آینده یگان‌های مدافع زنان در سوریه در هاله‌ای از ابهام
به گزارش کردپرس، آینده یگان‌های مدافع زنان در شمال و شرق سوریه به یکی از موضوعات حل‌نشده در روند ادغام نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) در ساختار دولت جدید این کشور تبدیل شده است. دمشق با پیشنهاد پیوستن مستقل این یگان به ارتش سوریه مخالفت کرده و گزینه‌هایی برای حضور نیروهای زن در ساختار پلیس و نهادهای امنیتی را مطرح کرده است؛ موضوعی که بحث‌ها درباره جایگاه زنان در ساختار سیاسی و نظامی سوریه جدید را افزایش داده است.
یگان‌های مدافع زنان (YPJ) یک نیروی نظامی کاملاً زنانه کُرد است که در سال ۲۰۱۳، هم‌زمان با تحولات جنگ داخلی سوریه و تثبیت کنترل نیروهای تحت رهبری کُردها بر مناطق شمال و شرق این کشور، تأسیس شد.
این نیرو به‌عنوان شاخه زنانه یگان‌های مدافع خلق شکل گرفت و بعدها به یکی از اجزای نظامی نیروهای دموکراتیک سوریه تبدیل شد.
نیروهای YPJ به‌ویژه در جریان نبرد کوبانی و مقابله با حملات داعش، به نمادی از مشارکت زنان در مبارزه با این گروه تبدیل شدند. این نیرو همچنین در عملیات نظامی تحت حمایت آمریکا برای بیرون راندن داعش از رقه و دیگر مناطق تحت کنترل این گروه در سوریه مشارکت داشت.
یگان‌های مدافع زنان علاوه بر نقش نظامی، بخشی از الگوی حکمرانی مبتنی بر مشارکت زنان و برابری جنسیتی در شمال و شرق سوریه بودند؛ الگویی که بر اساس آن، زنان و مردان در ساختارهای مدیریت خودگردان شمال و شرق سوریه مسئولیت‌های سیاسی و اجرایی بر عهده داشتند.
مخالفت دمشق با ادغام مستقل YPJ در ارتش
در ژانویه سال جاری، نیروهای دموکراتیک سوریه و دولت سوریه به توافقی برای ادغام نیروها و نهادهای وابسته به این ائتلاف در ساختار دولت جدید دست یافتند. این توافق پس از ماه‌ها اختلاف و مذاکرات فشرده و در پی تحولات نظامی و گسترش کنترل دولت بر بخش‌هایی از مناطق تحت مدیریت نیروهای دموکراتیک سوریه حاصل شد.
در ادامه این روند، مظلوم عبدی، فرمانده نیروهای دموکراتیک سوریه، در ماه اوت از انحلال ساختار پیشین این ائتلاف و پیوستن نیروهای آن به یگان‌های ارتش سوریه خبر داد. همچنین روند ادغام نیروهای آسایش، به‌عنوان نیروی امنیت داخلی تحت رهبری کُردها، در ساختار پلیس وزارت کشور سوریه آغاز شد؛ فرآیندی که زنان نیز در آن حضور دارند.
با این حال، وضعیت یگان‌های مدافع زنان همچنان تعیین تکلیف نشده است. فرماندهی این نیرو اعلام کرده که در مذاکرات با دمشق، حفظ جایگاه YPJ به‌عنوان یک تشکیلات مستقل و ویژه مورد بحث قرار گرفته و گفت‌وگوها درباره نحوه مشارکت آن در ساختار جدید ادامه دارد.
پیشنهاد یگان‌های مدافع زنان این بود که نیروهای آن در قالب یک گردان یا هنگ مستقل زنانه به ارتش سوریه ملحق شوند و در عین حال، فرماندهی، ساختار سازمانی و نظام آموزشی خود را حفظ کنند.
اما نوروز احمد، فرمانده یگان‌های مدافع زنان، در ماه سپتامبر اعلام کرد که وزارت دفاع سوریه با این پیشنهاد مخالفت کرده است. به گفته او، ارتش جدید سوریه حضور زنان در جایگاه نیروهای نظامی و رزمی را نمی‌پذیرد و یکی از دلایل این موضع، نبود پذیرش اجتماعی برای حضور زنان در چنین موقعیت‌هایی عنوان شده است.
پیشنهاد انتقال YPJ به ساختار پلیس
پس از مخالفت وزارت دفاع سوریه، مذاکرات درباره آینده یگان‌های مدافع زنان به وزارت کشور منتقل شد. در این مرحله، چند گزینه برای مشارکت نیروهای این یگان در ساختار پلیس و نهادهای امنیتی مطرح شده، اما هنوز تصمیم نهایی اعلام نشده است.
روکن جمال، سخنگوی یگان‌های مدافع زنان، در گفت‌وگو با شبکه روداو اعلام کرد که این نیرو خواهان حضور در ساختار امنیتی جدید به‌عنوان یک نیروی مبارزه با تروریسم در شمال و شرق سوریه است.
به گفته او، تجربه رزمی YPJ در نبرد با داعش، این نیرو را برای ایفای چنین نقشی مناسب کرده است؛ با این حال، دمشق با این پیشنهاد نیز موافقت نکرده است.
بر اساس گزارش‌های منتشرشده، اگرچه این پیشنهاد در مقطعی مورد پذیرش برخی مقام‌های دولت سوریه قرار گرفته بود، اما به دلایل نامشخصی به مرحله اجرا نرسیده است.
در همین حال، رسانه‌های سوری گزینه‌های دیگری از جمله فعالیت در پلیس گردشگری، تأمین امنیت فرودگاه‌ها و مأموریت‌های انتظامی در دفاتر گذرنامه را به‌عنوان زمینه‌های احتمالی حضور نیروهای زن مطرح کرده‌اند.
خبرگزاری رسمی سوریه، سانا، گزارش داد که وزارت کشور این کشور در ۲۲ سپتامبر مراسم فارغ‌التحصیلی ۱۵۰ زن را از یک آکادمی جدید پلیس در نزدیکی دمشق برگزار کرده است. شبکه کردی الیوم تی‌وی نیز گزارش داد که نمایندگانی از یگان‌های مدافع زنان در این مراسم حضور داشته‌اند.
مدیر این آکادمی اعلام کرده که اقداماتی برای ادغام نیروهای YPJ در ساختار وزارت کشور در جریان است؛ با این حال، جزئیات و چارچوب اجرایی این روند هنوز مشخص نشده است.
جایگاه زنان در ساختار سیاسی و اجتماعی سوریه جدید
آینده یگان‌های مدافع زنان در شرایطی مورد بحث قرار گرفته که جایگاه زنان در ساختار سیاسی و حکومتی سوریه پس از سقوط حکومت بشار اسد نیز با پرسش‌هایی روبه‌رو است.
مقام‌های جدید سوریه تلاش کرده‌اند با فاصله گرفتن از پیشینه جهادی خود، تصویری فراگیرتر از دولت جدید ارائه دهند و روند بازسازی نهادهای حکومتی را پیش ببرند. با این حال، حضور زنان در سطوح عالی قدرت همچنان محدود است.
هند قبوات، وزیر امور اجتماعی سوریه، تنها زن عضو کابینه دولت جدید به شمار می‌رود و زنان حدود یک‌دهم کرسی‌های پارلمان جدید این کشور را در اختیار دارند.
در عین حال، برخی تحولات فرهنگی و اجتماعی از انعطاف بیشتر در عرصه عمومی حکایت دارد. برای نمونه، مقام‌های سوریه در ماه سپتامبر از برگزاری کنسرت اصاله، خواننده سرشناس زن، حمایت کردند؛ هرچند این برنامه با مخالفت برخی روحانیان محافظه‌کار روبه‌رو شد.
در مقابل، واکنش‌های جنسیت‌زده به مراسم فارغ‌التحصیلی نیروهای پلیس زن در فضای مجازی نشان داد که حضور زنان در ساختارهای امنیتی همچنان با مخالفت‌هایی در بخش‌هایی از جامعه سوریه مواجه است.
برای فرماندهان یگان‌های مدافع زنان، موضوع صرفاً یافتن جایگاه شغلی جدید برای حدود یک‌هزار و ۵۰۰ نیروی این یگان نیست. آنان حفظ YPJ به‌عنوان یک تشکیلات سازمان‌یافته تحت فرماندهی زنان را برای صیانت از دستاوردهای زنان در دوران مدیریت خودگردان شمال و شرق سوریه ضروری می‌دانند.
بازتاب اختلاف‌ها درباره آینده YPJ در رسانه‌های سوری
آینده یگان‌های مدافع زنان در هفته‌های اخیر به یکی از موضوعات اصلی بحث در رسانه‌های سوری تبدیل شده است. برخی رسانه‌ها این مسئله را از آخرین پرونده‌های حل‌نشده در روند ادغام نیروهای دموکراتیک سوریه در ساختار دولت جدید می‌دانند.
شبکه دولتی سوریه نیز در برنامه‌های مختلف خود به این موضوع پرداخته و دیدگاه‌های متفاوتی درباره چگونگی تعیین تکلیف این نیرو مطرح کرده است.
یکی از روزنامه‌نگاران حاضر در این برنامه‌ها استدلال کرده است که مسئله اصلی، مخالفت با حضور زنان در نهادهای امنیتی نیست، بلکه نگرانی از حفظ یک نیروی دارای فرماندهی مستقل و تبدیل شدن آن به ساختاری موازی با دولت مرکزی است.
در مقابل، برخی دیگر خواستار دستیابی به راه‌حلی میانه شده‌اند که ضمن به رسمیت شناختن تجربه نظامی یگان‌های مدافع زنان، امکان حضور اعضای آن را در ساختارهای امنیتی جدید فراهم کند.
یک تحلیلگر سیاسی نیز در گفت‌وگو با وب‌سایت خبری «اولترا سوریه» اظهار کرده است که انحلال یگان‌های مدافع زنان ممکن است از نگاه کُردها به‌معنای حذف بخشی از میراث سیاسی و تجربه خودمدیریتی در شمال و شرق سوریه و تضعیف جایگاه زنان در این تجربه تلقی شود.
در همین حال، رسانه‌های کُردی سرنوشت YPJ را با آینده مشارکت سیاسی و اجتماعی زنان در سوریه پیوند داده‌اند.
یکی از مقام‌ها نیز در گفت‌وگو با خبرگزاری هاوار، نزدیک به نیروهای دموکراتیک سوریه، تأکید کرده است که معیار واقعی ادغام زنان در ساختارهای حکومتی صرفاً حضور فیزیکی آنان در نهادهای دولتی نیست، بلکه برخورداری از اختیار و نقش مؤثر در فرآیند تصمیم‌گیری است.
بر این اساس، سرنوشت یگان‌های مدافع زنان تنها به چگونگی ادغام یک نیروی نظامی در ساختار ارتش یا پلیس سوریه محدود نمی‌شود، بلکه به یکی از موضوعات مهم در تعیین جایگاه زنان، میزان تمرکز قدرت در دولت جدید و نحوه برخورد دمشق با ساختارهای سیاسی و نظامی شکل‌گرفته در شمال و شرق سوریه تبدیل شده است.
منبع: بی‌بی‌سی
دیدگاه کاربران