طرح انحلال نیروهای ایزدی با الگوبرداری از ادغام نیروهای کرد سوریه

به گزارش کردپرس، به نظر می‌رسد دولت عراق در حال بررسی الگویی برای تعیین تکلیف یگان‌های مقاومت شنگال است که شباهت‌هایی با روند ادغام نیروهای دموکراتیک سوریه در ساختار نظامی دولت سوریه دارد که بر اساس آن، نیروهای ایزدی سلاح‌های خود را به دولت تحویل داده و اعضای واجد شرایط این گروه در نیروهای امنیتی و ارتش عراق ادغام خواهند شد.

بر اساس گزارش «نیو ریجن»، پس از دیدار ائتلاف «قضیه ایزدی» با علی الزیدی، نخست‌وزیر عراق، دولت بغداد اعلام کرده است که یگان‌های مقاومت شنگال، متشکل از نیروهای ایزدی و مرتبط با حزب کارگران کردستان، روند تحویل سلاح‌های خود به دولت را آغاز خواهند کرد و نیروهای واجد شرایط نیز در ساختارهای نظامی عراق ادغام می‌شوند. جزئیات این طرح هنوز در حال بررسی است و یگان‌های مقاومت شنگال تاکنون موضع رسمی خود را درباره آن اعلام نکرده‌اند.

این تحول در شرایطی رخ می‌دهد که توافق شنگال میان اربیل و بغداد که در سال ۲۰۲۰ با حمایت سازمان ملل متحد به دست آمد، همچنان به طور کامل اجرا نشده است. این توافق بر خروج گروه‌های مسلح از شنگال، تعیین فرماندار جدید و بازسازی منطقه تأکید دارد. مقام‌های اقلیم کردستان همچنان بر اجرای این توافق تأکید می‌کنند و آن را بخشی از روند عادی‌سازی وضعیت امنیتی و اداری شنگال می‌دانند.

با این حال، پیشنهاد جدید بغداد می‌تواند مسیر متفاوتی را برای تعیین تکلیف یگان‌های مقاومت شنگال ایجاد کند؛ مسیری که به گفته برخی فعالان ایزدی، به جای خروج کامل نیروهای این گروه، بر ادغام آنها در ساختارهای رسمی دولت متمرکز است.

مرزا دینایی، بنیانگذار سازمان «خانه همزیستی» در شنگال، گفته است که ایزدی‌ها و یگان‌های مقاومت شنگال خواهان توافقی مشابه توافق ادغام نیروهای دموکراتیک سوریه هستند. مراد اسماعیل، نماینده ایزدی پارلمان عراق و رئیس ائتلاف «قضیه ایزدی» نیز اعلام کرده است که پیشنهاد بغداد مستقیماً نگرانی‌های ایزدی‌ها، به‌ویژه در حوزه امنیت، را هدف قرار می‌دهد. او تأکید کرده که جزئیات طرح باید از طریق کمیته امنیتی مشخص شود.

در همین حال، نایف شمو، رئیس دفتر روابط اداره خودگردان شنگال، به وب‌سایت «کرکوک ناو» گفته است که یگان‌های مقاومت شنگال با تحویل سلاح‌های خود در مقابل ادغام در نیروهای امنیتی عراق موافقت کرده‌اند؛ ادعایی که هنوز از سوی خود این گروه به طور رسمی تأیید نشده است.

دولت عراق نیز کمیته‌ای عالی‌رتبه برای پیگیری پرونده شنگال تشکیل داده است که یکی از وظایف آن بررسی روند ادغام نیروهای یگان‌های مقاومت شنگال در نهادهای امنیتی خواهد بود.

این طرح در حالی مطرح می‌شود که یگان‌های مقاومت شنگال از سال ۲۰۱۴ و پس از حمله و نسل‌کشی داعش علیه ایزدی‌های شنگال شکل گرفتند. ترکیه این گروه را وابسته به حزب کارگران کردستان می‌داند و طی سال‌های گذشته بارها مواضع و فرماندهان آن را در شنگال هدف حملات پهپادی قرار داده است. با آغاز روند جدید صلح میان ترکیه و حزب کارگران کردستان، این حملات متوقف شده‌اند.

حمایت اخیر مقام‌های ترکیه از طرح ادغام یگان‌های مقاومت شنگال نیز نشان می‌دهد که پرونده این گروه در پی تحولات منطقه‌ای وارد مرحله تازه‌ای شده است. عمر چلیک، سخنگوی حزب عدالت و توسعه ترکیه، طرح ادغام نیروهای یگان‌های مقاومت شنگال را «بسیار مهم» توصیف کرده است.

مصطفی کاراسو، از اعضای شورای اجرایی اتحادیه جوامع کردستان، نیز هشتم سپتامبر اعلام کرده بود که یگان‌های مقاومت شنگال خواهان آن هستند که نیروهای دفاعی این گروه در ارتش عراق ادغام شوند. زبییر آیدار، دیگر عضو شورای اجرایی این تشکل، نیز از گفت‌وگوهای یگان‌های مقاومت شنگال با دولت عراق خبر داده و بر ضرورت فراهم شدن امکان اداره امور منطقه توسط خود ایزدی‌ها تأکید کرده است.

با این حال، زِمکان علی سلیم، استاد علوم سیاسی دانشگاه سلیمانیه، معتقد است فشار بر یگان‌های مقاومت شنگال پیش از آغاز روند صلح ترکیه نیز وجود داشته است. به گفته او، این گروه همزمان از سوی نیروهای امنیتی عراق، گروههای مسلح عراقی و حزب دموکرات کردستان تحت فشار قرار گرفته و بخشی از ارتباط خود با نیروهای دموکراتیک سوریه را نیز از دست داده است. او احتمال داده است که نزدیک شدن یگان‌های مقاومت شنگال به دولت بغداد، آغاز روند پایان نقش مستقل نظامی این گروه در منطقه باشد؛ هرچند تغییر هویت و ادغام کامل یک گروه مسلح در ساختار رسمی دولت، فرایندی زمان‌بر و وابسته به ثبات منطقه خواهد بود.

در مقابل، پری ابراهیم، بنیانگذار و مدیر اجرایی بنیاد ایزدی آزاد، میان وضعیت شنگال و تجربه نیروهای دموکراتیک سوریه تفاوت‌هایی قائل شده است. او معتقد است دولت بغداد در مقایسه با دمشق می‌تواند اختیارات بیشتری برای ایزدی‌ها در زمینه تأمین امنیت مناطق خود در نظر بگیرد و تأکید کرده است که ایزدی‌ها خواهان آن هستند که در ساختار امنیتی آینده شنگال نقش واقعی داشته باشند.

بر این اساس، پرونده یگان‌های مقاومت شنگال اکنون در نقطه‌ای قرار گرفته است که دو مسیر در برابر آن قرار دارد: اجرای توافق ۲۰۲۰ اربیل ـ بغداد با هدف بازآرایی کامل ساختار اداری و امنیتی شنگال، یا شکل‌گیری توافقی جدید که در آن نیروهای ایزدی، مشابه آنچه در توافق دمشق با نیروهای دموکراتیک سوریه مطرح شد، از یک نیروی مسلح مستقل به بخشی از ساختارهای رسمی دولت تبدیل شوند. سرنوشت این روند تا حد زیادی به جزئیات توافق امنیتی بغداد، میزان اختیاراتی که برای ایزدی‌ها در نظر گرفته خواهد شد و نحوه اداره و تأمین امنیت شنگال پس از ادغام نیروها بستگی دارد.