روند تدوین قانون اساسی دائمی سوریه همچنان بلاتکلیف است
به گزارش کردپرس، در حالی که تدوین قانون اساسی جدید یکی از مهمترین مراحل دوران گذار سیاسی سوریه به شمار میرود، هنوز بهطور رسمی مشخص نشده است که این قانون چگونه تدوین خواهد شد، چه نهادی مسئول تهیه پیشنویس آن خواهد بود و نمایندگان کدام جریانها و گروههای سیاسی در کمیته تدوین قانون اساسی حضور خواهند داشت.
مردم سوریه در حالی حدود یک سال و نیم است که در انتظار آغاز روند تدوین قانون اساسی جدید هستند که کنگره گفتوگوی ملی این کشور در فوریه ۲۰۲۵ بر تشکیل کمیتهای ویژه برای این منظور تأکید کرده بود. با این حال، نه اعضای این کمیته انتخاب شدهاند و نه زمانبندی مشخصی برای آغاز فعالیت آن اعلام شده است.
کلودیو کوردونه، معاون فرستاده ویژه دبیرکل سازمان ملل در امور سوریه، ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶ در نشست شورای امنیت سازمان ملل اعلام کرد که برای آمادهسازی مقدمات تدوین قانون اساسی و برگزاری انتخابات، باید سازوکار و جدول زمانی مشخصی تعیین شود. وی همچنین تأکید کرد که این روند نباید بیش از این به تأخیر بیفتد.
از اعلامیه قانون اساسی موقت تا تدوین قانون اساسی دائمی
کنگره گفتوگوی ملی سوریه در روزهای ۲۴ و ۲۵ فوریه ۲۰۲۵ در دمشق برگزار شد. در بیانیه پایانی این کنگره بر ضرورت تشکیل کمیته تدوین قانون اساسی تأکید شد. قرار بود این کمیته با در نظر گرفتن توازن میان قدرتها، تقویت ارزشهای عدالت، آزادی و برابری و ایجاد چارچوبهای قانونی و نهادی برای اداره کشور، پیشنویس قانون اساسی جدید سوریه را تهیه کند.
در ادامه، کمیته حقوقی مسئول تهیه اعلامیه قانون اساسی در سوم مارس ۲۰۲۵ اعلام کرد که برای سازماندهی دوره انتقالی، سندی موقت تدوین خواهد کرد. این کمیته تأکید کرد که اعلامیه قانون اساسی قرار نیست جایگزین قانون اساسی دائمی شود، بلکه صرفاً چارچوب حقوقی لازم برای مدیریت دوره گذار را فراهم میکند.
احمد الشرع، رئیس دولت موقت سوریه، در ۱۳ مارس ۲۰۲۵ این اعلامیه را امضا کرد. بر اساس ماده ۵۲ این سند، دوره انتقالی پنج سال تعیین شده است که از تاریخ صدور اعلامیه آغاز میشود و با تدوین قانون اساسی دائمی و برگزاری انتخابات پایان خواهد یافت.
همچنین در ماده ۲۶ اعلامیه آمده است که تا زمان تدوین قانون اساسی دائمی و برگزاری انتخابات، قوه قانونگذاری بر عهده پارلمان سوریه خواهد بود. با این حال، در این سند هیچ نهاد یا مرجعی بهطور مشخص مسئول تدوین قانون اساسی دائمی نشده و سازوکار تشکیل کمیته مربوطه، نحوه انتخاب اعضا و زمان تهیه پیشنویس نیز تعیین نشده است.
ابهام در نقش پارلمان سوریه
در جریان مقدمات برگزاری انتخابات پارلمانی سوریه در سال ۲۰۲۶، مقامهای رسمی این کشور به نقش پارلمان در روند تدوین قانون اساسی اشاره کردند، اما جزئیات مربوط به این مسئولیت همچنان روشن نشده است.
محمد طه الاحمد، رئیس کمیته عالی انتخابات پارلمانی سوریه، در اول جولای ۲۰۲۶ اعلام کرد که یکی از وظایف اصلی پارلمان جدید، تشکیل کمیتهای برای تهیه پیشنویس قانون اساسی جدید بر اساس شرایط سوریه و خواستههای مردم این کشور خواهد بود.
بر اساس این اظهارات، پارلمان علاوه بر تصویب قوانین و تعیین چارچوبهای حقوقی لازم برای اداره دوره انتقالی، باید در روند تهیه قانون اساسی جدید نیز نقش داشته باشد. با این حال، درباره نحوه تشکیل کمیته تدوین قانون اساسی، ترکیب اعضا و زمان آغاز فعالیت آن توضیحی ارائه نشد.
عبدالحمید العواک، رئیس پارلمان سوریه، نیز در ۱۷ آگوست ۲۰۲۶ اعلام کرد که اعلامیه قانون اساسی موقت، سازوکار مشخصی برای تدوین قانون اساسی دائمی این کشور تعیین نکرده است.
وی با اشاره به تجربههای بینالمللی در این زمینه گفت که برای تدوین قانون اساسی میتوان از دو الگوی تشکیل مجلس مؤسسان یا ایجاد یک کمیته فنی تخصصی استفاده کرد. به گفته العواک، در اعلامیه قانون اساسی سوریه مسئولیت تشکیل کمیته دائمی تدوین قانون اساسی به پارلمان واگذار نشده است.
با وجود اظهارات پیشین درباره مسئولیت پارلمان در تشکیل کمیته تدوین قانون اساسی، تاکنون اقدام اجرایی مشخصی در این زمینه صورت نگرفته است. همچنین هنوز معلوم نیست پارلمان و کمیته احتمالی تدوین قانون اساسی چگونه با یکدیگر همکاری خواهند کرد و آیا پارلمان مستقیماً در نگارش قانون اساسی مشارکت خواهد داشت یا صرفاً بر روند آن نظارت میکند.
مشارکت مؤلفههای سوریه همچنان نامشخص است
یکی دیگر از مسائل حلنشده در روند تدوین قانون اساسی جدید سوریه، نحوه مشارکت احزاب، نیروهای سیاسی و مؤلفههای مختلف این کشور در این فرایند است. تاکنون هیچ اعلام رسمی درباره ترکیب کمیته تدوین قانون اساسی و چگونگی انتخاب اعضای آن منتشر نشده است.
همچنین مشخص نیست نیروهای سیاسی و اجتماعی مختلف سوریه، از جمله نمایندگان مناطق و مؤلفههای قومی و مذهبی، از چه طریقی در تدوین قانون اساسی جدید مشارکت خواهند کرد و چه سازوکاری برای تضمین حضور و تأثیرگذاری آنها در این روند در نظر گرفته خواهد شد.
در گزارش دوم سپتامبر ۲۰۲۶ کتابخانه مجلس عوام بریتانیا نیز اعلام شده بود که تشکیل کمیته تدوین قانون اساسی جدید سوریه هنوز در دستور کار قرار نگرفته و در عین حال، برای پارلمان این کشور نیز باید نقشی در روند آمادهسازی قانون اساسی در نظر گرفته شود.
مجموع این تحولات نشان میدهد که با وجود گذشت حدود یک سال و نیم از آغاز دوره انتقالی سوریه و تأکیدهای مکرر مقامهای این کشور و نهادهای بینالمللی بر ضرورت تدوین قانون اساسی دائمی، هنوز چارچوب اجرایی، نهاد مسئول، ترکیب کمیته تدوین و جدول زمانی این فرایند مشخص نشده است؛ موضوعی که همچنان یکی از ابهامهای اساسی در مسیر ترسیم ساختار سیاسی آینده سوریه به شمار میرود.
دیدگاه کاربران