افق مذاکرات بغداد - اربیل و نقش آمریکا در پیچیده تر شدن مسئله مناطق مورد مناقشه

کردپرس: بغداد اولین ایستگاه مسرور بارزانی در کسوت نخست وزیری دولت نهم اقلیم کردستان بود. وی که پیش تر از بانیان و پیشاهنگان جدایی کردستان از عراق بود و بغداد را به عنوان همسایه معرفی می کرد، در کسوت و شرایط جدید و متفاوت از گذشته، پایان دادن به موارد اختلافی با بغداد در چارچوب قانون اساسی کشور را در اولویت برنامه کاری کابینه اش قرار داده است. از سوی دیگر، شرایط در طرف مقابل نیز متفاوت از گذشته می نماید. شخصی بر کرسی عالی ترین مقام اجرایی تکیه زده که هم دارای روابط حسنه ای با کردها است و هم بیشترین شناخت از مسائل آن ها را داد و با نگاهی به دوران تصدی وزرات نفت از سوی وی در دولت های پیشین و هم از زمان تکیه بر کرسی نخست وزیری، بیشترین مدارا را با اقلیم کردستان در کارنامه خود ثبت کرده است.

بر اساس اظهارات مقامات کُرد و عراقی، روزهای آینده شاهد آغاز دور جدید مذاکرات همه جانبه میان اقلیم کردستان و دولت مرکزی عراق در بغداد و اربیل خواهیم بود. خبرگزاری کردپرس در مصاحبه ای با دکتر محمود عثمان از سیاستمداران با سابقه کرد عراقی که نمایندگی چند دوره از پارلمان عراق را نیز در کارنامه دارد و نقش بزرگ و تاثیرگذاری در جنبش کردها در عراق در دوران مبارزه با دیکتاتوری صدام و در دوره جدید یعنی عراق پس از 2003 داشته است، به ابعاد و دورنمای دور جدید مذاکرات میان اقلیم کردستان و دولت عراق، موانع احتمالی در حصول توافق، موارد مورد مذاکره و نقش قدرت های خارجی در این مذاکرات پرداخته است.

مشروح مصاحبه ؛

کردپرس: بر اساس اظهارات مقامات سیاسی اقلیم کردستان قرار است طی چند روز آینده هیئتی عالی رتبه برای مذاکره با مقامات عراقی با هدف حل و فصل اختلافات و مسائل فی مابین به بغداد سفر کند. این سفر اولین گفتگوهای سیاسی با بغداد پس از سفر مسرور بارازنی نخست وزیر جدید اقلیم کردستان به پایتخت عراق و تاکید بر اولویت دادن به پایان مناقشات می باشد، ارزیابی شما از این سفر و نتایج احتمالی آن چیست؟

محمود عثمان: سفر هیئتی سیاسی از اقلیم کردستان به بغداد در راستای پایان دادن به اختلافات در حوزه های مختلف با دولت مرکزی عراق در نفس خود کاری ارزنده است، اما انتظار می رفت این سفر و انجام مذاکرات پیش از این انجام می شد، اقدام برای این مهم با تعویق همراه بود.

هم اکنون شاهد اختلافات جدی و مهم میان اقلیم کردستان و دولت مرکزی عراق هستیم. نفت، سهم اقلیم کردستان از بودجه سالانه عراق و پرداخت حقوق کارمندان اقلیم کردستان از سوی بغداد، مسئله مناطق مشمول ماده 140 قانون اساسی موسوم به مناطق مورد مناقشه و همچنین مسئله نیروهای پیشمرگ اقلیم کردستان. مسائل مذکور از سال های قبل لاینحل باقی مانده اند. لازم است این بار جدیتی در مذاکرات برای پایان دادن به موارد اختلافی دیده شود. اگر هیئتی برای مذاکره به بغداد سفر می کند، نباید همان روز یا روز بعد به اقلیم کردستان باز گردد لازم است یک، دو یا سه هفته و حتی ماه باقی بمانند و مذاکرات را به نتایج مشخص برسانند با همه جریان ها دیدار کنند. به شهر نجف سفر کنند و با آیت الله سیستانی مرجع عالیقدر شیعیان و مقتصدی صدر رهبر جریان صدر و دیگر رهبران دیدار و گفتگو داشته باشند تا در نهایت با آن هایی که تصمیم گیرنده نهایی و تاثیرگذار در تحولات و معادلات عراق هستند، به نتیجه دست یابند. باید منتظر نتایج بود، اما امیدوارم این بار با عزم جدی و اراده پایان دادن همیشگی به اختلافاتی که شرح آن ها رفت، مذاکرات صورت گیرد.

کردپرس: طی نزدیک به 15 سال اخیر مذاکرات متعددی میان دولت مرکزی عراق و دولت اقلیم کردستان برای حل و فصل نهایی اختلافات فی مابین انجام شده است و مقامات عالی رتبه کرد و عراقی سفرهای متعددی به بغداد و اربیل برای این مهم داشته اند. مقطع کنونی چه تفاوتی با دوره های پیشین دارد و یا این که شاهد چه تحول جدیدی هستیم که بتوان امیدوار بود مذاکرات نتیجه مشخصی داشته باشد؟

محمود عثمان: دو دلیل برای این امیدواری هست. اول این که هم اکنون دکتر عادل عبدالمهدی نخست وزیر و عالی ترین مقام اجرایی عراق است. وی به خوبی با کردستان و مسائل و مشکلات کردها آشنا است. مدت زیادی در کردستان بوده و حتی در مقطعی در دوران دیکتاتوری بعث صدامی، همراه با نیروهای پیشمرگ در کوهستان ها بوده است. با تمام مسئولان کرد آشنایی کامل دارد و دارای درک عمیق و خوبی از مشکلات و مسائل می باشد.

دومین مسئله مهم در مقطع کنونی که شرایط را با گذشته متفاوت نموده است، درک این واقعیت در اقلیم کردستان می باشد که اقداماتی همچون رفراندوم و موارد مشابه آن بدون نتیجه بوده اند و حل و فصل اختلافات و مسائل با دولت مرکزی عراق ضرورتی انکار ناپذیر می نماید.

از سوی دیگر، بر اساس اولویات اعلام شده از سوی دولت جدید اقلیم کردستان، مذاکرات جدی و حل و فصل اختلافات با بغداد جزو اولویت های کابینه نهم می باشد. به عقیده من، موارد اشاره شده نقش تاثیرگذاری در حل اختلافات و عزم طرف ها به ویژه طرف کردستانی برای پایان دادن به این وضعیت دارد.

دوباره تاکید می کنم حصول نتیجه ای مشخص و قابل قبول از مذکرات منوط به خویشتنداری و صبر و عدم تعجیل می باشد. طی یکی دو روز مذاکره و بازگشت سریع به اقلیم کردستان و عدم حل و فصل ریشه ای اختلافات و صرف اظهار نظر و بیانیه دادن هیچ نفعی نخواهد داشت.

پیشتر پیشنهادی به دولت جدید اقلیم کردستان مبنی بر تاسیس وزارتخانه ویژه ای با عنوان روابط با بغداد را ارائه دادم، اما ظاهرا چنین اقدامی انجام نشده است. امیدوارم نهادی ویژه و تعریف شده برای سرپرستی مذاکرات با دولت مرکزی عراق در دولت اقلیم کردستان تشکیل شود.

کردپرس: درخواست برای حل و فصل اختلافات با دولت مرکزی عراق از سوی اقلیم کردستان در حالی است که تاکنون اربیل به قانون بودجه 2019 عراق و تحویل روزانه نفت بر اساس میزان تعیین شده پایبند نبوده و حتی یک بشکه نفت را به بغداد تحویل نداده است. دلیل این امر را چه می دانید. آیا دولت اقلیم کردستان در مقطع جدید حاضر به تحویل نفت خود به صورت مشروط و یا بدون پیش شرط خواهد بود و این که آیا دولت مرکزی عراق حاضر به توافق با اربیل بدون دریافت نفت می باشد؟

محمود عثمان: بدون شک دولت مرکزی عراق بدون تحویل نفت از سوی اقلیم کردستان حاضر به توافق با اربیل نبوده و نیست و به اندازه درآمد حاصل از فروش 250 هزار بشکه نفت در روز را از سهم اقلیم کردستان از بودجه سالانه عراق قطع می کند و تاکنون نیز همین اقدام را انجام داده است.

مشکل دولت اقلیم کردستان با دولت مرکزی عراق وجود اختلافات مالی فی مابین است. برای مثال اشاره ای داشته باشم به دعوای قضایی دولت مرکزی عراق علیه دولت ترکیه. بغداد در طرح این شکایت اعلام کرده است آنکارا بدون اطلاع و کسب اجازه از دولت عراق 26 میلیارد دلار نفت کردستان را به فروش رسانده و لازم است این پول به دولت عراق تحویل داده شود. اگر ترکیه این کار را نکند بازپرداخت این مبلغ سنگین بر دوش اقلیم کردستان خواهد افتاد.

از سوی دیگر، دولت اقلیم کردستان تصریح کرده است که مبالغی را به عنوان بدهی نزد بغداد دارد. یکی از این موارد عدم پرداخت غرامت به مردم کردستان به دلیل جنایات انفال و بمباران شیمایی حلبچه و همچنین عدم پرداخت سهم بودجه ای اقلیم کردستان از سوی دولت عراق به مدت چند سال و بسیاری از موارد دیگر است. به همین دلیل پیش از هر چیز آن چه اولویت به شمار می آید ضرورت حل و فصل موارد مذکور است.

کردپرس: دولت اقلیم کردستان با اطلاع از این که سهم اقلیم کردستان از بودجه سالانه عراق از سوی بغداد قطع خواهد شد و بر اساس تجربیات سالیان قبل نیز، بدون بغداد عاجز از پرداخت حقوق کارکنان خود است، حاضر به تحویل نفت بر اساس قانون بودجه 2019 نشده است. هم اکنون نیز در آستانه مناقشه لایحه بودجه 2020 در مجلس نمایندگان عراق هستیم و احتمالا در مجلس عراق نسبت به تعیین سهم بودجه و پرداخت حقوق کارکنان دولت در اقلیم کردستان شاهد سختگیری ها و رویکرد متفاوتی نسبت به 2019 خواهیم بود. در صورت عدم توافق در این باره، ارزیابی شما از تحولات آینده چیست؟

محمود عثمان: باید تلاش ها بر حصول توافق پیش از تدوین، مناقشه و تصویب بودجه سال 2020 عراق باشد. هنوز چند ماه برای این مهم فرصت باقی است. در صورت عدم توافق تا موعد مقرر، با اطمینان خاطر می گویم که قانون بودجه 2020 همچون قانون بودجه 2019 نخواهد بود. زیرا طرف های سیاسی بسیاری در بغداد حضور دارند که حاضر به پذیرش سهم مشخص شده برای اقلیم کردستان در قانون بودجه 2020 همچون سال قبل نیستند و عدم تحویل نفت از سوی اربیل نیز جایگاه طیف های مخالف را تقویت کرده است. هنوز این مشکل باقی است و لازم به تعجیل در مذاکرات جدی و یافتن راه حل مناسب برای اختلافات و مسائل فی مابین است.

کردپرس: مناطق مورد مناقشه و نیروهای پیشمرگ اقلیم کردستان را به عنوان دو مورد اختلافی میان اقلیم کردستان و دولت مرکزی عراق برشمردید، در این میان، موضوعی که از سوی کردها و دولت جدید اقلیم کردستان مطرح است، درخواست برای بازگشت پیشمرگ ها به مناطق مشمول ماده 140 می باشد و تاکید بر این که یکی از محورهای اصلی مذاکرات با بغداد خواهد بود. افق بازگشت نیروی پیشمرگ به کرکوک و دیگر مناطق مورد مناقشه در میانه مذاکرات اربیل – بغداد را چگونه می بینید؟

محمود عثمان: هیچ افق روشنی برای بازگشت نیروی پیشمرگ به مناطق مورد مناقشه نمی بینم. بازگشت نیروهای پیشمرگ به این مناطق ضروری است. زیرا تحرکات داعش در مناطق مورد مناقشه افزایش یافته است و حضور نیروهای پیشمرگ در کنار نیروهای ارتش عراق و حشد الشعبی در راستای تامین امنیت ضروری است. نیروهای پیشمرگ دارای شناخت دقیق و جامعی از جغرافیا و ویژگی های این مناطق هستند.

باید اشاره کنم مسئله مناطق مورد مناقشه به دلیل دخالت های آمریکا در این موضوع در گذشته وارد فاز پیچیده ای شد و گفتگوهای آمریکا با کردها و دولت مرکزی و طرف های دیگر بر این پیچیدگی افزود. بسیاری از طرف های عراقی در این گفتگوها با عدم موافقت با مطالبات کردها در این باره تاکید داشتند و اگر آمریکا به این مسئله ورود پیدا نمی کرد، بهتر بود. بدین معنی که گفتگوهای مستقیم میان کردها و اعراب بهتر از دخالت های آمریکا بود و نتایج سریع تری به دنبال داشت و هم اکنون نیز شرایط به گونه ای می بود که نیروهای پیشمرگ و ارتش عراق در کنار هم امنیت این مناطق را تامین و با داعش مقابله می کردند.

کردپرس: نقش کشورهای خارجی به ویژه آمریکا و همسایگان در مذاکرات فعلی میان دولت اقلیم کردستان و دولت مرکزی عراق را چگونه می بینید؟

محمود عثمان: بدون شک کشورهای خارجی در مذاکرات و گفتگوهای میان اربیل و بغداد نقش آفرینی می کنند. به عقیده من جمهوری اسلامی ایران می تواند نقش اصلی را ایفا نماید زیرا این کشور دارای روابط نزدیک و دوستی ریشه داری با همه طیف ها است و این روابط به گذشته دور و زمانی که حاکمان امروز عراق اپوزیسیون بودند باز می گردد. ایران بر دولت مرکزی عراق و کردها تاثیرگذار است و همین مسئله نیز ظرفیت نقش آفرینی ایران را بیشتر می کند. بدون شک اگر سازمان ملل نیز بتواند نقش خود را ایفا کند، بسیار مثبت خواهد بود.

به عقیده من آمریکا در این زمینه نمی تواند نقشی ایفا نماید؛ احتمالا فقط اظهار نظر خواهند داشت و بس و نقش مهمی در این مذاکرات نخواهد داشت.

مصاحبه : حسن صالحی – سرویس عراق و اقلیم کردستان خبرگزاری کردپرس