سلیمانیه تحت تاثیر سیاستهای ترامپ و معضلات اقتصادی
به گزارش کردپرس، شهر سلیمانیه در اقلیم کردستان عراق، به دلیل پیوندهای عمیق اقتصادی، جغرافیایی و سیاسی با ایران، بیش از دیگر مناطق اقلیم از پیامدهای تحولات اخیر در روابط تهران و واشنگتن تأثیر پذیرفته است. سیاست دولت دونالد ترامپ برای تشدید فشار اقتصادی و محدود کردن مبادلات تجاری این کشور با همسایگان، در کنار پیامدهای جنگ اخیر، زنجیره تأمین کالا در سلیمانیه را مختل کرده و هزینههای زندگی و فعالیتهای تجاری را افزایش داده است.
شان متیوز، خبرنگار پایگاه خبری میدل ایست آی، در گزارشی از سلیمانیه، نوشته است دولت ترامپ علاوه بر تهدید به ازسرگیری حملات علیه ایران، به دنبال فلج کردن اقتصاد این کشور از طریق محاصره دریایی و محدود کردن تجارت زمینی آن است. واشنگتن در همین راستا از کشورهای ترکیه، عراق و پاکستان خواسته است مرزهای خود با ایران را مسدود کنند.
این سیاستها برای سلیمانیه که بخش مهمی از اقتصاد آن به تجارت با ایران، واردات کالاهای مصرفی و عبور محمولههای تجاری از مرزهای شرقی اقلیم کردستان وابسته است، پیامدهای مستقیمی داشته است. مسیر تجاری سلیمانیه به چین نیز به دلیل هزینههای حملونقل و مالیات، در بسیاری موارد از طریق ایران رقابتیتر از مسیرهای جایگزین ترکیه و بنادر جنوبی عراق است. در نتیجه، محدود شدن مبادلات با ایران به معنای افزایش هزینه واردات و دشوارتر شدن دسترسی تجار و مصرفکنندگان به کالاهای مورد نیاز است.
در گزارش میدل ایست آی به افزایش شدید قیمت کالاها در بازار سلیمانیه اشاره شده است. یکی از شهروندان این شهر گفته است قیمت برخی محصولات تا ۲۰۰ درصد افزایش یافته و بخش قابل توجهی از کالاهایی که پیشتر از ایران وارد میشد، دیگر به میزان گذشته در دسترس نیست. یک شهروند دیگر نیز گفته است افزایش قیمت یک رایانه قابل حمل از ۶۰۰ به ۸۰۰ دلار، خرید آن را به تعویق انداخته است. این وضعیت در شرایطی رخ میدهد که بازار سنتی سلیمانیه همچنان مملو از کالاهای دارای نشان تولید ایران است و وابستگی تجاری این شهر به همسایه شرقی خود را آشکار میکند.
دلاور علاءالدین، رئیس مؤسسه پژوهشهای خاورمیانه در اربیل، با اشاره به شکنندگی اقتصاد سلیمانیه گفته است این شهر پیش از جنگ نیز به حاشیه امن اقتصادی محدودی متکی بود و تحولات اخیر صرفاً آسیبپذیریهای موجود آن را آشکارتر کرد. به گفته او، اقتصاد سلیمانیه بر تجارت فرامرزی، فعالیتهای اقتصادی روزمره، نیروی کار و ورود کالا از ایران استوار است و قطع ارتباط تجاری با این کشور، جایگزینهای چندانی برای شهر باقی نمیگذارد.
فشارهای اقتصادی در شرایطی بر سلیمانیه وارد میشود که اقلیم کردستان عراق با مشکلات مالی و اختلافات سیاسی داخلی نیز دستوپنجه نرم میکند. دولت اقلیم بر اساس ترتیبات بودجهای باید حدود ۱۵ درصد از بودجه فدرال عراق را دریافت کند؛ بودجهای که بیش از ۹۰ درصد درآمد آن از محل صادرات نفت تأمین میشود. با وجود افزایش صادرات نفت عراق در ماه جاری، پرداخت سهم اقلیم با تأخیر مواجه شده و کارکنان دولت منطقه نیز ماههاست حقوق خود را با تأخیر دریافت میکنند. افزایش هزینههای ناشی از تحولات ایران، فشار مضاعفی بر این وضعیت وارد کرده است.
با این حال، اهمیت تحولات اخیر برای سلیمانیه صرفاً به حوزه اقتصاد محدود نمیشود. این شهر به دلیل موقعیت جغرافیایی و روابط تاریخی و سیاسی اتحادیه میهنی کردستان با ایران، در مرکز معادلات امنیتی و سیاسی ناشی از تقابل تهران و واشنگتن قرار گرفته است. سلیمانیه در مقایسه با اربیل روابط اقتصادی و اجتماعی نزدیکتری با ایران دارد و بسیاری از خانوادههای بنیانگذار آن نیز ریشههایی در مناطق آن سوی مرز دارند.
در جریان جنگ اخیر آمریکا و اسرائیل با ایران، دولت ترامپ و اسرائیل به دنبال جلب حمایت کردهای عراق و استفاده از ظرفیت گروههای مخالف برای گسترش تحرکات در داخل ایران بودند؛ با این حال، هیچیک از دو حزب اصلی اقلیم کردستان، یعنی حزب دموکرات کردستان و اتحادیه میهنی، در نهایت به این جنگ نپیوستند. این تصمیم در میان بخشهایی از جامعه کردستان نیز با استقبال مواجه شد، زیرا گسترش درگیریها در ایران میتوانست پیامدهای امنیتی و انسانی گستردهای برای مناطق مرزی اقلیم داشته باشد.
دلاور علاءالدین در این زمینه هشدار داده است که فروپاشی احتمالی حکومت لزوماً به انتقال آرام قدرت منجر نخواهد شد، بلکه میتواند به بیثباتی در طول مرزهای ایران و اقلیم کردستان، موج آوارگان، تحرک گروههای مسلح، ایجاد خلأ قدرت و رقابت بر سر کنترل مناطق کردنشین ایران بینجامد.
در کنار این ملاحظات، رقابت سیاسی میان حزب دموکرات کردستان به رهبری خانواده بارزانی و اتحادیه میهنی کردستان به رهبری خانواده طالبانی، موقعیت سلیمانیه را پیچیدهتر کرده است. اتحادیه میهنی به دلیل روابط تاریخی خود با ایران و کنترل بخش شرقی اقلیم کردستان، همواره از سوی ناظران به نزدیکی بیشتر با تهران متهم شده است؛ در مقابل، حزب دموکرات به دلیل روابط گسترده با ترکیه و دسترسی بیشتر به محافل سیاسی واشنگتن، از موقعیت متفاوتی برخوردار بوده است.
با این حال، گزارش میدل ایست آی تأکید میکند که هر دو حزب اصلی کردستان روابط نزدیکی با آمریکا دارند. در همین چارچوب، بافل طالبانی، رئیس اتحادیه میهنی، در ماههای اخیر تلاش کرده است توجه بیشتری از دولت ترامپ به دست آورد. به گفته یک مقام پیشین اطلاعاتی آمریکا، اتحادیه میهنی در دولت ترامپ بهعنوان حزبی منعطفتر در قبال طرح حمایت از گروههای مخالف کرد ایرانی شناخته میشد؛ موضوعی که با تلاش این حزب برای افزایش نفوذ خود در واشنگتن و رقابت با حزب دموکرات ارتباط داشت.
در مقابل، بافل طالبانی همزمان تلاش کرده است روابط خود را با تهران حفظ کند. او در نشست اخیر سلیمانیه بر ضرورت گفتوگو و همکاری با ایران تأکید کرد و پس از سفر اخیر خود به این کشور، ارزیابی متفاوتی از وضعیت داخلی ایران در مقایسه با اظهارات مقامهای دولت ترامپ ارائه داد. بافل طالبانی ایران را کشوری توصیف کرد که از جنگ با آمریکا و اسرائیل قویتر، اما متفاوت خارج شده است.
این موضعگیریها در شرایطی است که تهران نیز از اتحادیه میهنی و دولت اقلیم کردستان خواسته است فعالیت گروههای مخالف را محدود کنند. بافل طالبانی در دیدار ماه سپتامبر با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، تعهد داده است اجازه ندهد اقلیم کردستان به محلی برای تهدید جمهوری اسلامی تبدیل شود.
فشارهای همزمان اتحادیه میهنی را در موقعیتی دشوار قرار داده است. بافل طالبانی از یک سو به دنبال جلب حمایت آمریکا برای تقویت جایگاه سیاسی خود در رقابت با حزب دموکرات است و از سوی دیگر نمیتواند ملاحظات امنیتی و اقتصادی مربوط به همسایگی با ایران را نادیده بگیرد. اورال توغا، پژوهشگر ارشد مرکز مطالعات ایران در آنکارا، این وضعیت را موقعیتی بسیار دشوار توصیف کرده و گفته است بافل طالبانی تلاش میکند حمایت آمریکا را به دست آورد.
از سوی دیگر، خروج کامل نیروهای آمریکایی از عراق در سپتامبر و پایان حضور نظامی آمریکا در اربیل، نگرانیهای امنیتی اقلیم کردستان را افزایش داده است. اقلیم فاقد سامانههای مؤثر پدافند هوایی است و در جریان جنگ اخیر نیز صدها حمله موشکی و پهپادی را تجربه کرد. در چنین شرایطی، نزدیکی جغرافیایی سلیمانیه به ایران و سابقه حملات نظامی، این شهر را در برابر احتمال ازسرگیری درگیریها آسیبپذیرتر میکند.
سرهنگ حمسهعید، تحلیلگر مستقل خاورمیانه، معتقد است کشورهای منطقه در شرایط کنونی احساس میکنند ایران از موقعیت راهبردی برتری برخوردار است و به همین دلیل تلاش میکنند از خشم تهران دور بمانند. او با اشاره به آسیبپذیری سلیمانیه تأکید کرده است که کردهای عراق در گذشته نیز هدف حملات بودهاند و به همین دلیل تمایلی ندارند بار دیگر در معرض حملات موشکی و پهپادی قرار بگیرند.
در این میان، سیاست دولت ترامپ نیز برای سلیمانیه بدون خطر نیست. هرچند آمریکا مستقیماً اقلیم کردستان را با حملات نظامی تهدید نمیکند، اما تلاش واشنگتن برای تشدید فشار اقتصادی و سیاسی بر ایران میتواند به تشدید ناامنی در مرزهای شرقی اقلیم و افزایش هزینههای اقتصادی و امنیتی آن منجر شود. برخی مقامهای کرد در سلیمانیه نگران هستند که دولت ترامپ به فشارهای خود ادامه دهد؛ در حالی که به اعتقاد آنان، فروپاشی بیثباتکننده ایران میتواند برای اقلیم کردستان هم پیامدهای بسیار خطرناکی داشته باشد.
برآیند این تحولات نشان میدهد سلیمانیه در موقعیتی قرار گرفته است که نه میتواند از پیوندهای اقتصادی و جغرافیایی خود با ایران چشمپوشی کند و نه از روابط سیاسی و امنیتی با آمریکا فاصله بگیرد. در شرایطی که رقابت داخلی احزاب کردستان نیز بر پیچیدگی این وضعیت افزوده است، فشارهای دولت ترامپ و تحولات ایران میتواند بیش از گذشته بر اقتصاد، امنیت و موازنه سیاسی در سلیمانیه تأثیر بگذارد.
دیدگاه کاربران