خلاصه: تصرف عفرین توسط ترکیه محدودیت رویای کردهای سوریه برای استقلال در شمال سوریه را نمایان ساخت. ایالات متحده آمریکا نیروهای کرد را به عنوان بخشی از نیروهای دموکراتیک سوریه محافظت می کند اما این محافظت برای همیشه نخواهد بود. کردهای سوریه از سوی آنکارا و دمشق در معرض خطر قرار خواهند گرفت که این مسئله موجودیت منطقه خودمختار روژآوا را در آینده تهدید می کند.

بی رحمی نقشه دست از سر نیروهای یگان های مدافع خلق یا YPG بر نمی دارد. تهاجم ترکیه به عفرین، کانتون شمال شرق سوریه که توسط نیروهای YPG کنترل می شد به کردهای سوریه یادآوری کرد که سفر آنها به سوی استقلال و یا حتی خودمختاری باید زیر سایه تهدید جغرافیایی دنبال شود که ترکیه در شمال آن قرار گرفته و دمشق در جنوب آن مستقر است.

جنگ داخلی سوریه از زمان آغاز آن در سال 2011 و موقعیت پر آشوب حاصل از آن، دشمنان کردها را پراکنده ساخته و مسیر را برای دستاوردهای فعلی آنها هموار ساخته است. این مسئله همچنین کمک کرد تا پای قدرتهای بزرگ به جنگ در سوریه باز شود و به نفع کردها تمام شد. یکی از این قدرت های بزرگ آمریکا بود. اما تهاجم ترکیه به عفرین ضعف موقعیت های نیروهای YPG را آشکار ساخت. شبه نظامیان کرد نمی توانند انتظار داشته باشند تا ابد دو قدرت ورسیه و آمریکا مانع پیشروی ترکیه در مناطق تحت کنترل این نیروها شوند. نیروهای وفادار به دولت سوریه که برای کمک به کردها وارد عفرین شده بودند از نیروهای کرد خواستند دستاوردهای نظامی و سیاسی خود را در مقابل دفاع این گروه از نیروهای کرد رها کنند.

مسئله عفرین

عفرین از دیگر مناطق تحت کنترل کردهای سویه جدا افتاده است که شاید مهم ترین دلیل آن این است که آمریکا از آن محافظت نمی کند. حتی مناطق تحت کنترل نیروهای YPG نیز که زیر چتر حمایتی آمریکا قرار دارند در معرض تهدید نیروهای ترکیه و شورشیان تحت حمایت این کشور قرار دارند. درست است که YPG دستاوردهای چشم گیری داشته است اما این امر با استفاده از ابزار موقت و مفید روسیه و آمریکا به دست آمده و وقتی این نیرو در نزد این دو ابرقدرت ارزش و منفعتی نداشته باشد خطر این وجود دارد که آمریکا و روسیه آنها را در مقابل تهدید همسایگان رها کنند. نه آمریکا و نه روسیه نمی خواهد کردستان سوریه وجود داشته باشد. روسیه بیشتر به فکر ارتباطی سازنده با ترکیه است تا محافظت از نیروهای YPG و نمی خواهد تقابلات سوریه بیشتر از آنچه برای حفظ دولت سوریه نیاز است ادامه یابد. در همین حال، آمریکا نیز که ضامن و حافظ نیروهای کرد در مناطق تحت کنترل نیروهای دموکراتیک سوریه است، می خواهد هرچه زودتر از سوریه بیرون برود.

بنابر این ، ترکیه که نیروهای YPG را تهدید تلقی می کند منتظر بیرون رفتن روسیه و آمریکا از سوریه است. ترکیه همیشه همسایه شمال سوریه خواهد بود. این مسئله برای YPG به این معنی است که روزی باید در مقابل ترکیه که دیگر آمریکا جلوی آن را نخواهد گرفت بجنگد.

حتی اگر YPG امید داشته باشد که به همراه نیروهایی از دمشق در مقابل حملات ترکیه بایستد بهای آن مطمئنا از دست رفتن استقلال و خودمختاری آن خواهد بود. همان طور که ترکیه برای همیشه همسایه شمال YPG خواهد بود، دمشق نیز همیشه به دنبال آن خواهد بود تا دوباره بر تمام سوریه سیطره پیدا کند. این مسئله فضای محدودی برای حفظ دستاوردهای نیروهای کرد باقی می گذارد.

استفاده از فرصت ها

YPG با استفاده ا فرصت های به دست آمده در جریان جنگ داخلی سوریه موفقیت های بسیاری به دست آورده است. ابتدا از منحرف شدن توجه دولت سوریه به کردها بر اثر موج حملات گروه های مختلف شورشی علیه دولت مرکزی استفاده کرد.سپس از حمایت آمریکا از خود در مقابله با داعش برای کنترل بر قلمروهایی در داخل سوریه و افزایش نفوذ در شمال سوریه سود برد. اما همچنان که دیدیم زنگ هشدار را برای ترکیه به صدا در آورد زیرا آنکارا علم شدن تهدیدی استراتژیک در مرزهای خود را به جشم دید.

فشار نظامی بر نیروهای طرفدار دولت سوریه در حمص، حلب، درعا و دیگر مناطق استراتژیک، دمشق را مجبور کرد نیروهای خود را از مناطق کردنشین سوریه بیرون ببرد. تا اواسط سال 2012 میلادی، نیروهای طرفدار دولت فقط در برخی مناطق در شمال سوریه باقی مانده بودند و آنها از برخورد با نیروهای کرد که سریعا خلاء موجود را پر کرده بودند خودداری کردند. بنابر YPG به خوبی برای مرحله بعدی جنگ جاگیری کرد و آن مبارزه با داعش بود. هنگامی که داعش در طول رود فرات، مرکز سوریه و بیشتر مناطق سنی نشین عراق ظهور پیدا کرد و به تهدیدی برای قدرتهای غربی تبدیل شد، نیروهای YPG خود را ناگزیر از همپیمان شدن با آمریکا دیدند. YPG که آرامش خاطر پیدا کرده بود در سال 2016 در روژاوا اعلام خودمختاری کرد. این مناطق شامل عفرین، جزیره و کوبانی بود. دستاورد کردها هشداری برای ترکیه بود. این کشور تهدید استراتژیک را در مرزهای جنوبی خود مشاهده کرد.

در همان حال، ایالات متحده به طور فزاینده ای در مبارزه با داعش به نیروی YPG اتکا کرد و موفقیت های این نیروی کردی حمایت های آمریکا را بیشتر کرد. ترکیه که دید YPG سلاح های پیچیده در اختیار گرفته، از این که این سلاح ها به دست نیروهای حزب کارگران کردستان ترکیه یا پ.ک.ک بیفتد نگران شد. این کشور با آغاز عملیات سپر فرات در سال 2016 شروع به اقدام مستقیم برای از بین بردن دستاورد نیروهای YPG کرد.

اما ترکیه نمی توانست با عملیات همه جانبه علیه YPG ریسک کند. نیروها و تجهیزات آمریکا در کنار نیروهای YPG که بخشی از نیروهای دموکراتیک سوریه بودند مشاهده شد که این امر پویایی موقعیت را به طور چشم گیری تغییر می داد. نه ترکیه و نه نیروهای وفادار به دولت مرکزی سوریه نمی توانستند بدون خطر روبه رو شدن با نیروهای آمریکایی با نیروهای دموکراتیک سوریه در بیفتند. نیروهای آمریکایی برای مقابله با داعش به سوریه اعزام شده بودند اما خود را به عنوان مانعی در برابر نیروهای ترکیه و وابسته های آن در سوریه بویژه در منبج در غرب رود فرات یافتند.

عفرین در دسترس آمریکا قرار نداشت زیرا نیروهای داعش دراین منطقه حضور نداشتند. روسیه برای مدتی خلاء را پر کرد. روسیه که میزبان ترکیه در کنفرانس صلح سوچی بود می خواست اهرمی علیه آمریکا و ترکیه داشته باشد. بنابر این این، برای مدتی و از آگوست 2017 مانع حمله ترکیه به عفرین شد. روسیه می خواست به جای این که یکجا برنده شود تقابل را متوقف کند زیرا کنفرانس های صلح برای استراتژی روسیه در سوریه از اهمیت بیشتری برخوردار بودند.

اما از ابتدای سال جدید میلادی معلوم شد که اهرم های روسیه محدود شده است. ترکیه روشن ساخت که به شدت در تهاجم نظامی به نیروهای کُرد سوریه در عفرین مصمم است. روسها نیز از آنجایی که به ترکها برای حفظ مناطق کاهش تنش در شمال سوریه به عنوان استراتژی روسیه در متوقف کردن جنگ داخلی در سوریه نیاز داشتند، نمی توانستند با اجازه ندادن به ترکیه دوستی با این کشور را از دست بدهند. بنابر این روسیه بیشتر نیروهای خود را از عفرین خارج کرد و تهاجم نظامی ترکیه در عفرین آغاز شد.

بی وفایی قدرت های بزرگ

روسیه وقتی دید که ypg با اهدافش همراستا نیست، اجازه داد در گردباد تهاجم ترکیه در هم پیچیده شوند. این خطر برای ypg در مورد آمریکا نیز وجود دارد زیرا آمریکا تمایلی برای ماندن درازمدت در سوریه ندارد. آمریکا بر خلاف روسیه به جایگاهی مستحکم در سوریه نیاز ندارد زیرا این کشور می تواند از پایگاه اینجرلیک ترکیه و کشورهای خلیج فارس برای اعمال قدرت در منطقه استفاده کند.

همانگونه که در ماجرای برگزاری رفراندوم در اقلیم کردستان آشکار شد، نه روسیه و نه آمریکا تمایلی برای ایجاد یک منطقه کردنشین در منطقه ندارند. حتی اگر بر اساس توافقی، ypg اجازه یابد مناطق تحت کنترل و خودمختار خود را در شمال سوریه داشته باشد هیچ تضمینی وجود ندارد که آمریکا در این منطقه حضور داشته باشد تا بخواهد آن را به اجرا بگذارد.

با این حساب، ypg چاره ای ندارد جز این که به دمشق اجازه دهد به روژاوا بازگردد. از زمانی که این گروه کردی در سال 2012 مناطق عمده شمال سوریه را بدون خونریزی کنترل کرد مشکل عمده ای با این مسئله وجود نداشته و همواره نیروهای وفادار به دمشق در این مناطق حضور داشته اند. ترکیه ممکن است با وجود حضور نیروهای وفادار به بشار اسد در کنار نیروهای ypg ، از ادامه حملات به مناطق تحت کنترل نیروهای کرد سوریه منصرف شود.

اما تهاجم ترکیه به عفرین نشان داد که حتی بودن نیروهای وفادار به بشار اسد در کنار نیروهای کرد، نمی تواند مانع از حملات ترکیه شده و اسد نمی تواند از ypg دفاع کند. نیروهای وفادار به دولت سوریه به ypg اجازه داده اند نیروهایش را به عفرین اعزام کند و نیز برای کمک به این گروه کردی به عفرین نیرو اعزام کرد. سوریه نمی خواهد ترکیه مناطقی از این کشور را اشغال کند زیرا می داند که ترکیه تمایل بیشتری برای ماندن در سوریه نسبت به روسیه و آمریکا دارد.

اما نیروهای وفادار به دولت سوریه به اندازه کافی قدرتمند نیستند تا در برابر تهاجم ترکیه مقاومت کنند. علاوه بر آن، آنها هنوز در مناطق زیادی از سوریه در حال جنگ بوده و نمی توانند ارتش ترکیه را متوقف کنند. دمشق با دانستن این مسئله، از اعزام نیروهای ارتش به عفرین خودداری کرد و ترجیح داد آنها در دیگر مناطق و جاهایی که امکان پیروزی هست، به همراه نیروهای وفادار خود به کسب پیروزهای خود ادامه دهند.

دمشق از اعزام نیروی ارتش در حالی که ypg دستاوردهای نظامی، سیاسی و فرهنگی خود را همچنان داشته باشد خودداری کرد. سوریه خواستار بازگشت عفرین به وضعیت پیشین خود قبل از آمدن نیروهای کرد بود و خواسته آن خلع سلاح این نیروی کرد و لغو اداره خودگردان بود و این با آنچه ypg برای آن تبلیغ می کرد مغایرت داشت.

فراتر از عفرین نیز وضعیت برای دیگر مناطق موسوم به روژاوا در شمال سوریه مبهم است. از آنجایی که جنبه هایی از جنگ داخلی در حال افول است ممکن است منافع ترکیه و سوریه نیز به هم نزدیک شوند و ممکن است با همکاری هم ypg را از دیگر مناطق کردنشین و تحت کنترل آن بیرون کنند. ممکن است یکی فقط تماشا کند و دیگری ypg را سرکوب کند. و در هر دو صورت، ypg که میان وفاداران به دولت بشار اسد و ترکیه گیرافتاده است، ممکن است با گذشت زمان انتخابهای خوبی برای بقا در اختیار نداشته باشد.

موقعیت هایی که زمینه را برای ظهور و پیشرفت ypg فراهم کرد ممکن است ابدی نباشند. کنترل دوباره دمشق بر تمام قلمرو سوریه به نفع جغرافیای ترکیه است. با تمام شدن جنگ داخلی سوریه، منطقه روژاوای تحت کنترل ypg به صورتی جدی با تهدید روبه رو می شود.

منبع: انستیتو استراتفور

ترجمه: خبرگزاری کردپرس- سرویس جهان

کد خبرنگار: 40101