چیڕۆکی سەرکەوتنی سەرسوڕهێنەری تیپی تۆپی پێی کوردانی تورکیا

بەپێی هەواڵی کوردپڕێس، کەناڵی «جەزیرە»ی ئینگلیزی لە ڕاپۆرتێکدا بە پێنووسی پاتریک کدی، سەرکەوتنی ئامەدسپۆر بە دەرئەنجامی تێکەڵەیەک لە بەڕێوەبەریی وەرزشی، پشتگیریی فراوانی هاندەران و گۆڕانی ڕێژەیی فەزای سیاسیی تورکیا وەسف کردووە کە دەرفەتیان بەم یانەیە داوە پاش ساڵانێک لە سنووردارکردن، توانا وەرزشییەکانی خۆیان لە ئاستی یەکەمی تۆپی پێی ئەم وڵاتەدا پیشان بدەن.

ئامەدسپۆر لە ساڵی ۱۹۷۲ بە ناوی «مەلیک‌ئەحمەد توران‌اسپور» دامەزرا و پاش چەند گۆڕانکارییەکی ناو، لە ساڵی ۲۰۱۳دا سەرکەوت بۆ دەستەی سێیەمی تۆپی پێی تورکیا. بڕیاری بەڕێوەبەرانی یانەکە بۆ بەکارهێنانی ناوی کوردیی «ئامەد» لە ساڵی ۲۰۱۴دا و هەڵبژاردنی ڕەنگەکانی سوور، سەوز و زەرد، ئەم تیمەی کردە یەکێک لە هێما فەرهەنگییەکانی کۆمەڵگەی کوردانی تورکیا. ئەگەرچی بەکارهێنانی تێکەڵەی تەواوی ڕەنگەکانی ئاڵای کوردی ڕووبەڕووی هەندێک سنووردارکردن بووەوە، بەڵام ئەم گۆڕانکارییانە پێگەی کۆمەڵایەتیی یانەکەیان بەهێزتر کرد.

ئامەدسپۆر لە ساڵانی ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶دا بە تێکشاندنی تیمە ناسراوەکانی وەکوو گالاتاسرای، باشاک‌شەهر و بۆرسااسپور لە جامی حەزفیی تورکیا، سەرنجی زۆری بۆ لای خۆی ڕکێشا. لەگەڵ ئەوەشدا، پێشکەوتنی وەرزشیی ئەم تیمە لەگەڵ بەرزبوونەوەی فشارە سیاسی و ئەمنییەکاندا هاوڕێ بوو. لە سەردەمی توندبوونەوەی پێکدادانەکانی دەوڵەتی تورکیا لەگەڵ پارتی کرێکارانی کوردستان، یانەکە ڕووبەڕووی سزای ڕێکاری، بێبەشکردنی هاندەران لە ئامادەبوون لە یارییە دەرەکییەکان و هەڵسوکەوت لەگەڵ یاریزانان و بەرپرسان بووەوە. بینای یانەکەش کەوتە بەر پشکنینی هێزەکانی پۆلیسی دژەتیرۆر.

دەستنیشانکردنی بەرپرسانی حکومی بۆ شارەوانیی ئامەد و بڕینی سەرچاوە داراییەکانی یانەکە، کێشە ئابوورییەکانی ئامەدسپۆر توندتر کرد. لە هەندێک قۆناغدا، هاوکاریی خاوەنکارە خۆجێییەکان بۆ بەردەوامیی چالاکیی ئەم تیمە پێویست بوو. سەرەڕای ئەم کێشانە، خۆشەویستیی ئامەدسپۆر پەرەی سەند و پشتگیریکردن لەو لە سنووری ئامەد تێپەڕی.

بەپێی ئەو توێژینەوەیەی کە ناوەندی لێکۆڵینەوەی کوردی لە ئازاری ۲۰۲۶دا بڵاوی کردەوە، ژمارەی هاندەرانی ئامەدسپۆر لە نێو گەورەساڵانی کوردی تورکیادا لە ماوەی چوار ساڵدا چوار هێندە زیاد بووە و گەیشتووە بە نزیکەی چوار ملیۆن کەس. ئەم ئامارە پێش سەرکەوتنی تیمەکە بۆ سوپرلیگ تۆمار کرا. یارییە خانەیییەکانی ئامەدسپۆریش زۆربەی جار زیاتر لە ۳۰ هەزار تماشاکەر ڕێنوێنیی یاریگا دەکەن. ئەم تیمە لە وەرزی ئێستادا شەش یاریی خانەیی یەکەمی خۆی بە سەرکەوتن تێپەڕاند.

وەهاب کۆشکون، توێژەری ئەکادیمیی خەڵکی ئامەد و نووسەری کتێبێک لەبارەی ئامەدسپۆرەوە، سەرکەوتنی ئەم تیمە بە دەرئەنجامی هەڵبژاردنی بەسنیگ هاسی وەک ڕاهێنەر، ڕاکێشانی یاریزانانی خاوەن ئەزموون و کارکردی دڵخوازی پێکهاتەی نوێ دەزانێت. گیفت ئۆربان، هێرشبەری ۲۴ ساڵانی نیجەریاییی ئامەدسپۆریش، بە تۆمارکردنی ۹ گۆڵ لە ۱۰ یارییدا، یەکێک لە کەسایەتییە دیارەکانی ئەم وەرزە بووە.

لەگەڵ ئەوەشدا، کۆشکون پێی وایە گۆڕانی فەزای سیاسیی تورکیاش لە پێشکەوتنی یانەکەدا کاریگەریی هەبووە. بە گوتەی ئەو، کەمبوونەوەی گرژییە سیاسییەکان وای کردووە ئامەدسپۆر لە یارییە دەرەکییەکان و لە مامەڵەی ناوبژیوانان و لایەنی ڕێکاریدا دۆخێکی باشتر ئەزموون بکات. باخەش ئارطن، ڕۆژنامەنووسی وەرزشیی ڕۆژنامەی «ئۆکسیژن»ی تورکیاش، دەڵێت ئەم یانەیە لە ساڵانی ڕابردوودا چەندین جار ڕووبەڕووی بڕیاری نادادپەروەرانەی فیدراسیۆن و ناوبژیوانان بووەتەوە، بەڵام ئێستا بەلای کەمەوە لەم قۆناغەدا، بونیادی تۆپی پێی تورکیا ڕێگر نییە لە پێشکەوتنی.

ئەم گۆڕانکارییانە لەگەڵ ڕەوتی نوێی گفتوگۆ سیاسییەکانی نێوان دەوڵەتی تورکیا و پارتی کرێکارانی کوردستان هاوکات بوون؛ ڕەوتێک کە لە کۆتایی ساڵی ۲۰۲۴ەوە دەست پێ کرد و لە ئایاری ۲۰۲۵دا بە ڕاگەیاندنی هەڵوەشاندنەوەی پارتی کرێکارانی کوردستان و کۆتاییهاتنی خەباتی چەکداری چووە قۆناغێکی نوێوە. لە هەمان فەزادا، سەرکەوتنی ئامەدسپۆر بۆ سوپرلیگ لە ئایاری ۲۰۲۶دا بە پێشوازیی ڕەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرۆککۆماری تورکیا، و دەوڵەت باخچەلی، سەرۆکی پارتی بزووتنەوەی نەتەوەیی (MHP)، ڕووبەڕوو بوو. ئەردۆغان هەروەها یاریزانان و بەرپرسانی یانەکەی بانگهێشتی کۆشکی سەرۆکایەتی کرد کە لە چاو مامەڵەکانی پێشوودا لەگەڵ ئەم تیمە، نیشانەیەک بوو لە گۆڕانی ڕێبازی فەرمی.

سەرەڕای ئەوەش، گرژییە نەتەوەیی و سیاسییەکان هێشتا لە هەندێک لە یارییەکانی ئامەدسپۆردا دەبینرێن. ڕاپۆرتی جەزیرە ئاماژە بە هەڵسوکەوتی ورووژێنەری هاندەرانی تیمە ڕکابەرەکان دەکات، لەوانە نیشاندانی وێنەی فڕۆکە جەنگییەکانی ئێف ۱۶ و کیسەی زەردڕەنگ لە شێوەی کیسەی تەرمدا کە یادەوەریی ساڵانی پێکدادانی سەربازی لە ناوچە کوردنشینەکانی تورکیا دەورووژێنن.

لە بەرامبەردا، یاریگای ئامەد بووەتە شوێنێک بۆ نیشاندانی ئاشکرای ناسنامەی کوردی. هاندەران لە ڕەوتی یارییەکاندا بە زمانی کوردی دروشم دەڵێن و لە دیدارە تازەکەی بەرامبەر بە بشیکتاشیشدا بە نیشاندانی دروشمی «مە لێرەین»، جەختیان لەسەر ئامادەبوون و ناسنامەی خۆیان کردەوە. سەرکەوتنی ئامەدسپۆر بۆ سوپرلیگ وای کردووە زمان و هێما کوردییەکان زیاتر لە جاران لە بەرامبەر چاوی ملیۆنان بینەری تۆپی پێ لە تورکیاشدا دەردەکەون.

رەها ڕۆحاوی‌ئۆغڵو، بەڕێوەبەری ناوەندی لێکۆڵینەوەی کوردی و ئەندامی پێشووی هیئەتی ڕاوێژکاریی ئامەدسپۆر، پێی وایە یارییەکانی ئەم تیمە بوونەتە پێوەرێک بۆ پێوانەکردنی ڕادەی قبووڵکردنی ناسنامەی کوردی لە کۆمەڵگەی تورکیادا. بە گوتەی ئەو، هەر یارییەک دەرفەتێکە بۆ هەڵسەنگاندنی ئەم بابەتەی کە تا چەند دەکرێت زمان، ناو و هێما کوردییەکان لە فەزای گشتیی ئەم وڵاتەدا قبووڵ بکرێن.

توێژینەوەی ناوەندی لێکۆڵینەوەی کوردی هەروەها نیشان دەدات کە هاندەرانی ئامەدسپۆر لە ڕووی ئاراستەی سیاسی و باوەڕمەندییەوە یەکدەست نیین. ئەگەرچی ژمارەیەک لەوان نزیکن لە پارتی یەکسانی و دیموکراسیی گەلان (دەم پارتی)، بەڵام هاندەرانی مەزهەبی و کەسانی خاوەن تێڕوانینی سیاسیی جیاوازیش لە نێوانیاندا ئامادەن. بەپێی هەمان توێژینەوە، ۶۱ لەسەدی کوردانی بەشداربوو ڕایانگەیاندووە کە لە کاتی بەڕێوەچوونی یارییەکانی تیمە نیشتمانییەکەی تورکیادا پشتگیری لەو تیمەش دەکەن. لەبەر ئەمە، ئامەدسپۆر بە تەنیا ناتوانرێت وەک تیمێکی نیشتمانی بۆ کوردەکان دابنرێت، بەڵکوو ئەم یانەیە زیاتر نوێنەری ناسنامەی کوردییە لە چوارچێوەی تۆپی پێی تورکیادا.

پێکهاتەی یاریزانانی تیمەکەش لە وەرزی ئێستادا گۆڕانی بەسەردا هاتووە و پێچەوانەی ساڵانی ڕابردوو، ژمارەی یاریزانانی کورد و خۆجێی لە پێکهاتەی سەرەکیدا سنووردارە. لەگەڵ ئەوەشدا، کۆشکون پێی وایە ناسنامەی یانەکە پەیوەندیی بە یاریزانەکانەوە نییە، بەڵکوو بە ناو، مێژوو، هاندەران و پێگەی کۆمەڵایەتییەوە بەستراوەتەوە. لە بەرامبەردا، باخەش ئارطن ئەگەری ئەوە دەکات کە بەڕێوەبەرانی ئامەدسپۆر بۆ پاراستنی سەرکەوتنی وەرزشی و ڕێگری لە گرژییە سیاسییەکان، ناچار بن لە داهاتوودا هەندێک سیمای هۆشی و هویتیی یانەکە کەم بکەنەوە.

بە گوتەی جەزیرە، سەرکەوتنی ئامەدسپۆر بۆ سوپرلیگ ناتوانرێت تەنیا وەک سەرکەوتنێکی وەرزشی سەیر بکرێت. ئەم یانەیە ئێستا بووەتە هێمایەک بۆ ئامادەبوونی کۆمەڵایەتیی کوردەکان و تاقیکردنەوەیەک بۆ پێوانەکردنی ڕادەی قبووڵکردنی ناسنامەی کوردی لە تورکیا. سەرەڕای گۆڕانی ڕێژەیی فەزای سیاسی و پێشوازیی بەرپرسانی حکومی لە سەرکەوتنی تیمەکە، بەردەوامیی گرژییەکان نیشان دەدات کە ئەم ڕەوتە هێشتا ناسکە و داهاتووی تا ڕادەیەکی زۆر بە سیاسەتەکانی دەوڵەتی تورکیا و ڕادەی خۆڕاگری بەرامبەر بە فرەچەشنیی فەرهەنگی و پێکهاتەیی لەم وڵاتەدا وابەستەیە.