی ترکیه علیه گروه هایی که ممکن است اتحاد و تمامیت ارضی ترکیه را تهدید کنند، حمایت می کنند.

ماهیت همواره در حال تعمیق حضور ترکیه در شمال سوریه ممکن است بر تحولات جامعۀ مهاجران سوری نیز تأثیر بگذارد. این جوامع عمدتاً متشکل از آوارگان مناطق شورشیان هستند که بسیاری از آنها زمان زیادی را در اردوگاه های آوارگان در ترکیه گذرانده اند و خانواده هایی دارند که به مناطق ادلب، عفرین و شمال حلب پناهنده شده اند یا از این مناطق گریخته اند. این مناطق اینک تحت کنترل ارتش ترکیه هستند.

اگر ترکیه حوزۀ نفوذ خود را در شمال سوریه تحکیم کند، احتمالاً این منطقه تنها جایی در سوریه خواهد بود که مهاجران ساکن اروپا می توانند بدون ترس از بازداشت توسط حکومت مرکزی سوریه در آن تردد کنند. این مناطق با خدمات اجتماعی، آموزشی و امنیتی که اینک توسط حکومت ترکیه فراهم می شود، در کنار اردوگاه های پناه جویان در ترکیه، فضاهایی خواهند بود که حزب عدالت و توسعه خواهد توانست در آنها برنامۀ ایدوئولوژیک خود را گسترش دهد.

حال که نشانه ای مبنی بر خروج ارتش ترکیه از شمال سوریه در آینده ای نزدیک وجود ندارد، کانال هایی ایجاد می شوند که آنکارا از طریق آنها می تواند بر تحولات سیاسی دراز مدت جامعۀ مهاجران سوری در اروپا نیز تأثیر بگذارد.

با پیروزی انتخاباتی محتمل حزب عدالت و توسعه، به نظر نمی رسد عوامل حکمرانی ترکیه بر ادلب، عفرین و شمال حلب به زودی تغییر کنند. حتی اگر احزاب اپوزیسیون به پیروزی غیر ممکن دست یابند و اردوغان را از قدرت کنار بگذارند، نیاز به کنترل یک محدودۀ حمایتی برای اسکان آوارگان سوری و ناکام گذاشتن آمال کردها، ارتش ترکیه را برای مدت قابل توجهی در سوریه نگاه خواهد داشت.

واکنش جامعۀ مهاجران کرد، ترک و سوری به عملیات عفرین نشان می دهد که تأثیر پروژۀ حکومت حزب عدالت و توسعه برای سوریه، در جاهایی ورای ترکیه نیز احساس می شود.

* الکساندر کلارکسون مدرس مطالعات آلمانی و اروپایی در کینگز کالج لندن است. پژوهش های وی بیشتر بر روابط میان جوامع مهاجران با جنبش های سیاسی در کشورهای عضو اتحادیۀ اروپا متمرکز است.

منبع: پایگاه خبری احوال

ترجمه: خبرگزاری کردپرس – سرویس ترکیه