سرنوشت درآمدهای نفتی مناطق کردنشین سوریه پس از ورود شرکت آمریکایی
به گزارش کردپرس، شرکت نفتی آمریکایی اچ‌کی‌ان انرژی با در اختیار گرفتن بهره‌برداری از هشت میدان نفتی در شمال شرق سوریه، قصد دارد تولید این میدان‌ها را طی دو سال آینده به حدود ۱۵۰ هزار بشکه در روز برساند. معاون امور دولتی این شرکت در گفت‌وگو با نشریه المانیتور، علاوه بر تشریح جزئیات توافق ۲۵ ساله با دولت دمشق، از آلودگی گسترده منابع آب و زمین‌های کشاورزی بر اثر فعالیت‌های نفتی گذشته، توقف تخلیه روزانه بیش از ۱۲۰ هزار بشکه آب آلوده به نفت در رود خابور و برنامه‌های شرکت برای بازسازی زیرساخت‌ها سخن گفته است. هم‌زمان، آینده شرکت نفت الجزیره و وضعیت کارکنانی که پس از پایان دوره انتقالی شغل خود را از دست داده‌اند، همچنان نامشخص است.
امبرین زمان، خبرنگار نشریه آمریکایی المانیتور، با متیو زایس، معاون امور دولتی شرکت اچ‌کی‌ان انرژی، درباره فعالیت این شرکت در میدان‌های نفتی شمال شرق سوریه، برنامه افزایش تولید، شرایط زیست‌محیطی این منطقه و پیامدهای انتقال مدیریت میدان‌ها گفت‌وگو کرده است.
شرکت اچ‌کی‌ان انرژی که در ایالت تگزاس آمریکا مستقر است، در آوریل ۲۰۲۶ توافق‌نامه‌ای ۲۵ ساله با شرکت دولتی نفت سوریه امضا کرد و به نخستین شرکت آمریکایی تبدیل شد که پس از تغییر حکومت در سوریه به‌طور رسمی در صنعت نفت این کشور سرمایه‌گذاری می‌کند. این شرکت در ژوئن بهره‌برداری از هشت میدان نفتی در اطراف شهر رمیلان در استان حسکه را آغاز کرد. این میدان‌ها پیش‌تر تحت مدیریت شرکت نفت الجزیره قرار داشتند؛ شرکتی که پس از آغاز جنگ داخلی سوریه در سال ۲۰۱۱ و خروج نیروهای حکومت بشار اسد از مناطق شمال شرق، در اختیار نهادهای وابسته به اداره خودگردان قرار گرفته بود.
شرکت اچ‌کی‌ان انرژی در این پروژه با شرکت قطری یوسی‌سی هولدینگ همکاری می‌کند، اما مسئولیت مستقیم بهره‌برداری از میدان‌ها به‌طور انحصاری بر عهده شرکت آمریکایی است. این شرکت پیش از ورود به سوریه نیز سابقه فعالیت طولانی در بخش نفت و انرژی اقلیم کردستان عراق داشته است و تجربه عملیاتی آن در مناطق نفت‌خیز کردنشین، از جمله زمینه‌های حضورش در پروژه رمیلان به شمار می‌رود.
متیو زایس درباره جزئیات قرارداد گفته است که این توافق بر اساس سازوکار مشارکت در تولید تنظیم شده و شرکت اچ‌کی‌ان انرژی در قبال نفتی که بیش از سطح پایه تولید توافق‌شده با طرف سوری استخراج می‌کند، هزینه‌ها و مطالبات خود را دریافت خواهد کرد. سطح پایه تولید نیز بر اساس میزان تولید میدان‌ها در زمان تحویل به شرکت تعیین شده و در محاسبه آن، وضعیت واقعی تأسیسات و میزان آلودگی‌هایی که باید برطرف شوند، مورد توجه قرار گرفته است.
به گفته متیو زایس، شرکت آمریکایی تمام هزینه‌های مورد نیاز برای بازسازی و احیای میدان‌ها را تأمین می‌کند و میزان بازپرداخت سرمایه‌گذاری آن به عملکرد شرکت و افزایش تولید نسبت به سطح پایه بستگی دارد. به این ترتیب، افزایش ظرفیت تولید علاوه بر هدف اقتصادی پروژه، مبنای اصلی بازگشت هزینه‌های شرکت نیز محسوب می‌شود.
متیو زایس اعلام کرده است که شرکت اچ‌کی‌ان انرژی قصد دارد تولید نفت هشت میدان تحت مدیریت خود را طی دو سال آینده به حدود ۱۵۰ هزار بشکه در روز برساند. این رقم تقریباً دو برابر سطح تولید فعلی مورد اشاره شرکت است. بر اساس توضیحات منتشرشده از این مصاحبه، تولید میدان‌ها هنگام تحویل به شرکت آمریکایی حدود ۸۰ هزار بشکه در روز بود، اما در مقطعی به ۶۵ تا ۷۰ هزار بشکه کاهش یافت. علت اصلی این کاهش، توقف موقت فعالیت برخی چاه‌ها برای جلوگیری از ادامه آلودگی‌های نفتی عنوان شده است.
متیو زایس تأکید کرده است که کاهش تولید برای متوقف کردن یکی از مهم‌ترین منابع آلودگی منطقه ضرورت داشت، اما این کاهش محدود بوده و شرکت توانسته است با تعطیل کردن شمار اندکی از چاه‌های آلاینده، از ادامه تخلیه حجم عظیمی از آب آلوده به نفت جلوگیری کند. به گفته او، کاهش موقت تولید نفت برای اجرای این اقدام حدود ۱۳ تا ۱۴ هزار بشکه در روز بود و شرکت پس از انجام اصلاحات توانست تولید را به سطح پیشین بازگرداند، با این تفاوت که این بار فعالیت میدان‌ها بدون ادامه آلودگی مورد اشاره انجام می‌شود.
بخش مهمی از گفت‌وگوی المانیتور به وضعیت زیست‌محیطی میدان‌های نفتی رمیلان اختصاص دارد. متیو زایس گفته است که شرکت هنگام تحویل گرفتن میدان‌ها با فرسودگی گسترده تأسیسات، مشکلات زیرساختی و نشت مکرر نفت از خطوط انتقال مواجه شد؛ به‌گونه‌ای که روزانه سه تا چهار مورد نشت نفت در بخش‌های مختلف این مجموعه ثبت می‌شد.
با این حال، آنچه به گفته معاون شرکت اچ‌کی‌ان انرژی ابعاد گسترده‌تری از آلودگی منطقه را نشان می‌دهد، تخلیه روزانه بیش از ۱۲۰ هزار بشکه آب آلوده به نفت در رود خابور بود. این رودخانه در نهایت به رود فرات می‌ریزد و آلودگی آن می‌تواند منابع آب زیرزمینی، زمین‌های کشاورزی، منابع تأمین آب و محیط زندگی ساکنان مناطق اطراف را تحت تأثیر قرار دهد.
متیو زایس گفته است آب آلوده‌ای که به رود خابور تخلیه می‌شد، به دلیل رنگ سیاه و آلودگی شدید نفتی، در منطقه با عنوان رودخانه مرگ یا رود سیاه شناخته می‌شود. به گفته او، این وضعیت برای دهه‌ها ادامه داشته و آثار آن تنها به محدوده تأسیسات نفتی محدود نبوده، بلکه بخش‌های مختلف زندگی مردم منطقه را تحت تأثیر قرار داده است.
معاون شرکت اچ‌کی‌ان انرژی توضیح داده است که شرکت پس از تحویل گرفتن میدان‌ها، به‌سرعت بررسی عوامل اصلی آلودگی را آغاز کرد و دریافت که برای متوقف کردن تخلیه روزانه این حجم از آب آلوده، نیازی به کاهش گسترده تولید نفت نیست. به گفته او، تعطیلی موقت چند چاه مشخص برای قطع این جریان کافی بود و شرکت توانست بدون متوقف کردن فعالیت بخش عمده میدان‌ها، یکی از مهم‌ترین منابع آلودگی طولانی‌مدت منطقه را مهار کند.
شرکت همچنین برنامه جایگزینی و تعمیر بخش‌های فرسوده زیرساخت‌ها و خطوط انتقال نفت را دنبال می‌کند تا از نشت‌های مکرر جلوگیری کند. با وجود این، گزارش المانیتور به نقل از متیو زایس، وضعیت گذشته و اقدامات انجام‌شده را بر اساس ارزیابی شرکت تشریح کرده است و اطلاعات منتشرشده شامل نتایج مستقل و جامعی از اندازه‌گیری‌های زیست‌محیطی برای تأیید کامل میزان آلودگی پیشین یا سطح بهبود حاصل‌شده نیست.
در کنار مسائل فنی و زیست‌محیطی، آینده شرکت نفت الجزیره یکی از موضوعات مهم این توافق است. هشت میدان نفتی تحت بهره‌برداری اچ‌کی‌ان انرژی پیش‌تر در اختیار این شرکت قرار داشتند و شرکت نفت الجزیره طی سال‌های گذشته نقش مهمی در اداره منابع نفتی مناطق کردنشین شمال شرق سوریه ایفا کرده بود. با آغاز فعالیت شرکت آمریکایی، ساختار پیشین مدیریت این میدان‌ها تغییر کرده و شرکت نفت الجزیره دیگر مسئولیت مستقیم بهره‌برداری از آنها را بر عهده ندارد.
متیو زایس گفته است توافق با شرکت دولتی نفت سوریه منعقد شده و شرکت نفت الجزیره در قرارداد جدید سهمی ندارد. در عین حال، آینده این شرکت هنوز مشخص نیست و احتمال ادغام دوباره آن در ساختار شرکت دولتی نفت سوریه یا ادامه فعالیت آن به‌صورت مستقل مطرح است.
بر اساس اطلاعات منتشرشده درباره این تحولات، دوره انتقالی سه‌ماهه‌ای که شرکت نفت الجزیره در چارچوب آن به فعالیت خود ادامه می‌داد، در اوت ۲۰۲۶ پایان یافت. پس از آن نیز در سپتامبر اعتراض‌هایی از سوی شماری از کارکنان برگزار شد که با پایان دوره انتقالی شغل خود را از دست داده بودند. این مسئله نشان می‌دهد که تغییر مدیریت میدان‌های نفتی صرفاً یک جابه‌جایی فنی و اقتصادی نبوده و بر وضعیت اشتغال و ساختار نیروی انسانی منطقه نیز تأثیر گذاشته است.
متیو زایس درباره ترکیب نیروی انسانی فعال در پروژه گفته است شرکت اچ‌کی‌ان انرژی یک‌هزار و ۱۰۰ نیروی محلی را استخدام کرده و در کنار آنها یک‌هزار و ۵۰۰ نیروی اعزامی از شرکت دولتی نفت سوریه و ۵۲ کارمند خارجی نیز در این مجموعه فعالیت می‌کنند. به گفته او، ۴۲ نفر از کارکنان شرکت را زنان تشکیل می‌دهند. این ارقام از یک سو نشان‌دهنده استفاده از نیروی کار محلی در پروژه است و از سوی دیگر، اهمیت تعیین تکلیف کارکنان شرکت نفت الجزیره و نیروهای سابق این مجموعه را برجسته می‌کند.
متیو زایس همچنین از تلاش شرکت برای کمک به جامعه محلی و مشارکت در فعالیت‌های اجتماعی سخن گفته و اعلام کرده است که اچ‌کی‌ان انرژی به دنبال شناسایی پروژه‌هایی برای حمایت از اقتصاد محلی و اقتصاد ملی سوریه است. او در همین زمینه به توزیع هفت هزار کوله‌پشتی میان دانش‌آموزان منطقه در روزهای پیش از انتشار مصاحبه اشاره کرده است. این اقدام در کنار فعالیت‌های نفتی شرکت، بخشی از تلاش اعلام‌شده آن برای ایجاد ارتباط با جامعه محلی عنوان شده است.
موضوع انتقال نفت تولیدشده از میدان‌های رمیلان نیز از دیگر محورهای گفت‌وگو بوده است. متیو زایس گفته است نفت استخراج‌شده از این میدان‌ها با استفاده از کامیون به بانیاس در ساحل مدیترانه منتقل می‌شود و سپس برای صادرات بارگیری می‌شود. او همچنین ارسال نفت از میدان‌های تحت بهره‌برداری شرکت به عراق یا ترکیه را رد کرده است.
با این حال، انتقال نفت با کامیون به دلیل هزینه‌های بالای حمل‌ونقل و محدودیت‌های عملیاتی، راهکاری بلندمدت برای جابه‌جایی تولید میدان‌های شمال شرق سوریه محسوب نمی‌شود. به گفته متیو زایس، بازسازی خط لوله انتقال نفت از استان حسکه به سمت ساحل سوریه یکی از اولویت‌های مهم بخش انرژی این کشور است و می‌تواند هزینه‌های انتقال را کاهش دهد و امکان مدیریت پایدارتر تولید را فراهم کند.
دیدگاه کاربران