افزایش نارضایتی کردهای سوریه
به گزارش کردپرس، تنشها در مناطق کردنشین شمالشرق سوریه همزمان با پیشرفت روند ادغام نیروهای تحت رهبری کردها در ساختارهای دولت مرکزی افزایش یافته است. افزایش قیمت سوخت، اختلاف بر سر آموزش زبان کردی، سرنوشت یگانهای زن و کشتهشدن یکی از نیروهای سابق نیروهای دموکراتیک سوریه که به ارتش سوریه پیوسته بود، از مهمترین عواملی هستند که در هفتههای اخیر نارضایتی در این مناطق را تشدید کردهاند.
خبرگزاری آسوشیتدپرس در گزارشی نوشت که صدها کامیون حمل نفت روز چهارشنبه در شمالشرق سوریه و در پی مسدود شدن یکی از محورهای اصلی جادهای در نزدیکی تل تمر متوقف شدند. معترضان در اعتراض به افزایش قیمت سوخت، مسیر بزرگراه ام۴ را بستند؛ مسیری که کامیونهای حامل نفت استخراجشده از میادین قامیشلو و رمیلان از آن عبور میکنند.
این اعتراضها تازهترین نشانه افزایش نارضایتی در مناطق کردنشین سوریه است که پس از سالها اداره مستقل از سوی نیروهای تحت رهبری کردها، اکنون در چارچوب توافق دمشق و نیروهای دموکراتیک سوریه در حال بازگشت تدریجی به کنترل دولت مرکزی هستند.
توافق ادغام نیروهای دموکراتیک سوریه در ساختار نظامی دولت سوریه، از سوی بسیاری بهعنوان دستاوردی برای دولت احمد الشرع، رئیسجمهور سوریه، ارزیابی شده است. با این حال، مجموعهای از تحولات در هفتههای اخیر موجب افزایش نگرانی و نارضایتی در جوامع کردنشین شده و توانایی دولت مرکزی برای تثبیت کنترل خود بر شمالشرق سوریه و ایجاد وحدت در کشوری را که پس از ۱۴ سال جنگ در حال بازسازی ساختار سیاسی خود است، با چالش مواجه کرده است.
افزایش نارضایتی در مناطق کردنشین
کردها پیش از آغاز جنگ داخلی سوریه در سال ۲۰۱۱ حدود ۱۰ درصد از جمعیت ۲۳ میلیون نفری این کشور را تشکیل میدادند و در دوران حکومت خاندان اسد با محدودیتها و تبعیضهای گسترده مواجه بودند. در جریان جنگ داخلی، نیروهای تحت رهبری کردها توانستند در شمالشرق سوریه یک منطقه عملاً خودگردان ایجاد کنند و ساختارهای اداری، آموزشی و امنیتی مستقلی را شکل دهند.
اکنون که دولت جدید سوریه در حال بازگرداندن کنترل خود بر این مناطق است، نگرانی درباره از دست رفتن حقوق و امتیازاتی که کردها طی سالهای اداره خودگردان به دست آوردهاند، افزایش یافته است.
یکی از محورهای اصلی نارضایتی، مسئله آموزش زبان کردی است. دانشآموزان در شهرهای قامیشلو و حسکه طی هفتههای اخیر در اعتراض به فرمانی دولتی دست به تجمعهای گسترده زدهاند. بر اساس این فرمان، زبان کردی برای نخستین بار در تاریخ سوریه بهعنوان زبان رسمی آموزشی به رسمیت شناخته شده، اما آموزش آن به سه جلسه در هفته محدود شده است.
در دوران ریاستجمهوری بشار اسد، آموزش زبان کردی در مدارس ممنوع بود. در مقابل، در طول جنگ، نهادهای وابسته به نیروهای دموکراتیک سوریه در شمالشرق کشور نظام آموزشیای ایجاد کردند که بخش عمده آموزش در آن به زبان کردی انجام میشد.
نارضایتیها پس از ربوده شدن و کشته شدن یک نیروی سابق نیروهای دموکراتیک سوریه در حسکه نیز افزایش یافت. این فرد پس از توافق ادغام میان نیروهای دموکراتیک سوریه و دمشق، به ارتش سوریه پیوسته بود و در اوایل ماه جاری میلادی توسط گروهی از مردان عرب ربوده و کشته شد.
در ادامه، شورش زندانیان در یکی از زندانهای شهر کوبانی به آتشسوزی منجر شد که بر اساس گزارش آسوشیتدپرس، ۹ زندانی در آن جان باختند. مظلوم عبدی، فرمانده سابق نیروهای دموکراتیک سوریه که اکنون بهعنوان مشاور احمد الشرع فعالیت میکند، برای شرکت در مراسم تشییع قربانیان به کوبانی رفت و تلاش کرد از شدت خشم و اعتراضها بکاهد.
مسعود بوزی، یکی از ساکنان کوبانی، در اینباره به آسوشیتدپرس گفت که «موجی از تنش» در میان مردم این شهر شکل گرفته است. به گفته او، تعطیلی مغازهها در روز عزای عمومی نشانه شدت نارضایتی بود و این وضعیت میتواند بر روند ادغام تأثیر منفی بگذارد.
افزایش قیمت سوخت و تشدید فشار اقتصادی
افزایش قیمت سوخت نیز به یکی دیگر از عوامل تشدید اعتراضها تبدیل شده است.
دولت سوریه روز یکشنبه قیمت بنزین را حدود ۳۰ درصد و قیمت گازوئیل را ۴۰ درصد افزایش داد. دولت افزایش قیمت جهانی سوخت در پی جنگ آمریکا و ایران و همچنین تعمیرات پالایشگاه بانیاس در ساحل سوریه را از دلایل این تصمیم اعلام کرد.
اعتراضها در چندین منطقه سوریه شکل گرفت، اما در شمالشرق کشور حساسیت نسبت به افزایش قیمتها بیشتر بود؛ زیرا مردم این منطقه پیش از این نیز با پیامدهای حذف یارانه سوخت مواجه شده بودند.
در دورهای که شمالشرق سوریه و میادین نفتی آن تحت کنترل نیروهای دموکراتیک سوریه قرار داشت، سوخت با یارانه قابل توجه عرضه میشد. پس از انتقال کنترل این منابع و بازار سوخت به دولت مرکزی، حذف یارانهها موجب افزایش محسوس قیمتها شد و افزایش جدید قیمت سوخت، فشار اقتصادی بر ساکنان منطقه را تشدید کرد.
معترضان در نزدیکی تل تمر بزرگراه ام۴ را مسدود کردند و مانع عبور کامیونهای حامل نفت از میادین قامیشلو و رمیلان شدند. آنها اعلام کردند تا زمانی که افزایش قیمتها لغو نشود، این مسیر را بازگشایی نخواهند کرد.
نوح بونسی، مشاور ارشد امور سوریه در گروه بینالمللی بحران، هشدار داد که اعتراضها به افزایش قیمت سوخت میتواند به «مانعی جدی در برابر روند ادغام» تبدیل شود.
او گفت افزایش هزینههای زندگی میتواند حمایت کردهایی را که با اصل ادغام موافق هستند کاهش دهد و در عین حال، برای مخالفان ادغام دلیل دیگری برای مخالفت فراهم کند.
آینده یگانهای زن در ساختار امنیتی سوریه
سرنوشت یگانهای زن نیروهای دموکراتیک سوریه نیز به یکی دیگر از موضوعات مورد اختلاف میان دو طرف تبدیل شده است.
یگانهای مدافع زنان، که در مبارزه با داعش در شمالشرق سوریه نقش مهمی داشتند، اکنون با مسئله نحوه ادغام در ساختارهای امنیتی دولت مرکزی روبهرو هستند. مقامهای نظامی کنونی در دمشق که بخش قابل توجهی از آنها سابقه فعالیت در گروههای اسلامگرای شورشی مخالف بشار اسد را دارند، با حضور زنان در واحدهای رزمی مخالفت کردهاند.
نوروز احمد، فرمانده یگانهای مدافع زنان، به آسوشیتدپرس گفت رهبران این یگان خواستار ادغام نیروهای خود در ساختارهای امنیتی وزارت کشور سوریه بهعنوان یک هنگ در بخش مأموریتهای ویژه شدهاند.
به گفته او، مقامهای دمشق اعلام کردهاند که زنان در وزارت کشور و نیروهای امنیت عمومی حضور دارند و میتوان تعداد آنها را افزایش داد، اما با حضور یگانهای زنان در نیروهای مأموریت ویژه موافقت نکردهاند.
نوروز احمد همچنین گفت یگانهای مدافع زنان خواهان ادامه فعالیت در مناطق کنونی خود در استانهای حسکه و حلب هستند و دولت سوریه با اصل این درخواست مخالفت نکرده است، اما جزئیات آن همچنان در حال مذاکره است.
او شمار نیروهای فعلی این یگان را حدود یک هزار و ۵۰۰ زن اعلام کرد؛ رقمی که در مقایسه با اوج فعالیت این نیرو، یعنی حدود پنج هزار نفر، کاهش قابل توجهی نشان میدهد.
نوروز احمد تأکید کرد که برای یگانهای مدافع زنان، حفظ ماهیت و کارکرد اصلی این نیرو برای حفاظت از زنان، جنبش و بهویژه منطقه محل فعالیت آن اهمیت اساسی دارد.
مقامهای وزارت کشور سوریه از اظهارنظر درباره مذاکرات مربوط به آینده این یگان خودداری کردند.
ادامه اجرای توافق ادغام
با وجود افزایش تنشها، برخی تحلیلگران معتقدند نباید این تحولات را جدا از پیشرفتهای حاصلشده در اجرای توافق میان دمشق و نیروهای دموکراتیک سوریه ارزیابی کرد.
نوح بونسی گفت دو طرف از ماه ژانویه تاکنون که توافق ادغام میان دولت مرکزی و نیروهای دموکراتیک سوریه پس از هفتهها درگیری به دست آمد، مسیر قابل توجهی را طی کردهاند.
به گفته او، اینکه دو طرف پس از نزدیک شدن به یک رویارویی گستردهتر توانستند از تشدید درگیری جلوگیری کنند، درباره روند ادغام مذاکره کنند، توافقی برای پایان دادن به جنگ به دست آورند و سپس اجرای تدریجی آن را آغاز کنند، خود دستاورد مهمی محسوب میشود.
بونسی در عین حال گفت اجرای توافق مستلزم امتیازدهی از سوی هر دو طرف بوده، هرچند به دلیل برتری موقعیت دمشق، روند امتیازدهی در مجموع بیشتر به سود دولت مرکزی تمام شده است.
او وضعیت کنونی را روندی «چالشبرانگیز اما در مجموع مثبت» توصیف کرد که همزمان با «موانع مهمی در میدان» روبهرو است.
در مجموع، گزارش آسوشیتدپرس نشان میدهد که روند ادغام ساختارهای نظامی و اداری مناطق کردنشین در دولت مرکزی سوریه وارد مرحلهای شده است که مسائل اقتصادی، حقوق فرهنگی، وضعیت نیروهای زن و مسائل امنیتی به یکدیگر پیوند خوردهاند. افزایش نارضایتیهای اجتماعی در کنار ادامه اجرای توافق دمشق و نیروهای دموکراتیک سوریه، آزمونی مهم برای نحوه مدیریت این روند و میزان توانایی دولت مرکزی در ایجاد رضایت در مناطق کردنشین خواهد بود.
دیدگاه کاربران