ارمغان نادیدۀ تروریسم برای سوریه و عراق: گزارشی دربارۀ شیوع یک بیماری عفونی پس از آغاز فتنۀ تروریسم/ بیستون عباسی

به گزارش کردپرس، از آغاز فعالیت دولت اسلامی عراق و شام (داعش) در سوریه و عراق تا امروز چند میلیون نفر آواره شده اند، صدها هزار تن جان خود را از دست داده اند، صدها هزار تن مجروح و قطع عضو شده اند، صدها هزار کودک از تحصیل باز مانده اند، صدها هزار تن شغل و درآمد خود را از دست داده اند و بسیاری دیگر به بلاهای دیگر مبتلا شده اند. اما ظهور داعش و بروز جنگ داخلی در سوریه و عراق ارمغان دیگری برای مردم این دو کشور داشته است که جز در محافل علمی دیده نشده و توجهی به آن نشده است. این ارمغان تعدادی بیماری عفونی و واگیر است که احتمالاً آزار دهنده ترین آنها بیماری «لیشمانیاز» است.

لیشمانیاز نوعی بیماری انگلی واگیر است که از طریق نوعی پشه منتقل می شود و بسته به اینکه کجای بدن را درگیر کند، باعث ایجاد زخم های عفونی روی پوست یا در اعضای داخلی بدن می شود. نوع پوستی آن روی چهره یا بدن فرد مبتلا منظرۀ ناخوشایندی ایجاد می کند که معمولاً به انزوای بیمار منتهی می شود و نوع داخلی آن می تواند کشنده باشد، به گونه ای که هر ساله در سراسر دنیا حدود 50 هزار قربانی می گیرد. بر اساس مقاله ای که اول مارس جاری در مجلۀ PLOS (بیماری های گرمسیری فراموش شده) منتشر شد، کشورهای بولیوی، برزیل، کلمبیا، پرو، الجزایر، تونس، عربستان سعودی، سوریه، ایران، افغانستان و پاکستان استعداد بیشتری برای شیوع این بیماری دارند.

بر اساس دو مقاله که در سال 2014 در همان مجلۀ «بیماری های گرمسیری فراموش شده» منتشر شده اند، عراق و سوریه پس از آغاز جنگ داخلی و قدرت گرفتن داعش شاهد افزایش بی سابقۀ تعداد مبتلایان به این بیماری بوده اند. نویسندگان این مقالات مهاجرت های بزرگ، فقر، سوء تغذیه، کاهش کیفیت زندگی، نابودی زیر ساخت های بهداشتی، کاهش چشمگیر پرسنل بخش بهداشت و درمان و انباشت زباله را عامل افزایش شیوع این بیماری در این دو کشور می دانند. نویسندگان مقالۀ «لیشمانیاز در خاورمیانه: شیوع و اپیدمیولوژی» گفته اند در سال های 2012 و 2013 تعداد مبتلایان به این بیماری افزایش چشمگیری داشته است، اما از میان رفتن نظام بهداشتی متمرکز باعث شده است آمار دقیقی از تعداد مبتلایان در دست نباشد. مبتلایان به این بیماری اینک بیشتر در اردوگاه های آوارگان به چشم می خورند.

بر اساس گزارش سازمان بهداشت جهانی که در مقالۀ «جنگ و بیماری های واگیر: چالش های جنگ داخلی سوریه» نقل شده است، تا سال 2014 حدود 40 درصد از آمبولانس های سوریه منهدم شده اند، 57 درصد بیمارستان ها به شدت آسیب دیده اند، 37 درصد از بیمارستان های باقی مانده نیز قادر به خدمت رسانی نیستند، 160 پزشک کشته شده اند، حدود 80 هزار پزشک مهاجرت کرده اند، و تأسف برانگیز تر از همۀ اینها اینکه حمله به مراکز پزشکی و درمانی به یک تاکتیک جنگی تبدیل شده است.

بر اساس همین مقاله، بیماری لیشمانیاز که شرایط شیوع آن به ویژه در سوریه فراهم شده (و به خاطر ادامۀ جنگ این شرایط تا امروز نیز مهیا است)، با توجه به مسألۀ مهاجرت، کل منطقه و بلکه جهان را تهدید می کند. مقالات منتشر شده در این مورد نشان می دهند موارد ابتلا به این بیماری تقریباً همزمان با سوریه و عراق، در کشورهای لبنان، اردن و عربستان سعودی نیز افزایش داشته است. به عنوان مثال در لبنان از سال 2000 تا 2012 تنها شش مورد لیشمانیاز مشاهده شده است، در حالی که در سال 2013 این تعداد به 1033 مورد رسیده است. اینک تعداد مبتلایان به این بیماری در سوریه بیش از 50 هزار تن تخمین زده می شود.

علاوه بر آنچه دربارۀ دلایل افزایش شیوع برخی بیماری ها در سوریه و عراق گفته شد، گروه های تروریستی بین المللی مانند داعش و القاعده که از کشورهای دیگر نیز عضو می گیرند، بیماری های متعددی وارد کشورهای میزبان کرده اند. تنها یکی از این بیماری ها لیشمانیاز است. به عنوان مثال نتایج تحقیقی که در سال 2013 در مجلۀ «لنست» منتشر شد نشان داد گونه ای فلج اطفال در سوریه شیوع یافته که منشأ آن پاکستان است و این احتمال مطرح شد که ستیزه جویان پاکستانی القاعده و داعش این بیماری را وارد سوریه کرده اند. به گزارش ایندپندنت، سازمان ملل در سال 2013 مواردی از این بیماری را در سوریه ثبت کرده بود در حالی که در 14 سال پیش از آن به واسطۀ سیاست های پیشگیرانه و واکسیناسیون سراسری سابقه نداشت.

علاوه بر لیشمانیاز و فلج اطفال، برخی دیگر از ارمغان های تروریست های خارجی برای کشورهای میزبانشان عبارتند از: تیفوئید حاد، هپاتیت A، مننژیت، گال و شپش.

منابع:

Eichner M, Brockmann SO (2013) Polio emergence in Syria and Israel endangers Europe. Lancet 382: 1777.

Salam N, Al-Shaqha WM, Azzi A (2014) Leishmaniasis in the Middle East: Incidence and Epidemiology. PLoS Negl Trop Dis 8(10): e3208.

Sharara SL, Kanj SS (2014) War and Infectious Diseases: Challenges of the Syrian Civil War. PLoS Pathog 10(11): e1004438.

Martínez DY, Verdonck K, Kaye PM, Adaui V, Polman K, Llanos-Cuentas A, et al. (2018) Tegumentary leishmaniasis and coinfections other than HIV. PLoS Negl Trop Dis 12(3): e0006125.