ڕۆڵی تورکیا لە ڕێکخستنەوەی سوپای سووریادا
کوردپرێس: بەپێی شیکارییە نوێیەکەی نەشناڵ کۆنتێکست، تورکیا لە سووریادا ئیتر تەنیا بەدوای پاراستنی ئامادەیی سەربازی یان فرۆشتنی چەکەوە نییە. ئەنقەرە ئێستا لە ڕێگەیەکدایە کە دەکرێت ببێتە هۆی ئامادەییی قووڵتری ئەم وڵاتە لە پرۆسەی ڕێکخستنەوەی سوپای سووریادا؛ ئامادەیییەک کە لە مەشقپێدانی ئەفسەران و ئەنجامدانی ڕاهێنانی هاوبەشەوە دەست پێدەکات تا دابینکردنی چەک، پەیوەندییەکان، سیستەمی فەرماندەیی، تەقەمەنی و چاککردنەوەی کەلوپەلەکان درێژەی دەبێت. ئەگەر ئەم ڕەوتە جێگیر بێت، نفووزی تورکیا لە سووریادا ئیتر تەنیا لە ڕێگەی هێزە سەربازییەکان یان گرووپە چەکدارە هاوپەیمانەکانی ئەنقەرەوە ناکرێت، بەڵکوو دەکرێت لە پێکهاتەی ڕەسمیی سوپای سووریادا ڕەگ داپکوتێت.
ئەم گۆڕانکارییە لە دۆخێکدا ڕوو دەدات کە ئیسرائیل بەرامبەر بە فراوانبوونی ڕۆڵی سەربازیی تورکیا لە سووریادا هەستیار بووە. نیگەرانیی ئیسرائیل تەنیا بە ئامادەییی هێزەکانی تورکیاوە سنووردار نابێتەوە، بەڵکوو ئەگەری دروستکردنی بنکەی نوێ و جێگیرکردنی سیستەمی پێشکەوتوو دەگرێتەوە کە دەکرێت ئازادیی کرداری هێزی ئاسمانیی ئەو وڵاتە لە سووریادا کەم بکاتەوە. هێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر هەندێک بنکەی سەربازیی سووریا کە دوترا دەکرا لەلایەن تورکیاوە بەکار بهێنرێن، ئاماژەیەکە بۆ ئەم نیگەرانییە.
بەڵام دیمەشق تێڕوانینێکی تری هەیە. ئەحمەد ئەلشەرع، سەرۆککۆماری سووریا، دەیەوێت وڵاتێک کە ساڵانێک شەڕ بەشێکی گەورەی توانای سەربازیی وێران کردووە، جارێکی تر بکاتەوە بە دەسەڵاتێکی ناوچەیی. بۆ گەیشتن بەم ئامانجە، ڕێکخستنەوەی سوپا پەیوەستێکی زەرورییە. بەم حاڵەشەوە، وا دیارە دیمەشق نایەوێت وابەستەییی کۆنی خۆی بە ڕووسیاوە بە وابەستەییی نوێ بە تورکیا جێبەجێ بکاتەوە. بەم هۆیەوە، لە پاڵ پەیوەندیی نزیک لەگەڵ ئەنقەرە، پەیوەندییەکانی خۆی لەگەڵ سعوودیە و وڵاتانی تری عەرەبی پاراستووە، پەیوەندییە سەربازییەکانی لەگەڵ ڕووسیا دەست پێکردووەتەوە و پەیوەندی لەگەڵ ئەمریکا و ئەورووپاشی وەلەنەناوە.
کێشەکە تەنیا هەڵبژاردن لە نێوان چەند وڵاتدا نییە. ڕێکخستنەوەی سوپا، بەپێچەوانەی کڕینی چەند تانک یان فڕۆکەیەک، پێویستی بە تۆڕێکی بەیەکەوەبەستراوی تواناکان هەیە. فڕۆکە دەبێت لەگەڵ ڕادار و بەرگریی ئاسمانی هەماهەنگ بێت؛ هێزەکان پێویستیان بە تۆڕی پەیوەندی و سیستەمی فەرماندەیییە؛ تەقەمەنی دەبێت لەگەڵ چەکەکان بگونجێت و هەموو ئەمەش بەستراوەی مەشق، چاککردنەوە و زنجیرەی دابینکردنە. سووریا بە ئابوورییەکی زیانپێکەوتوو و ژێرخانی وێرانکراوەوە، ناتوانێت بەئاسانی کەلوپەلی بێپەیوەندی لە چەند وڵاتی جیاواز بکڕێت و لە پێکهاتەیەکی یەکگرتوودا لە پاڵ یەکتردا دایانبنێت.
لێرەدایە کە تورکیا بۆ دیمەشق گرنگی پەیدا دەکات. ئەنقەرە لە لایەکەوە سنووری هاوبەشی لەگەڵ سووریادا هەیە و ساڵانێکە لە گۆڕانکارییە سەربازییەکانی ئەم وڵاتەدا ئامادەیی هەبووە، لە لایەکی ترەوە، پیشەسازییە بەرگرییەکانی لە ساڵانی دواییدا مەودایەکی زۆر فراوانی پەیدا کردووە. تورکیا ئێستا دەتوانێت کۆمەڵێک کەلوپەل و خزمەتگوزاریی سەربازی لە ئۆتۆمبێلی زرێپۆش و درۆنەوە تا پەیوەندییەکان، ڕادار، تەقەمەنی و بەرگریی ئاسمانی پێشکەش بکات. سەرباری ئەمەش، لە بەراورد لەگەڵ زۆربەی بەرهەمهێنەرە ڕۆژئاواییەکان، بەرهەمە تورکییەکان بۆ وڵاتێک کە سەرچاوەی داراییی سنووردارتری هەیە، لە ڕووی نرخ و دەستڕاگەیشتنەوە بژاردەیەکی کرداریتر دێنە ئەژمار.
بۆیە نەشناڵ کۆنتێکست جەخت لەسەر چەمکی «ئیکۆسیستەمی بەرگری» دەکاتەوە. تورکیا دەیەوێت لە فرۆشیارێکی چەکەوە بگوێزرێتەوە بۆ وڵاتێک کە کۆمەڵێک توانای سەربازی دەخاتە بەردەست هاوبەشە دەرەکییەکەی؛ لە دارشتن و بەرهەمهێنانەوە تا نەرمەکالا، تەقەمەنی، مەشق، پاراستن و پشتیوانی. هالووک گۆرگوون، سەرۆکی دامەزراوەی بەرپرسی کڕینە بەرگرییەکانی تورکیا، جەختی لەسەر ئەم گۆڕانکاریی تێڕوانینە کردووەتەوە و وتوویەتی وڵاتان بەرەبەرە تورکیا نە وەک فرۆشیاری بەرهەمێک، بەڵکو وەک ئیکۆسیستەمێکی بەرگری دەبینن.
ئەم مۆدێلە بۆ تورکیا بە تەواوی نوێ نییە. ئەنقەرە لە سۆماڵیا ساڵانێکە لە مەشقپێدانی هێزە سەربازییەکاندا ڕۆڵی هەبووە و لە چوارچێوەی ڕێککەوتنێکی ۱۰ ساڵەدا، دروستکردن، مەشقپێدان و ئامادەکردنی هێزی دەریاییی ئەم وڵاتەی گرتووەتە بەر. لە کۆماری ئازەربایجانیش هاوکارییە مەشقییەکان و ڕاهێنانە هاوبەشەکان گەیشتوونەتە ئاستێکی بەرزی هەماهەنگیی کرداری لە نێوان هەردوو لادا. بەڵام سووریا بۆ تورکیا ئەزموونێکی زۆر گەورەترە، چونکە ئەمجارە باس لە ڕێکخستنەوەی توانایەکی دیاریکراو نییە؛ بەشێوەیەک هەموو بەشەکانی سوپایەکی نیشتمانی دەبێت هاوکات ڕێک بخرێنەوە.
لە دۆخێکی وەهادا، پێگە و کەڵکی تورکیا تەنیا ئەوە نییە کە دەتوانێت چەک بفرۆشێت. بابەتە گرنگەکە ئەوەیە کە ئەنقەرە لە ئێستادا دەستی بەو دامەزراوانە دەگات کە بڕیارە سوپای نوێی سووریا پێک بهێنن. تورکیا لە سەردەمی شەڕی سووریادا پەیوەندیی نزیکی لەگەڵ ژمارەیەک لە گرووپەکانی سەر بە سوپای نیشتمانیی سووریا هەبوو و بەشێک لەم هێزانە دواتر چوونە ناو پێکهاتەی وەزارەتی بەرگریی نوێی سووریاوە. کەواتە، ئەنقەرە دوای ڕووخانی بەشار ئەسەد لە خاڵی صفرەوە دەستی پێ نەکرد؛ بەڵکو لە پەیوەندی و تۆڕێک بەهرەمەند بوو کە لە پێشترەوە لە ناو پێکهاتەی سەربازیی دروستبووی سووریادا ئامادەییان هەبوو.
بەڵام گرنگتر لەم ڕابردووە، گۆڕینی ئاڕاستەی هاوکارییەکەیە. تورکیا ئێستا هەوڵ دەدات لە نفووز بەسەر گرووپە چەکدارەکانەوە بگوێزرێتەوە بۆ هاوکاریی ڕاستەوخۆ لەگەڵ دامەزراوە ڕەسمییە سەربازییەکانی سووریا. ڕێککەوتنی بەرگریی ئابی ۲۰۲۵ چوارچێوەیەکی بۆ دابینکردنی چەک و کەلوپەلی لۆجیستیکی، مەشق، ڕاوێژ، گواستنەوەی ئەزموون و بەرنامەرێژیی ستراتیژی دروست کرد. کەواتە تورکیا نە تەنیا لە فرۆشتنی کەلوپەلدا، بەڵکو لە پرۆسەی دروستبوونی خودی سوپای سووریاداش ئامادەیی پەیدا کردووە.
مەشقپێدانی ئەفسەران ڕەنگە ڕوونترین نموونەی ئەم ڕەوتە بێت. شاندە سەربازییەکانی سووریا سەردانی زانکۆی بەرگریی نیشتمانیی تورکیایان کردووە و ۴۹ خوێندکاری سەربازیی سووریاش بۆ مەشقپێدان چوونەتە کۆلێژە سەربازییەکانی تورکیا؛ ۱۰ کەس لە بەشی وشکانی، ۱۸ کەس لە هێزی دەریایی و ۲۱ کەس لە هێزی ئاسمانی. لە ڕووی ژمارەیییەوە، ئەم بڕە ئەوەندە گەورە نییە، بەڵام گرنگیی بابەتەکە لە شوێنێکی تردایە: ئەم کەسانە دەکرێت ببنه بەشێک لە نەوەی داهاتووی فەرماندەکانی سوپای سووریا. مەشقپێدانی ئەوان لە پێکهاتەیەکی سەربازیی دەرەکیدا بەو مانایەیە کە بەشێک لە ئەزموونی پیشەیی، شێوازەکانی ڕێکخستن و شێوازی بەرنامەرێژییان لە ژینگەی سەربازیی تورکیادا دروست دەبێت.
ئەم پەیوەندییە لە ساڵی ۲۰۲۶دا بەردەوام بووە. شاندێکی وەزارەتی بەرگریی سووریا لە حوزەیراندا جارێکی تر سەردانی زانکۆی بەرگریی نیشتمانیی تورکیای کرد و هێزەکانی سوپای سووریا لە ڕاهێنانی «ئەفەس ۲۰۲۶»دا بەشدارییان کرد؛ یەکەم ئامادەییی سوپای نوێی سووریا لە ڕاهێنانێکی دەرەکیدا. لەم ڕاهێنانەدا، هێزە سورییەکان لە پاڵ هێزە تورکییەکاندا لە دۆخێکدا مەشقیان کرد کە کرداری وشکانی، دەریایی و ئاسمانیی هاوکاتی دەگرتەوە. ئەم جۆرە ئەزموونانە بەرەبەرە جۆرێک لە ئاشناییی کرداری دروست دەکەن، حەتتا ئەگەر دیمەشق بە ڕەسمی بیروباوەڕی سەربازیی تورکیای نهپەژراندبێت.
هاوکاری تەنیا بە هێزی وشکانییەوە سنووردار نەمابێتەوە. لە تەمموزدا، فەرماندەی هێزی دەریاییی تورکیا چوو بۆ لازقیە و لەگەڵ بەرپرسانی هێزی دەریاییی سووریا کۆبووەوە. بۆ هێزی دەریاییی سووریا کە پێویستی بە ڕێکخستنەوەی فراوان هەیە، ئەم جۆرە هاوکارییە لە هەمان سەرەتاوە دەتوانێت مەشق، کەلوپەل و کڕینەکانی داهاتوو بەیەکەوە ببەستێتەوە.
لە بەشی چەکدا، هێشتا ناکرێت بە دڵنیایییەوە بوترێت چ بڕێک لە کەلوپەلی تورکی چوونەتە ناو سوپای سووریاوە. زانیارییە بەردەستەکان زیاتر لە پاکێجە ئەگەرییەکان یان بوارەکانی گفتوگۆ زانیاری دەدەن؛ بوارەکانی وەک ئۆتۆمبێلی زرێپۆش، درۆن، تۆپخانە، مووشەک و بەرگریی ئاسمانی. کەواتە، ئاخاوتن لە «سوپایەکی سوریی ئامادەکراو بە کەلوپەلی تورکی» لە ئێستادا زووە. گرنگیی بابەتەکە زیاتر لەوەدایە کە تورکیا لە ئێستادا لە چەندین بەشی ڕێکخستنەوەی سەربازیی سووریادا ئامادەیی هەیە.
کاتی هاتنەناوەوەی تورکیاش گرنگییەکی زۆری هەیە. زۆربەی بڕیارە سەرەکییەکانی سوپای داهاتووی سووریا هێشتا یەکلا نەبوونەتەوە. دیمەشق دەبێت دیاری بکات تۆڕەکانی پەیوەندی و فەرماندەیی چۆن داڕێژرێن، بەرگریی ئاسمانی چ پێکهاتەیەکی هەبێت، هێزی ئاسمانی چۆن ڕێک بخرێتەوە و سیستەمی لۆجیستیک و چاککردنەوە لەسەر چ بنەمایەک کار بکات. تورکیا لە دۆخێکدا هاتووهتە ناو ئەم پرۆسەیەوە کە هێشتا زۆربەی ئەم هەڵبژاردنانە لەسەر مێزن. لە ئەنجامدا، دەتوانێت لە دیاریکردنی ستانداردەکان و پێویستییەکانی داهاتووی سوپای سووریاداش کاریگەریی هەبێت.
ئەمە ڕێک ئەو شوێنەیە کە شێوازی نوێی نفووزی تورکیا گرنگی پەیدا دەکات. نفووز بەسەر گرووپێکی چەکداردا تا حدێکی زۆر بەستراوەی فەرماندەکان، سەرچاوە دارایییەکان و دۆخی سیاسییە و دەکرێت بە گۆڕانی ئەوان لەناو بچێت. بەڵام کاتێک نفووز بچێتە ناو مەشقپێدانی ئەفسەران، نەرمەکالاکانی پەیوەندی، تەقەمەنی، چاککردنەوە و ستانداردە کردارییەکانەوە، گۆڕینی زۆر قورستربێت. سوپایەک کاتێک تۆڕی پەیوەندی و کەلوپەلی تایبەت هەڵدەبژێرێت، بڕیارەکانی دواتریش دەکەونە ژێر کاریگەریی هەڵبژاردنەکانی پێشوو.
بۆ سووریا، ئەم مۆدێلە کەڵکێکی گرنگی هەیە. ئابووریی ئەم وڵاتە ئەوەندە لاوازە کە ناتوانێت لە کورتخایەندا تێچووی سوپایەکی مۆدێرن بە پێشکەوتووترین کەلوپەلی ڕۆژئاوایی دابین بکات. خەمڵاندنی بانکی جیهانی بۆ تێچووی ڕێکخستنەوە و ئاوەدانکردنەوەی جەستەییی سووریا نزیکەی ۲۱۶ ملیار دۆلارە و بەشێکی گەورەی ئەم ژمارەیە پەیوەندیدارە بە ژێرخانە مەدەنییەکانەوە. دیمەشق دەبێت هەم کەرەبا، ئاو، ڕێگەوبان و خانوو ئاوەدان بکاتەوە و هەم بۆ سوپا خەرجی بکات. لە دۆخێکی وەهادا، ئامادەکردنی پلەبەپڵەی سوپایەک بە سیستەمێک کە تێچووی کەمترە و ئیمکانی بەرزکردنەوەی قۆناغ بە قۆناغیی هەیە، ڕاکێشەرتر دەبێت.
پیشەسازییە بەرگرییەکانی تورکیا ڕێک بۆ بازاڕێکی وەها توانایەکی گونجاویان پەیدا کردووە. ئەم وڵاتە ئەمڕۆ لە چەکی سووک و تەقەمەنییەوە تا ئۆتۆمبێلی زرێپۆش، تۆپخانە، درۆن، شەڕی ئۆتۆماتیکی (ئەلیکترۆنی)، سیستەمی پەیوەندی، فەرماندەیی و کۆنترۆڵ، ڕادار، مووشەک، بەرگریی ئاسمانی، هێلیکۆپتەر، فڕۆکەی مەشقی و کەلوپەلی دەریایی بەرهەم دەهێنێت. تۆڕی پیشەسازییە بەرگرییەکانی تورکیاش لە ۵۶ کۆمپانیاوە لە ساڵی ۲۰۰۲ گەیشتووەتە زیاتر لە ۴۵۰۰ کۆمپانیا.
ئەم فرەچەشنییە ڕێگە بە دیمەشق دەدات لە ئاستێکەوە دەست پێبکات کە توانای داراییی هەبێت و بەرەبەرە بچێتە پێشەوە. درۆنە تاكتیکییەکان و سیستەمەکانی پەیوەندی دەتوانن پێش فڕۆکە جەنگییە پێشکەوتووەکان بچنە ناو پێکهاتەی سوپاوە؛ هێزە وشکانییەکان دەتوانن پێش تەواوبوونی بەرگریی ئاسمانی بە کەلوپەلی نوێ ئامادە ببن و دواتر، بە باشتربوونی دۆخی ئابووری، سیستەمە ئاڵۆزترەکان بۆ ئەم پێکهاتەیە زێدە ببن. لەم حاڵەتەدا، تورکیا نە تەنیا فرۆشیاری کەلوپەلی ئێستا، بەڵکو دابینکەری نەوەی داهاتووی کەلوپەلەکانیش دەبێت.
لە بوارەکانی وەک پەیوەندییەکان، شەڕی ئەلیکترۆنی و فەرماندەیی و کۆنترۆڵدا، ئەم ڕەوتە دەتوانێت گرنگیی زیاتری هەبێت. کۆمپانیاکانی وەک ئاسێلسان و هاڤێلسان لە دروستکردنی بەشێک لە نژیاروانیی ئەلیکترۆنیی سەربازیی تورکیادا ڕۆڵیان هەیە و ڕوکێتسانیش لە بوارەکانی مووشەک و تەقەمەنیی ئاڕاستەکراودا چالاکە. کاتێک چەندین بەشی سوپایەک وابەستەی سیستەمێک ببن کە بۆ هاوکاری لەگەڵ یەکتردا داڕێژراون، جێگرتنەوەی تەنیا یەکێکیان بەس نییە و گۆڕینی تەواوی تۆڕەکە تێچووی زۆرتر دەبێت.
بێگومان تورکیا تەنیا بژاردەی دیمەشق نییە. ڕووسیا هێشتا ئەزموونی درێژخایەنی کارکردن لەگەڵ ژێرخانی سەربازیی سووریادا هەیە و پێگەی خۆی لەم وڵاتەدا بە تەواوی لەدەست نەداوە، بەڵام توانای هەناردەی سەربازیی مەسکۆ بەتوندیی کەم بووەتەوە و شەڕی ئۆکراینا بەشێکی گەورەی توانای بەرگریی ڕووسیای سەرقاڵ کردووە. هەناردەی سەرەکیی چەکی ڕووسیا لە نێوان دوو قۆناغی ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۰ و ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ نزیکەی ۶۴٪ کەمی کردووە.
ئەمریکا لە ڕووی تەکنەلۆژیا و توانای پیشەسازییەوە بژاردەیەکی زۆر گەورەترە، بەڵام ئەو وڵاتەش ڕووبەڕووی داواکاریی قورس لەلایەن هاوپەیمانان و پێویستییە ناوخۆییەکانی خۆیەوە بووەتەوە. ئەورووپاش هاوکات خەریکی زیادکردنی کۆگا و تواناکانی بەرگریی خۆیەتی. چین لە ڕووی توانای پیشەسازییەوە ڕەنگە گرنگترین ڕکابەری ئەگەریی تورکیا بێت، بەڵام بەپێچەوانەی ئەنقەرەوە ڕابردوویەکی هاوشێوەی مەشقپێدان، هاوکاریی دامەزراوەیی و ئامادەییی ڕاستەوخۆی لە پێکهاتەی سەربازیی نوێی سووریادا نییە.
سووریا لە پاڵ ئەم دەسەڵاتانەدا، پەیوەندییەکانی خۆی لەگەڵ عەرەبستانی سعودیە، ئوردن، قەتەر و پاکستاندا بەرفراوان دەکات. ئەم وڵاتانە دەتوانن لە بوارەکانی وەک دابینکردنی دارایی، مەشق، فڕین یان هاوکارییە پسپۆڕییەکاندا ڕۆڵیان هەبێت. فرەچەشنییەکی وەها دەتوانێت یارمەتیی دیمەشق بدات تا پەیوەندیی خۆی لەگەڵ تورکیادا نەکاتە قۆرخکاری. بەڵام لە ئێستادا هیچکدام لەم وڵاتانە تێکەڵەیەکی هاوشێوەی تورکیایان لە توانای پیشەسازی، نزیکیی جوگرافی، ئەزموونی سووریا و دەستڕاگەیشتنی دامەزراوەیی بۆ پرۆسەی ڕێکخستنەوەی سوپا نییە.
بەم هۆیەوە، نەشناڵ کۆنتێکست بڕوای وایە بەشێکی گرنگی نفووزی داهاتووی تورکیا ڕەنگە بە چاو نەبینرێت. ژمارەی سەربازان یان بنکە سەربازییەکانی تورکیا دەکرێت بژمێردرێن، بەڵام وابەستەییی سوپایەک بە مەشق، نەرمەکالا، تۆڕی پەیوەندی، تەقەمەنی و ژێرخانی چاککردنەوە زۆر کەمتر دەبینرێت. لە هەمان کاتدا، گۆڕینی پێکهاتەیەکی وەها دەتوانێت زۆر تێچووتر بێت لە کشانەوەی چەند یەکەی سەربازی یان داخرانی بنکەیەک.
ئەمە بەو مانایە نییە کە سووریا دەبێت ببێتە سوپایەکی بە تەواوی وابەستە بە تورکیاوە. دیمەشق دەتوانێت کەلوپەلە ڕووسییەکان بپارێزێت، ئەفسەرەکانی لە عەرەبستانی سعودیە مەشق پێ بدات، بەشێک لە کەلوپەلە پسپۆڕییەکان لە چین یان پاکستان بکڕێت و لە بوارە دیاریکراوەکاندا لەگەڵ ئەمریکا یان ئەوروپادا هاوکاری بکات. مۆدێلی ئازەربایجان نیشان دەدات کە هەبوونی پەیوەندییەکی سەربازیی قووڵ لەگەڵ تورکیادا لەرادەبەدەر ڕێگر نابێت لە هاوکاریی بەرگری لەگەڵ وڵاتانی تردا.
بەڵام هەرچەندە سیستەمەکانی پەیوەندی، مەشق، تەقەمەنی، پارچەی یەدەگ و ناوەندەکانی چاککردنەوەی زیاتر لەسەر بنەمای کەلوپەلی وڵاتێک دروست ببن، گۆڕینی ئاڕاستەکە قورستر دەبێت. هەڵبژاردنی یەکەم، کاریگەری دەخاتە سەر هەڵبژاردنەکانی دواتر. ئەم وابەستەیییە پلەبەپلەیە و ڕێک بەم هۆیەوە ڕەنگە تا ئەو کاتەی تەواو دەبێت، کەمتر سەرنج ڕابکێشێت.
لە نێوان هەموو بەشەکانی سوپای سووریادا، هێزی ئاسمانی دەتوانێت گرنگترین تاقیکردنەوەی ئەم پەیوەندییە بێت. دروستکردنی هێزێکی ئاسمانی تەنیا کڕینی فڕۆکە نییە؛ فڕۆکەوان، تەکنیککار، شبیەسازی، چەک، پەیوەندییەکان، پاراستن و پشتیوانیی درێژخایەنیش پێویستە. ئەگەر سووریا لە ساڵانی داهاتوودا لە مەشقە سەرەتایییەکان و فڕۆکە مەشقییەکانەوە بەرەو درۆنە جەنگییەکان و دواتریش سیستەمە پێشکەوتووەکان هەنگاو بنێت، ڕوون دەبێتەوە کە تورکیا تا چ ئاستێک توانوێتی لە نژیاروانیی سەربازیی نوێی سووریادا جێگیر بێت. بەرگریی ئاسمانی و ڕێکخستنەوەی هێزی دەریاییش تاقیکردنەوەی هاوشێوە دەبن.
لەم ڕوانگەیەوە، تەرکیزکردنی ئیسرائیل لەسەر بنکەکان یان کەلوپەلە تورکییەکان تەنیا بەشێک لە گۆڕانکاریی بەردەوام نیشان دەدات. تەنانەت ئەگەر تورکیا نەتوانێت بنکەیەکی دیاریکراو لە سووریادا دروست بکات، ڕەنگە ئامادەییی ئەنقەرە لە قالب و شێوەی مەشق، پەیوەندییەکان، کەلوپەل و زنجیرەی دابینکردندا بەردەوام بێت و بەرەبەرە ببێتە بەشێکی گرنگتر لە پێکهاتەی سەربازیی سووریا.
نەشناڵ کۆنتێکست لە کۆتاییدا دەست دەخاتە سەر گۆڕانکارییەکی گرنگ لە سروشتی نفووزی تورکیا لە سووریادا: ئەنقەرە ڕەنگە لە مۆدێلی سەردەمی شەڕ کە پشتی بە هێزە سەربازییەکان، کۆنترۆڵی ناوچەیی و گرووپە چەکدارە هاوپەیمانەکان دەبەست، بگوێزرێتەوە بۆ مۆدێلێک کە بنەمای حکومەتی ناوەندیی سووریا و دامەزراوە ڕەسمییەکانی سوپا بێت. لەم مۆدێلەدا، ئەفسەرانی سوری لە تورکیادا مەشق دەبینن، یەکە سورییەکان بە سیستەمە تورکییەکان کار دەکەن و پیشەسازییە بەرگرییەکانی تورکیا لە درێژەی کاتدا بەشێکی زیاتر لە پێویستییەکانی سوپای سووریا دابین دەکەن.
بەم جۆرە، سووریا بۆ تورکیا تەنیا بازاڕێکی نوێ بۆ فرۆشتنی چەک نییە. ئەم وڵاتە دەتوانێت گەورەترین تاقیکردنەوەی ئەنقەرە بێت بۆ هەناردەکردنی «ئیکۆسیستەمێکی سەربازی»؛ ئیکۆسیستەمێک کە تێیدا چەک، مەشق، نەرمئامێرەکان، پەیوەندییەکان، تەقەمەنی، چاککردنەوە و بەرزکردنەوەی کەلوپەل لە چوارچێوەی تۆڕێکدا بەیەکەوە دەبەسترێنەوە. ئەگەر ئەم مۆدێلە لە سووریادا دروست بێت، نفووزی تورکیا ڕەنگە نە بە ژمارەی بنکەکان یان هێزەکانی، بەڵکوو بە ئاستی وابەستەییی سوپای سووریا بەم تۆڕەوە بپێورێت.
بۆچوونی بەکارهێنەران