صد سالگی نگارش اولین نمایشنامه کردی در دانشگاه کردستان جشن گرفته شد

به گزارش کردپرس، این جشن با همت انجمن علمی زبان و ادبیات کردی و انجمن پژوهش هنر دانشکده هنر و معماری دانشگاه کردستان با همکاری معاونت فرهنگی این دانشگاه بزگزار شد و با استقبال دانشجویان و هنر دوستان مواجه شد.

اواخر جنگ جهانی اول در سال 1918 میلادی یکی از شخصیت‎های ممتاز و برجسته ادبی کرد، به نام عبدالرحیم رحمی حکاری، که در این جنگ هم شرکت داشت و در زندانی در باکو زندانی بود بعد از آزادی از زندان اولین نمایشنامه به زبان کردی را با عنوان «مم آلان» نگارش و اوایل سال 1919 میلادی منتشر کرد و اکنون این جشن با اهدافی از جمله اهمیت دادن به نمایشنامه در زبان و ادبیات کردی و پاسداشت آن خدمات در دانشگاه کردستان برگزار شد.

در آغاز این مراسم آثار و زندگینامه صاحب اولین نمایشنامه نامه کردی توسط زانا رشیدی، از دانشجویان رشته زبان و ادبیات کردی دانشگاه کردستان قرائت شد.

سپس مدیرگروه رشته زبان و ادبیات کردی دانشگاه کردستان هم در در این مراسم با اشاره به اینکخه اولین بار عبدالرحیم رحمی حکاری نوشتن نمایشنامه کردی را در سال 1918 آغاز کرد و در سال 1919 به چاپ رساند و این وظیفه ماست که جشنی در خور و شایسته برای گرامیداشت یکصدمین سالگرد نوشتن اولین نمایشنامه کردی به عنوان رویدادی مهم در تاریخ فرهنگ و هنر کرد برگزار کنیم، گفت: در این نمایشنامه برای اولین بار از اصطلاحات نمایشی استفاده شد، تاریخ استفاده از واژه « شانۆ» به معنای نمایش کمتر از 70 سال قدمت دارد و اولین بار توسط ماموستا گۆران به کار برده شد.

سجادی گفت: نمایشنامه ژانر مهم ادب دراماتیک است که علیرغم کم توجهی به آن خوشبختانه در میان کردها جمعی از نویسندگان و هنرمندان آثار مهمی را در این زمینه تقدیم کرده‌اند و امروز جشن تقدیر از این افراد است.

وی به پیشینه نمایشنامه در بین انواع ادبی در غرب اشاره کرد و گفت: ارسطو نه تنها به عنوان اولین فیلسوف بلکه به عنوان اولین و مهمترین منتقد، روان شناس و متفکر یونانی در کتاب مشهور خود به نام فن شعر از نمایشنامه سخن می‌گوید و سوفوکلس را به عنوان نمایشنامه نویس مهم یونانی معرفی می‌کند و بخش عمده کتاب خود را به وی اختصاص داده است که تا امروز پس از 25 قرن، نمایشنامه‌های سوفوکلس همچنان تدریس می‌شود.

دکتر بختیار سجادی با اشاره به اهمیت نمایشنامه در میان دیگر انواع ادبی، افزود: برتراند راسل نیز در کتاب تاریخ فلسفه خود در حالیکه کتابی در رابطه با تاریخ فلسفه است، از نمایشنامه نویسی و شکوفایی شگفت انگیز یونان باستان سخن می‌گوید.

وی با بیان اینکه اگر چه نمایشنامه نویسی از قرون 4 تا 14 روند نزولی داشت اما در دوره رنسانس مجددا شکوفا شد، گفت: شکسپر از نمایشنامه‌ها به عنوان ژانری مهم همچون دیگر انواع ادبی از جمله رمان، شعر و ... سخن گفته و در این باره آثار مهم و ماندگاری دارد که اهمیتش کمتر از دیگر انواع ادبی نیست.

وی با تاکید بر اهمیت متن نمایشنامه، گفت: مهمترین مسئله در ادبیات دراماتیک، نه صحنه، بازیگر و ... بلکه متن نمایشنامه است که در شرق تاریخ مفصلی ندارد.

وی همچنین از چاپ 10 نمایشنامه به زبان کردی در سال 97 توسط پژوهشکده کردستان شناسی دانشگاه کردستان خبر داد و خاطرنشان کرد: می‌خواهیم اهمیت بیشتری به انواع تازه و جدید ادبی دهیم که نمایشنامه به عنوان ژانر مهم ادب دراماتیک از جمله آنهاست.

خسرو سینا استاد هنر هم در این مراسم با بیان اینکه قبل از قرن 19 نمایشنامه‌ها دیالوگ نبوده و به صورت شعر نوشته شده‌اند که داستان و نمایشنامه «مه‌م و زین» احمد خانی در قرن 17 نیز از این نوع است.

وی با اشاره به اینکه امروز صدمین سالیاد نوشتن نمایشنامه به شیوه غربی است، گفت: در ایران و ترکیه و بعدها نیز در کردستان عراق نوشتن نمایشنامه آغاز شد که در ایران بیشتر به شیوه ترجمه بوده است.

این استاد هنر و متخصص نمایش و تئاتر عنوان کرد: در قرن 19 برای اولین بار شاعر کرد به نام «مه‌حوی» از تئاتر بحث می‌کند و در سال 1919 نیز گوران دیگر شاعر کورد کلمه شانو را به کار برد.

وی ادامه داد: در سال 1939 «پیره مێرد» نیز به معرفی و نقد نمایشنامه نه فقط در قالب نمایشنامه بلکه به عنوان یکی از انواع فن و هنر می‌پردازد.

سینا با اشاره به اینکه نمایشنامه نویسی در ایران دیرتر آغاز شده است، بیان کرد: تا کنون کسی فرمول درستی از تئاتر ملی و تئاتر کردی در ایران ارائه نداده است و جز زبان و جغرافیا، معیاری برای تبدیل نمایشنامه‌ها به ملی و قومی وجود ندارد.

وی عنوان کرد: نخستین چیزی که می‌تواند نمایشی عمومی را به نمایش ملی و قومی تبدیل کند، زبان است چراکه همه هویت، تفکر و تربیتمان را از زبان می‌گیریم و دومین مورد نیز حافظه جمعی ملتی است که تئاتر متعلق به آنهاست.

این استاد هنر و متخصص هنر نمایشی با اشاره به برگزاری 14 دوره تئاتر کردی، گفت: نقد مهم به نمایشنامه‌های این جشنواره‌ها این است که نمایشنامه دیگر زبان‌ها را به کردی ترجمه می‌کنند و آن را نمایشنامه کردی معرفی می‌کنند.

وی این کار را موجب شناسانده شدن و فراگیری فرهنگ سایر زبان‌ها و فرهنگ‌ها و عدم انتقال فرهنگ کردی به دیگر زبان‌ها دانست و گفت: با توجه به اینکه این نمایشنامه‌ها از زبانی دیگر و از فرهنگی دیگر با نام نمایشنامه کردی معرفی می‌شود، موجب برداشت نامناسب از فرهنگ و آداب و رسوم کردی شده است.

سینا جغرافیا، فرهنگ عامه و تقابل فرهنگی بین من و دیگری را از دیگر مواردی دانست که می‌تواند نمایشی عمومی را به نمایش قومی و ملی تبدیل کند.

وی در پایان از چاپ دومین دفتر نمایشنامه کردی توسط مرکز کردستان شناسی دانشگاه آزاد اسلامی سنندج در سال 97 خبر داد.

رحیم عبدالرحیم زادە نویسنده و کارگردان تئاتر بوکانی که از سخنرانان بخش علمی این مراسم بود در سخنانی مبسوط به دلایل عدم رشد نمایشنامه در زبان کردی پرداخت و دو دلیل عمده برای عدم اقبال به نمایشنامه را در زبان کردی ذکر کرد و گفت:" نخستین دلیل گسست تئاتر کردی از ادبیات است چراکه نمایشنامه زمانی متولد می شود که تئاتر و ادبیات به هم می رسند"
وی با ذکر تاریخچەای از تعامل ادبیات و تئاتر در دنیا و همچنین سرآغاز نمایشنامەنویسی کردی آن را یکی از راههای برون رفت از بحران نبود نمایشنامه کردی خواند. وی همچنین با اشاره به ضعف دیالوگ نویسی در ادبیات کردی که لازمه نگارش نمایشنامه است آن را مرتبط با نبود دیالوگ در جامعه و فرهنگ مفاهمه و گفتگو توصیف کرد.
در این مراسم از رحیم عبدالرحیم زاده از بوکان، بختیار پنجەای از مهاباد، رسول بانگین از ارومیه، هواس پلوک از کرمانشاه، غلامرضا همتیان از بیجار، رحمان هوشیاری از مریوان، زاهدآرمی و تریفه کریمیان از سقز و سیمین چایچی، صابر نیکبخت، صابر دلبینا و علیرضا محمدیان از سنندج به عنوان فعالین عرصه نمایشنامەنویسی کردی تقدیر به عمل آمد.

صابر دل بینا از دیگر نمایشنامه نویسان کردستانی ضمن انتقاد از ترجمه نمایشنامه‌های خارجی به زبان کردی به منظور غنی کردن کتابخانه کردی، اظهار کرد: تولید و تالیف آثار نو با ارائه فرهنگ کردزبانان در نمایشنامه نویسی می‌تواند در غنی کردن کتابخانه کردی موثرتر باشد که آثار مثبت فرهنگی و هنری زیادی به دنبال خواهد داشت.