سیاست خارجی ترکیه در سوریه و عراق و انتخابات ژوئن / کایل اورتون

به نظر می رسد روز 24 ژوئن، برای نخستین بار پس از 15 سال، احتمالی ولو ناچیز وجود دارد که انتخابات ترکیه به شکست رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه منتهی شود.

این یک نبرد نابرابر است، و یکی از دلایل این امر وضعیت فوق العادۀ حاکم پس از کودتای نافرجام سال 2016 است که به شدت به تبعیض علیه رقبای سیاسی اردوغان دامن زده است. اما اپوزیسیون ترکیه توانسته است بر تفرقه و چند پارگی خود فائق آید و اینک یک برنامۀ استراتژیک قابل قبول دارد. یکی از کارت هایی که اردوغان همچنان در دست دارد وی می تواند با آن بازی کند سیاست خارجی است و نشانه هایی وجود دارد مبنی بر این که از سوریه و عراق اخباری به سود اردوغان در راه خواهند بود.

مولود چاوش اوغلو وزیر امور خارجۀ ترکیه روز دوشنبه با مایک پومپئو همتاری آمریکایی خود دیدار کرد. موضوع اصلی این دیدار منبج بود، شهری در شمال سوریه که در کنترل یگان های مدافع خلق (YPG) است؛ نیروهای کردی که ترکیه مدعی است با حزب کارگران کردستان (PKK) که بیش از 30 سال است برای خودمختاری با حکومت ترکیه مبارزه می کند، ارتباطی عمیق دارند.

ایالات متحده دو سال پیش به ترکیه وعده داد منبج از نیروهای YPG / PKK تخلیه شده و کنترل آن به نیروهای محلی واگذار خواهد شد. عدم ایفای این تعهد به تنش در روابط ایالات متحده و ترکیه انجامید. این تنش بخشی از تنش بزرگتری بود که به واسطۀ اعطای نیابت ایالات متحده به YPG به عنوان نیروی زمینی مؤثر در نبرد با دولت اسلامی عراق و شام (داعش) میان دو کشور به وجود آمده بود.

اواخر ماه می نقشه راهی برای منبج تعریف شد که شروط و ارکان آن عمداً مبهم ماندند و بیانیۀ مشترک پس از دیدار چاوش اوغلو و پومپئو نشان داد دو کشور به آن متعهدند. حل و فصل مسألۀ منبج و خروج نیروهای YPG از این شهر برای حکومت ترکیه تنها گامی در راستای رفع تهدیدهای امنیتی نیست، بلکه یک گام سیاسی درست در جهت هماهنگی با آمریکایی ها است. همان گونه که چاوش اوغلو یک روز پیش از دیدارش با پومپئو گفت، چنین نتیجه ای «می تواند یک نقطۀ عطف در روابط دوجانبۀ این دو کشور باشد.»

این نتیجه در شرایطی به دست آمد که تنش میان دو کشور به حدی رسیده بود که از زمان تحریم تسلیحاتی ترکیه از سوی ایالات متحده به خاطر حملۀ نظامی ترکیه به قبرس در سال 1974 سابقه نداشته است.

در ماه آوریل کنگرۀ ایالات متحده تهدید کرد که به خاطر بازداشت کشیش اندرو برانسون، یکی از آمریکایی هایی که پس از کودتای نافرجام ترکیه بازداشت شده است، تحریم هایی علیه ترکیه وضع خواهد کرد. اردوغان گفته بود برانسون یک گروگان است که می تواند با فتح الله گولن، واعظ اسلامی ساکن پنسیلوانیا که گفته می شود پیروانش در ارتش ترکیه کودتا را هدایت کرده اند، مبادله شود. با توجه به این که تلاش ترکیه برای استرداد فتح الله گولن به خاطر دلایل قانونی بی نتیجه ماند، این موضوع به مشکلی دیگر در روابط دو کشور بدل شد.

تقریباً در همان زمان بود که دیگر مقامات ایالات متحده نیز خاطر نشان کردند که خرید سامانۀ روسی دفاع موشکی S-400 توسط ترکیه می تواند به تحریم این کشور منجر شود.

پس از آن موضوع ایران مطرح شد. در ماه می دادگاهی در ایالات متحده مهمت هاکان آتیلا مدیر عامل بانک دولتی هالک بانک ترکیه را به خاطر دور زدن تحریم های ایران با طرح «گاز در برابر طلا» محکوم کرد. آتیلا همزمان با رضا ضراب تاجر ترک – ایرانی طلا محاکمه می شد که بعداً اعتراف کرد و در پروندۀ آتیلا شاهد به شمار آمد. پروندۀ ضراب تلویحاً به نقش اردوغان در طرح مذکور اشاره داشت. ضراب بعداً به تجاوز متهم شد اما ادعا کرد این اتهام توطئۀ ترکیه برای بدنام کردن او است. آنکارا روند رسیدگی به این پرونده را محکوم کرد و مدعی شد بر اساس مدارکی است که گولنیست ها هنگام تسلط بر نظام قضایی ترکیه جعل کرده اند و بخشی از توطئۀ آمریکا علیه ترکیه است. خروج ایالات متحده از توافق هسته ای با ایران و مخالفت ترکیه این احتمال را افزایش داد که افراد و شرکت های ترکی بیشتری در دام تحریم های آمریکا گرفتار شوند، روندی که آغاز شده و به تنش سیاسی بیشتری منجر خواهد شد.

همۀ این مسائل به تئوری های توطئه دامن زده اند، مبنی بر این که ایالات متحده از کودتا حمایت کرده یا برای سقوط حکومت فعلی ترکیه تلاش می کند. این تئوری های توطئه ناشی از گرایشی ضد آمریکایی است که حکومت ترکیه به نفع خود از آنها بهره برداری می کند. توافق دربارۀ منبج راهی برای ایالات متحده بود تا در روابط خود با ترکیه و YPG معجزه کند. با شکست قدرت داعش و وارد شدن این گروه تروریستی به مرحلۀ جنگ های پراکنده، این معجزه عملی به نظر می رسد زیرا ایالات متحده اکنون شرایط آن را دارد که روابط خود را با YPG از نو تنظیم کند.

در ماه مارس ترکیه و گروه های شورشی وابسته به آن YPG را از عفرین بیرون راندند و PKK را به عقب نشینی صوری از شنگال در مرز عراق - سوریه وادار کردند. این نیز محتمل است که ترکیه در نا آرام کردن دیگر مناطق تحت کنترل YPG در سوریه نقش داشته باشد. در واقع، در حالی که چالش های بسیاری باقی مانده اند، از جمله باز گرداندن نظم به سوریه و ایجاد تعادل با ایران و روسیه، اما به نظر می رسد ترکیه در سوریه راه خود را می رود. در حرکت به سوی عادی سازی اوضاع در مناطق سپر فرات و مناطقی از ادلب پیشرفت هایی حاصل شده است و ترکیه با قاطعیت بیشتری با هیأت تحریر الشام، از شاخه های سابق القاعده، رفتار کرد و خواستار انحلال آن و ایجاد یک نیروی شورشی واحد تحت عنوان جبهۀ آزادی بخش ملی سوریه شد که در مقام نظر می تواند علیه هیأت تحریر الشام اقدام کند.

در همین حال، ارتش ترکیه در سکوت وارد کردستان عراق شد و به سوی کوهستان قندیل پیشروی کرد. قندیل کانون اصلی PKK است که منابع و فرامین را به جبهه های مختلف ارسال می کند و ترکیه می خواهد آن را فتح کرده و به این ترتیب این گروه را هر چه بیشتر در سوریه و دیگر جاها تضعیف کند. آنکارا در همین هفته سکوت خود را دربارۀ این عملیات شکست و روز دوشنبه اعلام کرد حمله به قندیل حتمی است اما تنها موضوع زمان مطرح است. ترکیه بارها تلاش کرده است PKK را از قندیل بیرون براند و هر بار ثابت کرده که در این سرزمین شورش خیز ناتوان است.

توافق روز دوشنبۀ ترکیه با ایالات متحده دربارۀ منبج، نتیجۀ آن هر چه باشد، نقطۀ آغاز یک عملیات نظامی گسترده علیه مرکز فرماندهی PKK پیش از برگزاری انتخابات است، که با فرض این که به خوبی وبا تأنی پیش رود، مطمئناً در خدمت منافع اردوغان خواهد بود.

منبع: پایگاه خبری – تحلیلی احوال

ترجمه: خبرگزاری کردپرس – سرویس ترکیه