تهدیدها و فرصت‌های خروج آمریکا از عراق برای کردها
به گزارش کردپرس، خروج نیروهای آمریکایی از پایگاه هوایی اربیل، ضمن کاهش احتمال هدف قرار گرفتن اقلیم کردستان عراق در درگیری‌های مرتبط با واشنگتن و تهران، توان دفاعی این منطقه در برابر حملات پهپادی و موشکی را با چالش روبه‌رو کرده است. نشریه «کنورسیشن» در گزارشی تأکید کرد که آینده امنیت کردها به توانایی بغداد برای کنترل گروه‌های مسلح و حفاظت از حریم هوایی عراق و همچنین گسترش همکاری‌های اقلیم کردستان با آمریکا در حوزه‌های اقتصادی و دیپلماتیک بستگی دارد.
به گزارش نشریه «کنورسیشن»، خروج آخرین نیروهای آمریکایی از پایگاه هوایی اربیل در ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶، صرفاً به معنای پایان حضور نظامی آمریکا در این پایگاه نیست، بلکه معادلات امنیتی اقلیم کردستان عراق را نیز تغییر داده است.
حضور نیروهای آمریکایی طی سال‌های گذشته از یک سو پشتیبانی نظامی و سطحی از حفاظت در برابر حملات پهپادی و موشکی را فراهم می‌کرد و از سوی دیگر، اقلیم کردستان را به یکی از نقاط درگیر در تقابل گسترده‌تر آمریکا با ایران تبدیل کرده بود. از این رو، خروج آمریکا وضعیتی دوگانه ایجاد کرده است؛ اقلیم کردستان ممکن است با کاهش حضور نظامی آمریکا، کمتر در معرض حملاتی قرار گیرد که با هدف اعمال فشار بر واشنگتن انجام می‌شوند، اما هم‌زمان بخشی از ظرفیت‌های دفاعی خود را برای مقابله با تهدیدهای دیگر از دست می‌دهد.
بر اساس این گزارش، اقلیم کردستان عراق که منطقه‌ای فدرال و نیمه‌خودگردان با جمعیتی حدود ۶.۵ میلیون نفر است، از مدت‌ها پیش با چالش‌های امنیتی ناشی از تنش‌های داخلی عراق و رقابت‌های منطقه‌ای مواجه بوده و گروه‌های مسلح عراقی نیز در سال‌های گذشته اهداف سیاسی، امنیتی و اقتصادی در این منطقه را هدف حمله قرار داده‌اند.
برگزاری همه‌پرسی استقلال اقلیم کردستان در سال ۲۰۱۷ و حمایت ۹۲.۷۳ درصدی شرکت‌کنندگان از استقلال، تنش میان اربیل و بغداد را تشدید کرد. پس از شکست این تلاش، نیروهای پیشمرگه بخش‌هایی از مناطق مورد مناقشه را از دست دادند و گروه‌های مسلح همسو به مواضع نزدیک‌تری در اطراف اقلیم کردستان دسترسی پیدا کردند. برخی از این مناطق بعدها به محل آغاز حملات علیه اهداف کردی تبدیل شدند.
زیرساخت‌های انرژی، از جمله میدان‌های نفتی، پالایشگاه‌ها و تأسیسات گازی، از جمله اهداف این حملات بوده‌اند. مقام‌های اقلیم کردستان نیز بارها دولت فدرال عراق را به ناتوانی در جلوگیری از این حملات متهم کرده‌اند.
نویسنده گزارش معتقد است که جنگ آمریکا و ایران بر این ناامنی‌ها افزوده است؛ هرچند مقام‌های اقلیم کردستان بارها اعلام کرده‌اند که قصد ندارند وارد این درگیری شوند. از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶، بنا بر آمارهای مورد استناد گزارش، بیش از هزار پهپاد و موشک اقلیم کردستان را هدف قرار داده‌اند.
خروج نیروهای آمریکایی می‌تواند یکی از انگیزه‌های حمله به اقلیم کردستان، یعنی فشار بر حضور نظامی آمریکا، را از میان ببرد، اما اختلافات سیاسی و امنیتی داخلی عراق و تهدیدهای ناشی از گروه‌های مسلح همچنان پابرجا می‌مانند.
یکی دیگر از تحولات مهم هم‌زمان با خروج آمریکا، اعلام تکمیل روند یکپارچه‌سازی نیروهای پیشمرگه زیر نظر ساختار فرماندهی دولت اقلیم کردستان بود. این نیروها سال‌ها به دو حزب اصلی کردستان عراق، یعنی حزب دموکرات کردستان و اتحادیه میهنی کردستان، وابسته بودند. یکپارچه‌سازی پیشمرگه‌ها که با حمایت آمریکا و ائتلاف بین‌المللی دنبال شده بود، گامی مهم در اصلاح ساختار امنیتی اقلیم به شمار می‌رود.
با این حال، نویسنده تأکید می‌کند که یکپارچه‌سازی نیروهای زمینی به‌تنهایی نمی‌تواند خلأ دفاع هوایی را جبران کند. نیروهای پیشمرگه در نبردهای زمینی تجربه گسترده‌ای دارند و در جنگ با گروه داعش نقش مهمی ایفا کرده‌اند، اما مقابله با موشک‌ها و پهپادها به سامانه‌ها و قابلیت‌هایی نیاز دارد که اقلیم کردستان به‌تنهایی در اختیار ندارد.
مسرور بارزانی، نخست‌وزیر اقلیم کردستان، نیز بر ضرورت تقویت توان نظامی، دستیابی به تسلیحات پیشرفته و ایجاد سامانه‌های دفاع هوایی تأکید کرده است. وزارت پیشمرگه اقلیم کردستان هم با اشاره به حساسیت شرایط امنیتی هم‌زمان با خروج آمریکا، مسئولیت حفاظت از حریم هوایی عراق را بر عهده دولت فدرال دانسته است.
با وجود این، سامانه دفاع هوایی عراق هنوز به‌طور کامل عملیاتی نشده است. به این ترتیب، اقلیم کردستان در شرایطی قرار گرفته که برای حفاظت از حریم هوایی خود بیش از گذشته به بغداد وابسته است، اما دولت مرکزی نیز هنوز تمام ظرفیت‌های لازم برای مقابله با تهدیدهای هوایی را در اختیار ندارد.
به نوشته «کنورسیشن»، این وضعیت، تفاوت میان حاکمیت رسمی و توانایی واقعی دولت برای اعمال اقتدار را آشکار می‌کند. عراق خروج نیروهای خارجی را نشانه بازگشت کامل مسئولیت امنیت به نهادهای داخلی معرفی کرده است، اما بغداد همچنان بر همه گروه‌های مسلح فعال در این کشور کنترل مؤثر ندارد.
دولت عراق مهلت خلع سلاح گروه‌های مسلح خارج از کنترل دولت را نیز از ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ به ۳۰ ژوئن ۲۰۲۷ تمدید کرده است. مخالفت برخی گروه‌های قدرتمند با پذیرش زمان‌بندی تعیین‌شده، تردیدها درباره توانایی بغداد برای انحصاری کردن کنترل سلاح را افزایش داده است.
در چنین شرایطی، مسئله اصلی برای اقلیم کردستان این است که آیا دولت فدرال می‌تواند از تمامیت سرزمینی و حریم هوایی عراق، از جمله در برابر حملات پهپادی، محافظت کند یا خیر.
گزارش «کنورسیشن» در ادامه به آینده روابط آمریکا و اقلیم کردستان می‌پردازد و معتقد است که خروج نظامی آمریکا لزوماً به معنای پایان همکاری‌های دو طرف نیست. روابط واشنگتن و کردهای عراق طی چند دهه گذشته عمدتاً بر همکاری‌های امنیتی؛ از ایجاد منطقه پرواز ممنوع پس از جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱ گرفته تا همکاری در جنگ علیه داعش استوار بوده است.
با خروج نیروهای آمریکایی از اربیل، مبنای نظامی این رابطه تغییر کرده است، اما زمینه‌های دیگری برای ادامه همکاری وجود دارد. افتتاح مجموعه جدید کنسولگری آمریکا در اربیل در سال ۲۰۲۵، بستر بلندمدتی برای توسعه روابط دیپلماتیک، اقتصادی، آموزشی و تجاری فراهم کرده است. آمریکا همچنین از شرکای اقتصادی اقلیم کردستان به شمار می‌رود و شرکت‌های آمریکایی در بخش‌های مختلف این منطقه فعالیت دارند.
به اعتقاد نویسنده، گسترش این روابط می‌تواند همکاری دو طرف را از وابستگی صرف به حضور نظامی آمریکا خارج کند. برای اقلیم کردستان، چنین رویکردی به معنای کاهش وابستگی به تغییرات سیاست نظامی واشنگتن خواهد بود و برای آمریکا نیز امکان حفظ نفوذ و همکاری با کردها را بدون استقرار دائمی نیروهای نظامی فراهم خواهد کرد.
این گزارش تأکید می‌کند که خروج آمریکا لزوماً به ایجاد خلأ امنیتی منجر نمی‌شود، بلکه مسئولیت مدیریت تهدیدهای موجود را تغییر می‌دهد. اگر پس از خروج نیروهای آمریکایی، شمار حملات به اقلیم کردستان کاهش یابد، می‌توان نتیجه گرفت که حضور نظامی آمریکا یکی از عوامل اصلی قرار گرفتن این منطقه در معرض حملات بوده است. اما اگر حملات ادامه پیدا کند، نگرانی‌های مقام‌های کرد درباره کاهش توان دفاعی اقلیم و پیامدهای امنیتی و اقتصادی آن تقویت خواهد شد.
در نهایت، آینده امنیت اقلیم کردستان به چند عامل شامل: توانایی بغداد در کنترل گروه‌های مسلح و حفاظت از حریم هوایی عراق، تقویت قابلیت‌های دفاعی نیروهای پیشمرگه و گسترش روابط اقلیم کردستان با آمریکا در عرصه‌های اقتصادی و دیپلماتیک وابسته خواهد بود.
دیدگاه کاربران