هوش مصنوعی در خدمت احیای زبان و فرهنگ کردی در ترکیه
به گزارش کردپرس مم حسین، نویسنده مسائل کردستان و سیاست بین‌الملل در کانادا، با اشاره به ظرفیت هوش مصنوعی در آموزش و گسترش زبان کردی، تأکید کرد که این فناوری به کردها امکان داده است در برابر دهه‌ها محدودیت زبانی و تلاش برای محو هویت فرهنگی خود مقاومت کنند و زبان و تاریخشان را در فضای دیجیتال احیا کنند.
مم حسین، نویسنده و تحلیلگر مسائل کردستان و سیاست بین‌الملل، در یادداشتی با عنوان «هوش مصنوعی به کردها کمک می‌کند هویتی را که ترکیه تلاش کرد محو کند، بازپس بگیرند»، نقش فناوری‌های جدید در احیای هویت کردی را بررسی کرد و هوش مصنوعی را یکی از ابزارهای مهم مقابله با پیامدهای سیاست‌های تاریخی ترکیه علیه کردها دانست.
مم حسین معتقد است هوش مصنوعی فرصت تازه‌ای برای احیای زبان کردی فراهم کرده است؛ زبانی که در طول دهه‌های گذشته با محدودیت‌های گسترده دولتی در ترکیه مواجه بوده و استفاده از آن در بخش‌های مختلف زندگی عمومی و آموزشی با موانع جدی روبه‌رو شده است. به نوشته او، کردها اکنون با استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی می‌توانند به زبان خود محتوا تولید کنند، متون کردی را ترجمه و بازنویسی کنند، منابع آموزشی در دسترس‌تری فراهم آورند و دانش زبانی و فرهنگی خود را به نسل‌های جدید منتقل کنند.
به باور این نویسنده، اهمیت این تحول تنها در فراهم‌شدن امکان ارتباط به زبان کردی نیست، بلکه هوش مصنوعی می‌تواند به بازسازی بخش‌هایی از میراث زبانی و تاریخی کردها کمک کند که در نتیجه سیاست‌های همانندسازی و محدودیت‌های رسمی، فرصت کافی برای ثبت، آموزش و انتقال آنها فراهم نشده است. این فناوری همچنین امکان دسترسی گسترده‌تر به منابع تاریخی و فرهنگی را فراهم می‌کند و به کردها اجازه می‌دهد روایت خود از گذشته و هویت جمعی‌شان را در فضای دیجیتال گسترش دهند.
مم حسین با اشاره به اینکه هوش مصنوعی تابع مرزهای سیاسی و محدودیت‌های زبانی دولت‌ها نیست، می‌نویسد این فناوری می‌تواند ارتباط میان کردهای ساکن ترکیه، عراق، سوریه و دیگر کشورها را تقویت کند. از نگاه او، چنین امکانی برای زبانی که در مناطق مختلف جغرافیایی با گویش‌ها و گونه‌های متفاوت سخن گفته می‌شود، اهمیت ویژه‌ای دارد و می‌تواند به افزایش تولید محتوا، تبادل دانش و تقویت پیوندهای زبانی میان جوامع کرد کمک کند.
او تأکید می‌کند که فناوری‌های جدید، به‌ویژه هوش مصنوعی، شرایطی ایجاد کرده‌اند که در آن محدودکردن استفاده از زبان کردی در نهادهای رسمی لزوماً به معنای جلوگیری از گسترش آن در جامعه نیست. به نوشته مم حسین، کردها می‌توانند از طریق ابزارهای دیجیتال، بخشی از نیازهای آموزشی و فرهنگی خود را خارج از ساختارهای رسمی تأمین کنند و زبان مادری را در حوزه‌هایی مانند آموزش، ارتباطات، تولید محتوای رسانه‌ای و فعالیت‌های فرهنگی به کار گیرند.
این نویسنده در ادامه برای توضیح زمینه تاریخی این تحول، به سیاست‌های دولت ترکیه در قبال هویت کردی از زمان تأسیس جمهوری ترکیه اشاره می‌کند و می‌نویسد ملی‌گرایی ترکی در سال‌های نخست جمهوری به ابزاری برای محدودکردن هویت‌های غیرترکی تبدیل شد. به اعتقاد او، سیاست‌های دولت ترکیه در این دوره، زبان و هویت کردی را هدف قرار داد و تلاش کرد با ترویج هویت ملی یکپارچه، تفاوت‌های قومی و فرهنگی را به حاشیه براند.
مم حسین یادآوری می‌کند که در مقاطعی، صحبت‌کردن به زبان‌های غیرترکی در اماکن عمومی با جریمه همراه بود و دولت ترکیه حتی وجود هویت مستقل کردی را انکار می‌کرد. او به سیاست معرفی کردها به‌عنوان «ترک‌های کوهستانی» اشاره می‌کند و این رویکرد را بخشی از تلاش سازمان‌یافته برای تضعیف هویت تاریخی و زبانی کردها می‌داند.
به نوشته این تحلیلگر، محدودیت‌های اعمال‌شده علیه زبان کردی به داخل مرزهای ترکیه نیز محدود نمانده است. او به اعتراض سفیر ترکیه در قزاقستان در سال ۲۰۰۲ به گزارش‌هایی درباره آموزش زبان کردی و همچنین فشار وزارت خارجه ترکیه بر دانشگاه مطالعات خارجی توکیو در سال ۲۰۱۹ برای توقف برگزاری کلاس‌های زبان کردی اشاره می‌کند.
مم حسین همچنین با اشاره به اینکه جمعیت کردهای ترکیه حدود ۱۵ تا ۲۰ میلیون نفر برآورد می‌شود، می‌نویسد با وجود این جمعیت قابل‌توجه، آموزش تمام‌وقت به زبان کردی در مدارس این کشور فراهم نیست. از نگاه او، این وضعیت نشان‌دهنده فاصله میان واقعیت جمعیتی کردها و میزان به‌رسمیت‌شناختن حقوق زبانی آنان است؛ شکافی که ابزارهای دیجیتال و هوش مصنوعی می‌توانند بخشی از آن را کاهش دهند.
این نویسنده معتقد است هوش مصنوعی به‌تنهایی نمی‌تواند جایگزین سیاست‌های رسمی حمایت از زبان مادری یا نظام آموزش به زبان کردی شود، اما می‌تواند امکاناتی در اختیار جامعه کرد قرار دهد که پیش از این دسترسی به آنها دشوار بود. تولید ابزارهای آموزش زبان، توسعه منابع نوشتاری و شنیداری، ترجمه متون و فراهم‌کردن امکان استفاده از زبان کردی در فناوری‌های ارتباطی، از جمله ظرفیت‌هایی است که می‌تواند به حضور گسترده‌تر این زبان در زندگی روزمره کمک کند.
او در بخش دیگری از یادداشت خود به نشانه‌های افزایش حضور هویت کردی در عرصه عمومی ترکیه اشاره می‌کند و باشگاه فوتبال آمِداسپور دیاربکر را نمونه‌ای از این روند می‌داند. به نوشته مم حسین، صعود این باشگاه به بالاترین سطح فوتبال ترکیه زمینه‌ای برای شنیده‌شدن سرودها و شعارهای کردی در ورزشگاه‌ها فراهم کرده و به نمایش آشکارتر هویت کردی در فضای عمومی کمک کرده است.
این نویسنده در نهایت استدلال می‌کند که سیاست‌های مبتنی بر انکار هویت کردی دیگر نمی‌تواند واقعیت اجتماعی و فرهنگی این جامعه را نادیده بگیرد. او معتقد است دولت ترکیه باید وجود هویت متمایز کردی را به رسمیت بشناسد و حقوق فرهنگی، زبانی و سیاسی کردها را بپذیرد. از نگاه مم حسین، گسترش استفاده از فناوری‌های جدید و به‌ویژه هوش مصنوعی نشان می‌دهد که تلاش برای محدودکردن زبان و هویت یک جامعه، لزوماً مانع بازتولید و گسترش آن نخواهد شد.
دیدگاه کاربران