نقد و بررسی آثار برتر نخستین جشنواره رسانه های کُردی

به گزارش کُردپرس، نخستین جشنواره رسانه های کُردی در روز دهم اردیبهشت ماه در سنندج با حضور چهار استان کُردنشین برگزار شد اما آثاری در این فستیوال برگزیده شدند که انتقادات بسیاری بر آن وارد است. انتظار می رفت نگاه تخصصی رسانه ای با توجه به داوری اساتید برجسته کشوری در آن لحاظ شود حال آنکه با نگاهی به آثار برتر خلاف این مهم اثبات می شود.

برخی از این آثار در دو بخش فارسی و کردی در ادامه مورد بررسی قرار می گیرد:

بخش فارسی

بخش خبر فارسی نخستین جشنواره رسانه های کُردی رتبه های اول و دوم نداشت و رتبه سوم به اثری با عنوان «پلنگ ایرانی اولین بار در غرب کشور مشاهده شد» تعلق گرفت که هیچ نشانی از ویژگی های خبر ندارد. مهمترین اصل خبر اختصار است در حالیکه خبر مذکور حدود یک هزار کلمه است که با یکی از مهمترین اصول خبر تفاوت فاحشی دارد. علاوه بر عدم رعایت اصل اختصار در این خبر، ساختار آن نیز به گونه ای است که در ردیف خبر قرار نمی گیرد و بیشتر شبیه یک گزارش خبری است که باز اگر در این ردیف نیز قرار گیرد ایرادات فراوانی به آن وارد است اما چون این مطلب در بخش خبر ارزیابی شده است در همین راستا مورد انتقاد قرار می گیرد. در خبر باید به نقل قول مستقیم پرداخت اما در این گزارش تنها 340 کلمه به عنوان تاریخچه ذکر شده است.

گزارش

بر اساس اصول گزارش نویسی در کتاب «روزنامه نگاری نوین» در گزارش اگر تشریح خبر بدون توصیف و تصویر سازی باشد آنچه از گزارش می ماند یک خبر نسبتا طولانی و فاقد جذابیت است. در واقع گزارش مطبوعاتی شرح و ترسیم مینیاتوری از کائنات است که گزارش نویس با استفاده از خلاقیت و تخیل مجاز و هنر نویسندگی آن را خلق می کند. اما رتبه اول گزارش در نخستین جشنواره رسانه های کُردی به گزارشی با عنوان «مین در کمین، جنگ در سایه» از خبرگزاری صدا و سیما تعلق گرفت که ورودی آن به جای توصیف و تصویرسازی با یک خبر از مدیرکل امنیتی استاندار کردستان آغاز می شود. در حالیکه ورودی گزارش باید هنر نویسندگی گزارشگر را به رخ بکشد و از خلاقیت و جذابیت برخوردار باشد. در واقع ابتدای گزارش با یک خبر کامل آغاز می شود که مخاطب در آغاز فکر نمی کند در حال خواندن یک گزارش است.

گزارش مذکور در نگاه اول بسیار به هم ریخته به نظر می رسد و مخاطب با نوعی سردرگمی مواجه می شود. عدم انسجام هم از دیگر مشکلات این گزارش است که جملات در آن به هم مرتبط نیستند و بدون استفاده از افعال ربط از موضوعی به موضوع دیگر می رود. اگر این گزارش حتی به عنوان گزارش خبری هم انتخاب شده باشد باز هم با آن معیارها همخوانی ندارد یک گزارش خبری به محض وقوع رویداد نگارش می شود و در واقع تشریح، توضیح و توصیف یک رویداد خبری است که گزارشگر با دستمایه خبر به جزئیات وقوع آن می پردازد. اطلاعات تازه را با شیوه ای توصیفی ارائه می دهد و حس کنجکاوی مخاطب را که با خواندن خبر ارضاء نشده و پرسش هایی بر جای گذاشته، اقناع می کند. اما گزارش مذکور فاقد این فاکتورها است.

رتبه سوم بخش گزارش هم به اثری با عنوان «بررسی معمای بیکاری در کرمانشاه / مثلثی که بلای جان اشتغال شد» از خبرگزاری مهر رسید که استفاده از میان تیترهای بلند و نقل قول های فراوان از جمله ایرادات وارد بر آن است.

بخش جنبی(شعارسال)

در گزارش "فراموشی در هنر جولایی" که رتبه اول بخش جنبی نخستین جشنواره رسانه های کُردی را به دست آورده است، خبرنگار سعی کرده تا به موضوع منسوخ شدن یکی از هنرهای صنایع دستی در سنندج بپردازد. متن گزارش طولانی و خسته کننده و بدون استفاده از میان تیتر است همچنین از نقل قول های فراوان و کوتاه استفاده شده که از جذابیت این گفتگو کاسته است.

نویسنده می‌توانست در تهیه این گزارش به صورت موضوع محوری و با استفاده از میان تیترها گیرایی متن را بالا می برد، همچنین می شد به صورت قیاسی و ترکیبی از نقل قول ها در کنار یکدیگر استفاده کرد تا خواننده بتواند بهتر موضوع را درک کند، در حالیکه در گزارش مذکور مجموعه‌ای از فکت های مختلف پشت سر هم ارائه می‌شود اما چون موضوعات دسته بندی نشده اند، تنها یک متن طویل باقی مانده است.

در این گزارش خبرنگار با سه نفر به گفتگو پرداخته است و در ورود به هر بحث جدیدی از طرح مقدمه خودداری کرده است.

محور کلی گفتگوها جذابیتی ندارد و بعد از اتمام سخنان نفر دوم تازه شخصیت سومی به متن اضافه می شود که به تکرار همان موضوعات گفته شده در طول گزارش می پردازد و این تکرار نیز آزار دهنده است.

در کل می توان گفت؛ نبودن میان تیترها و عدم دسته بندی کردن موضوعات از گزارش پیش روی متنی سردرگم ساخته است.

مصاحبه

مصاحبه «از قهرمانی آسیا تا کولبری در مناطق مرزی کردستان» از خبرگزاری فارس هم رتبه دوم بخش مصاحبه را به دست آورد. فارغ از آنکه تیتر آن با اصول روزنامه نگاری همخوانی ندارد و با حرف اضافه آغاز شده است که در بررسی یک اثر به عنوان برگزیده باید علاوه بر محتوای مصاحبه به تیتر هم توجه کرد و آن را از نظر اصول روزنامه نگاری مورد بررسی قرار داد. مطلب مذکور یک مصاحبه فردی است که در این گونه مصاحبه ها در لید زمینه های کلی و مناسب مصاحبه تشریح می شود و در پاراگراف های بعدی، سایر مطالب مصاحبه همراه با تصویرپردازی و توصیف محیط و شخص مصاحبه شونده ارائه می شود. حال آنکه در ورودی این مصاحبه هیچگونه تصویرسازی وجود ندارد و به جای توجه به شخص مصاحبه شونده به صورت کلی به ورزش دو و میدانی اشاره شده است. با توجه به اینکه داوری بخش گزارش و مصاحبه بر عهده فریدون صدیقی روزنامه نگار برجسته ایران بود مصاحبه مذکور با همان معیارها بررسی می شود. به گفته فریدون صدیقی طراحی سوالات مصاحبه باید تابعی از تسلسل، پیوست، ریتم و توالی باشد که مصاحبه مذکور خلاف این مهم را اثبات می کند. همچنین رازگشایی در این مصاحبه صورت نگرفته، سوال ها پرحجم اما عمق ندارد و پرسش ها از قبل نوشته شده و تمرکز فکر خبرنگار محدود است به آنچه در پیش روی خود دارد. در حالی که یکی از بهترین روش های مصاحبه این است که خبرنگار چارچوب اصلی موضوع و سوال های خود را به صورت مشخص و کلی طرح کند ولی در هنگام مصاحبه به مطالب مصاحبه شونده هم توجه داشته باشد تا چنانچه موردی پیش آید بتواند با طرح سوالهایی که از قبل هم طرح نشده است، موضوع را دنبال کند.

مصاحبه دیگر با عنوان «توسعه کشت گلخانه ای در کردستان یک الزام است نه انتخاب/ بر خلاف تصور عامه محصولات گلخانه ای سالم تر و با کیفیت تر از سایر محصولات هستند» از خبرگزاری کُردپرس، رتبه سوم این بخش را به دست آورده است. این مصاحبه همانگونه که مشخص است استفاده از تیتر طولانی و بدون رعایت اصول تیتر نویسی، اولین ایرادی است که بر آن وارد است. در حالی که تیتر باید جذاب و کوتاه باشد و خواننده را وادار به خواندن ادامه متن کند. این موضوع در خصوص لید هم تکرار شده است. لید طولانی و موضوعات زیادی را در بر گرفته است. لید باید دربردارنده اصلی ترین موضوعات مطرح شده در متن مصاحبه باشد نویسنده در این لید از سه جمله طولانی که هر سه حول یک محور تکراری می چرخند استفاده کرده در حالیکه ضرورتی در تکرار آنها وجود ندارد. متن مصاحبه نیز با مقدمه‌ای گُنگ آغاز می‌شود و در همان ابتدای کار نویسنده سعی دارد موضوع مد نظر خود را به خواننده تحمیل کند.

متن سوالات هم ترتیب موضوعی چندان مناسبی ندارد و حول همان محور اصلی موردنظر نویسنده می چرخد به نحوی که این موضوع در 3 سوال برجسته شده است.

همچنین این مصاحبه از نوع مصاحبه های هدایت شونده است و نویسنده فضای بازتری جهت ارائه نظرات در اختیار فرد مصاحبه‌شونده قرار نمی دهد.

همچنین در بررسی این مصاحبه در نگاه اول آنچه به چشم می خورد استفاده از نام کارشناسی ناشناخته در روتیتر است. در حالیکه بهتر بود تنها از عنوان شغلی فرد مصاحبه شونده استفاده می شد، زیرا کارشناس حاضر برای خواننده شناخته شده نیست و استفاده از نام او در روتیتر اشتباه است. واژه "خانم مهندس..." در روتیتر و متن وجود دارد که در خبرنویسی از به کارگیری الفاظی چون خانم، آقا، دکتر و یا مهندس باید خودداری کرد.

بخش کردی

اغلب آثار برتر در بخش کُردی، از دسته مطبوعات شامل(روزنامه، هفته نامه، دو هفته نامه، ماهنامه و ....) انتخاب شده اند. این مسئله جست و جوی موضوعی برای آثار برتر را دشوار ساخت چرا که آرشیو این دسته از رسانه ها فعال و در دسترس نبود.

تنها تیتر مطالب نفرات برگزیده بخش کردی در دسترس مان بود که کمکی به جستجوی اینترنتی نکرد. تنها چیزی که می شد از این عناوین فهمید این بود که بیشتر مطالب برتر جشنواره به دو بخش عمده سیاست و ادبیات اختصاص یافته بودند. همچنین اغلب آثار برگزیده به موضوعات برون مرزی و گفت و گو با شخصیت های برجسته پرداخته اند که این دور بودن روزنامه نگاران کُردی نویس از مسائل و مشکلات جامعه را به خوبی نشان می دهد. اما یکی از آثار برگزیده در این بخش با عنوان «ژانی ژیانی ئه و ژنانه ی مندالیان له ژیر جلی بوکینی شاردرایه وه» از روزنامه روژان با سایر آثار به لحاظ موضوعی تفاوت فاحشی دارد و به یک موضوع دردآور داخلی با محوریت زنان گمنام پرداخته است.

یکی از موارد قابل تامل که در بررسی آثار برتر در بخش کردی مشاهده شد، تکراری بودن یکی از آثار برگزیده بود. مطلب مورد نظر پیش از این در سایتی دیگر منتشر شده و تنها سر و ته آن قیچی شده است . اگرچه این اشتباهات از سوی هیئت داوران ممکن است کاملا سهوی باشد، اما به هر حال از دید داوران پنهان مانده است.

آنچه که در این تقریر مورد بررسی قرار گرفت نشان داد بیشتر موارد انتخابی در این جشنواره فاقد فاکتورهای مهم روزنامه نگاری هستند. این مسئله این سؤال را در اذهان ایجاد کرده چطور ممکن است داورانی که خود از اساتید برجسته هستند و در کلاس های درس به این نکته کلیدی مهم اشاره و تأکید داشته اند چنین کاری را در لیست آثار برتر قرار دهند؟!

بنابراین بررسی موشکافانه و رفع نواقص آن برای بهتر دیده شدن دوره های بعدی ضروری است و بهتر آن است که آثار برتر هم در کتابچه ایی به چاپ برسد و پس از هر دوره جشنواره در اختیار علاقه مندان قرار گیرد.

گزارش از زیبا هوشمند-زیبا امیدی فر و تانیا شعفی/ کارشناسان ارشد علوم ارتباطات