بررسی دو سناریو؛ گروه های رادیکال پس از خروج از ادلب به کجا می روند؟

رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه در سفری که نیویورک داشته است در یکی از سخنرانی هایی خود در نیویورک موضوعی را مطرح کرد که شاید در روزهای آینده در خصوص بحران سوریه برجستگی بیشتری پیدا کند. اردوغان در یکی از مصاحبه های مطبوعاتی خود به خبرنگاران می گوید: "توافقنامه تثبیت وضعیت ادلب به خوبی پیش رفته و نیروهای مسلح در حال خروج از ادلب هستند". قبل از هر چیزی باید عنوان کرد که منظور اردوغان از نیروهای مسلح، نظامیان وابسته به گروه تروریستی النصره است که طبق توافقات به وجود آمده در سوچی ترکیه باید آنان را از نیروهای مخالف سوری تفکیک و از ادلب خارج کند. اخبار منتشر شده از ادلب حاکی از موفقیت نسبی ترکیه در این مسئولیت بوده و حتی خبرگزاری رویترز چند روز پیش در خبری از آغاز مذاکرات غیر مستقیم ترکیه با گروه تحریر الشام در ادلب و پذیرش این گروه برای خروج از ادلب خبری منتشر کرده بود. خبری که اکنون با اظهارات اردوغان صحت آن به نوعی تایید شده ولی علامت سوال بزرگی در ذهن ایجاد می کند.

سوالی که پیش می آید و رئیس فراکسیون حزب دموکراتیک خلق ها در پارلمان ترکیه نیز آن را مطرح کرده است این است: این نیروها به کجا می روند؟ در اینجا تلاش خواهیم تا به این سوال مهم و حساس پاسخ دهیم که نیروهای رادیکال در ادلب با خروج از ادلب به کجا خواهند رفت و چه کار خواهند کرد. در پاسخ به این سوال 2 سناریو مطرح می شود که به بررسی این دو سناریو می پردازیم.

سناریوی اول: نیروهای رادیکال به مناطق تحت کنترل ترکیه در عملیات شاخه زیتون و سپر فرات منتقل می شوند

ترکیه در پی دو عملیات نظامی کسترده در شمال سوریه اولی تحت عنوان سپر فرات و دومی با عنوان شاخه زیتون توانسته است مناطق متعددی از شمال سوریه را از نیروهای داعشی و نظامیان کرد YPG پس گرفته و بر مناطق مهمی از جمله جرابلس، الباب، رای، اعزاز، عفرین و ... در شمال سوریه حاکم شود. مناطقی که (به خصوص مناطق تحت کنترل عملیات شاخه زیتون) قابل توجهی جمعیت کرد و مسیحی در آن ساکن بوده و در صورت انتقال این گروه های رادیکال اسلامی به این مناطق باعث افزایش تنش ها خواهد شد. سناریویی اول بر این اساس است که گروه های رادیکال اسلامی از منطقه مرزی ختای به سمت عفرین و مناطق تحت کنترل عملیات سپر منتقل شده و در آنجا تحت کنترل ارتش آزاد سوریه خواهند بود. چیزی که فعالان مدنی کرد در شمال سوریه را بیش از پیش نگران می کند همین سناریو است. در صورت انتقال این گروه های رادیکال به این مناطق علاوه بر این که بافت جمعیتی و دموگرافی منطقه را تغییر می دهند بلکه فشارهایی که بر روی کردهای منطقه ذاتا با کنترل نیروهای ارتش آزاد سوریه وجود دارد دو چندان خواهد شد. کردها سال هاست با گروه های رادیکال اسلامی در سوریه مبارزه کرده و به نوعی می توان از آنان به عنوان موثرترین نیروها در شکست گروه های رادیکال اسلامی چه در عراق و چه در سوریه نام برد. به موازات این مسئله کینه گروه های رادیکال اسلامی از کردها نیز بر کسی پوشیده نیست. نباید این موضوع را فراموش کرد که آبشخور تفکرات ایدئولوژیکی گروه های مثل النصره، تحریر الشام، القائده و داعش یکی بوده و این گروه ها تنها بر سر منافع برخی رهبران از یکدیگر جدا شده و اسامی مختلفی بر خود انتخاب کرده اند. در واقع مبارزه کردها با داعش در واقع مبارزه با تفکری است که النصره و همین گروه های رادیکال اسلامی در ادلب نیز بر آن پایبند هستند. تماس این گروه های با کردها در شهری مانند عفرین که تماما کردنشین است می تواند بحران های عمیق نظامی – اجتماعی و فرهنگی به وجود بیاورد که نه تنها ارتش آزاد سوریه بلکه خود ترکیه نیز از کنترل آن عاجز خواهد بود.

سناریو دوم: انتقال به داخل ترکیه

سناریوی دوم که شانس کمتری از سناریو اول داشته انتقال گروه های رادیکال اسلامی به داخل ترکیه است. بر اساس این سناریو این گروه ها با خلع سلاح کامل از مرزهای ترکیه عبور کرده و در داخل ترکیه اسکان داده خواهد شد. این موضوع را باید در نظر گرفت از آنجایی که این نظامیان افراطی به استانبول، آنکارا، ازمیر و آنتالیا منتقل نخواهد شد حتی در صورت عملی شدن این سناریو این نظامیان در استان های کردنشین و جنوب شرق ترکیه اسکان داده خواهند شد. باز این سناریو نیز همان احتمال های برخورد این گروه ها با کردهای ساکن در جنوب شرق ترکیه را مطرح می کند. وجود 3.5 میلیون پناهنده سوری تا کنون تنش های فرهنگی و جامعه شناختی بسیار زیادی در استان های جنوب شرق ترکیه به وجود آورده است که هیچ کس نمی تواند نتایج منفی آن را بر روی جامعه کردنشین ترکیه انکار کند. با انتقال این نیروها به داخل مرزهای ترکیه و شهرهای کردنشین این نتایج منفی بیش از پیش افزایش خواهد یافت.

خبرگزاری کردپرس/سرویس ترکیه/ محمد شریفی کرجان