دورنمای منطقه امن در شمال سوریه

کُردپرس- چند روز پیش دونالد ترامپ، رییس جمهور آمریکا در توییتی شدیدالحن ترکیه را تهدید کرد و نوشت: «اگر ترکیه به کُردها حمله کند اقتصادش را ویران می کنیم». این سخت ترین و عجیبترین موضع رییس جمهور آمریکا در قبال یک‌ کشور عضو پیمان ناتو بود که منجر به واکنش های تندی از سوی مقامات ترک شد و قاعدتا فصل سرد سیاسی و تازه ای را میان دو کشور ایجاد می کند .این‌اظهار نظر ترامپ در حالی است که سه هفته پیش سه تن از مقامات عالی رتبه آمریکایی به آنکار سفر کردند و در خصوص مشکل ترکیه با کُردها به گفت و گو نشستند، گفت و گویی که با به حضور نپذیرفتن «جان‌ بولتون» مشاور امنیت ترامپ توسط اردوغان منجر به عصبانیت غیر مستقیم کاخ سفید شد و واکنش های متفاوتی را به دنبال داشت. اما این اظهارنظر از جهتی هم غیرمنتظره و هم برخلاف رویه آمریکایی ها با کشورهای هم‌‌پیمانش است، چرا که کُردها در سوریه نه تنها یک نیروی دولتی و رسمی نیستند بلکه از لحاظ سیاسی اتکای حقوقی و سیاسی در سازمان ملل ندارند و این گونه موضع گیری از سوی رییس جمهور آمریکا می تواند اصل نامتعارفی در سپهر سیاسی و روابط منطقه ای آمریکا با متحدانش ایجاد نماید.در سوی دیگر ترامپ با توئیت هایش همگان‌ را شگفت زده می کند، اینبار با طرح موضوع منطقه امن در عنق ۲۰ تا ۳۲ کیلومتری شمال سوریه جنجال تازه ای به راه انداخته است. جنجالی که از سویی مورد پسند ترکیه و از طرفی مورد شگفتی دوباره کُردها شده است. کُردپرس به همین خاطر برای بررسی عواقب این مسئله به سراغ چند تن از دانش آموختگان‌ علوم سیاسی رفته است تا دورنمای این موضوع را بررسی نماید. «اژدر پیری» کارشناس مسائل سیاسی و فعال رسانه ای بر این‌باور است: جای سؤال است ارتش ترکیه که بزرگترین تهدید برای امنیت منطقه و نیروهای سوریه دموکراتیک و مهمترین دلیل برای ایجاد چنین منطقه امنی است، چگونه می تواند در ایجاد این منطقه امن مشارکت سازنده‌ای داشته و یا کنترل آن به تمامی در دست این حکومت باشد؟ بدون شک نیروهای سوریه دموکراتیک (کُرد-عرب) چنین توافقی را نخواهند پذیرفت که امنیت خود را در گرو حکومتی قرار دهند که از هیچ فرصتی برای نابودی آنها دریغ نمی‌کند. «جبار مروئی میلان» کارشناس مسائل سیاسی می گوید: به نظر می رسد که آمریکا می خواهد نفوذ خود را چه به صورت مستقیم یا غیر مستقیم همچنان در سوریه حفظ نماید و لذا در جستجوی فرمولی است که نظر هر دو بازیگر، یعنی ترکیه و نیروهای سوریه دموکراتیک را جلب نماید.

جبار مروئی میلان: ایجاد منطقه امن در شمال سوریه در حال حاضر بیشتر به صورت یک احتمال مطرح است و خیلی از جوانب آن بخصوص نحوه اداره آن مشخص نیست. نیروهای سوریه دموکراتیک احتمالاً آرزو دارند این منطقه چیزی شبیه به منطقه پرواز ممنوع شمال عراق باشد که از سال 1991 اجرا شد و سر انجام اقلیم کردستان از آن سر بر آورد. ترکیه آرزو دارد آمریکا نقشی را برای استقرار نظامیان ترکیه یا عوامل مورد حمایت آن در منطقه مهیا نماید، که البته به نظر نمی رسد شرایط برای آن آماده باشد زیرا با احتمال شروع درگیری ها اوضاع پیچیده تر می شود. اما در مورد آمریکا واقعیت این است که از همان آغاز پشتیبانی آمریکا از نیروهای سوریه دموکراتیک (کرد و عرب) در عرصه بحران سوریه همواره تنش هایی بین آمریکا و ترکیه بر سر این مسأله وجود داشته است . در این میان آمریکا همواره سعی نموده است فرمولی را برای عدم رویارویی دو طرف متحد ولی متخاصم خود (ترکیه و نیروهای سوریه دموکراتیک) بیابد، تا از یک سو از برخورد طرفین با همدیگر جلوگیری کند، و از سوی دیگر مانع نزدیکی هر یک از طرفین به سایر بازیگران منطقه ای و جهانی رقیب و یا، به نظر آمریکا، ناسازگار گردد. بخصوص اینکه ترکیه و کردها در فشار بر آمریکا بازی مشابهی دارند . به طوریکه با تمایل آمریکا به هر طرف، طرف مقابل سعی در نزدیکی به سایر بازیگرانی می نماید که خوشایند آمریکا و یا اسرائیل نیست. پس می توان مطرح کردن منطقه امن را فارغ از عملی شدن یا نشدن آن در راستای همان تلاش ها و پیشنهادهایی ارزیابی نمود که در گذشته نیز بخصوص برای جلب نظر ترکیه انجام شده است. از جمله این تلاش ها می توان از مذاکرات میان آمریکا و ترکیه برای گشت زنی نیروها و حرکت مشترک نظامی در منبج نام برد که هنوز در ابهام مانده است، یا مطرح شدن احتمال اعزام پیشمرگ روژ مورد حمایت بارزانی در اقلیم کردستان برای استقرار در خط حایل بین ترکیه و نیروهای سوریه دموکراتیک و...

در حال حاضر برای ترکیه مشخص شده است که با عدم حضور آمریکا در سوریه و یا بدون پشتیبانی آمریکا، حضور و ماندگاری خود ترکیه نیز در سوریه با مشکل مواجه خواهد شد، چرا که با حضور آمریکا در سوریه است که روسیه و حتی تلویحاً دمشق حضور ترکیه در شمال سوریه را بر می تابند. در غیر این صورت سوریه و روسیه می توانند خروج هر چه زودتر ترکیه را از عفرین و باب و اعزاز و... خواستار شوند . با چنین تابلویی باید منتظر ماند و دید که آیا سرانجام ترکیه به سوی یک فرمول مشترک با آمریکا متمایل می شود یا خیر.

آنچه که مسلم است برای آمریکا خوشایند نیست هیچکدام از متحدین خود را در منطقه از دست بدهد. اما وقتی بحث از آمریکا می شود باید به عوامل مؤثر در تصمیمات آن کشور هم توجه کرد. در سطح فردی ترامپ نشان داده است که با یک توئیت در صفحه مجازی خود می تواند صحنه حقیقی را شگفت زده کند. در سطح ملی بوروکراسی و سیستم اداری آمریکا (پنتاگون، وزات خارجه، امنیت ملی، کهنه نظامیان و نمایندگان پر نفوذ کنگره و...) نیز تأثیر گذارند. وضعیت منطقه ای - بین المللی و دیدگاه اسرائیل نیز همگی در نحوه تصمیمات آمریکا موثرند. همه اینها که اخیراً به صورت ابهام آمیزی نمود پیدا کرده وضعیتی را به وجود آورده است که بر ابهامات موضوع منطقه امن می افزاید. اما به نظر می رسد که آمریکا می خواهد نفوذ خود را چه به صورت مستقیم یا غیر مستقیم همچنان در سوریه حفظ نماید و لذا در جستجوی فرمولی است که نظر هر دو بازیگر، یعنی ترکیه و نیروهای سوریه دموکراتیک را جلب نماید.