ترکیه سیاست انکار کردها را کنار بگذارد و پ.ک.ک نیز به مبارزه مسلحانه پایان دهد
به گزارش کردپرس، مراد قرایلان در گفت‌وگو با نشریه آمارگی، که در یکی از غارهای محل استقرار پ.ک.ک در کوهستان‌های اقلیم کردستان انجام شد، درباره روند صلح، آینده مناسبات کردها و ترکیه، تحولات خاورمیانه و چشم‌انداز حل مسئله کردها سخن گفت. او اعلام کرد که پس از حدود ۱۲ سال، این نخستین بار است که با یک رسانه خارج از مجموعه رسانه‌های داخلی این جنبش گفت‌وگو می‌کند.
قرایلان ارزیابی خود از روند صلح را نه مثبت و نه منفی توصیف کرد و گفت این روند را باید مرحله‌ای از مبارزه برای گشودن راهی تازه به‌سوی صلح و حل سیاسی مسئله کردها دانست. به گفته او، با وجود گذشت نزدیک به دو سال از آغاز این روند و برگزاری دیدارها و گفت‌وگوهایی میان نمایندگان پ.ک.ک و دولت ترکیه، آنکارا تاکنون اقداماتی انجام نداده است که اعتماد لازم را برای ادامه مسیر ایجاد کند.
او تأکید کرد که پ.ک.ک در حال تغییر شیوه مبارزه خود است، اما این تغییر به معنای حل‌شدن مسئله کردها یا رسیدن روند صلح به نتیجه نهایی نیست. از دیدگاه قرایلان، پایان‌دادن به سیاست انکار و امحای هویت کردها از سوی دولت ترکیه و کنارگذاشتن مبارزه مسلحانه از سوی کردها، دو بخش جدایی‌ناپذیر از راه‌حل سیاسی هستند.
فرمانده نیروهای مدافع خلق با اشاره به فراخوان دولت باغچلی، رهبر حزب حرکت ملی ترکیه، برای آغاز روند صلح گفت عبدالله اوجالان به این فراخوان پاسخ مثبت داد و پ.ک.ک نیز مسیر تازه‌ای را برای پیشبرد صلح در پیش گرفت. با این حال، قرایلان معتقد است که برخلاف انتظارات شکل‌گرفته، دولت ترکیه هنوز اقدامات لازم برای تبدیل این ابتکار سیاسی به یک روند پایدار را انجام نداده است.
او با اشاره به تشکیل کمیسیونی در مجلس ترکیه برای بررسی راه‌حل مسئله کردها گفت این کمیسیون فعالیت زیادی انجام داد و گزارشی تهیه کرد که، به‌رغم کاستی‌هایش، زمینه‌ای برای تدوین قانون چارچوب فراهم آورد. به گفته قرایلان، این قانون با رأی ۴۶۴ نماینده تصویب شد؛ اما از نظر او، محتوای قانون همچنان ناکافی است، زیرا مسئله را عمدتاً از منظر امنیتی و خلع سلاح نیروهای مسلح بررسی می‌کند و ابعاد سیاسی آن را نادیده می‌گیرد.
قرایلان تأکید کرد که خلع سلاح نیروهای پ.ک.ک به‌خودی‌خود به معنای حل مسئله کردها نیست و قانون جدید نیز به‌اندازه‌ای که برای پیشبرد یک راه‌حل سیاسی ضرورت دارد، جامع نیست. او گفت تصمیمات کنگره دوازدهم پ.ک.ک، که آن را کنگره نهایی این حزب توصیف کرد، بر این اساس بوده است که عبدالله اوجالان باید مسئولیت هدایت روند خلع سلاح و صلح را بر عهده بگیرد و امکان فعالیت و ارتباط با دیگران را داشته باشد.
به گفته قرایلان، اوجالان در حال حاضر روند صلح و سیاسی‌شدن مبارزه را هدایت می‌کند، اما جایگاه او هنوز از نظر حقوقی مشخص نشده است. او خواستار آن شد که دولت ترکیه این جایگاه را به‌صورت قانونی به رسمیت بشناسد و اوجالان به‌عنوان طرف اصلی مذاکره، مسئول هماهنگی روند صلح و هدایت فرایند انتقال مبارزه به عرصه سیاست معرفی شود.
قرایلان گفت اوجالان باید بتواند آزادانه با جامعه ارتباط برقرار کند، با رسانه‌ها گفت‌وگو کند و با سیاستمداران و روشنفکران دیدار داشته باشد. از نظر او، ادامه حضور اوجالان در زندان و محدودبودن امکان ارتباطش با جامعه با هدف پیشبرد صلح سازگار نیست. او تأکید کرد که اوجالان باید بتواند شخصاً روند خلع سلاح و انتقال مبارزه به عرصه سیاسی را مدیریت کند؛ زیرا پ.ک.ک نمی‌تواند در شرایطی که رهبرش در زندان است، صرفاً به نیروهای خود دستور دهد سلاح‌هایشان را کنار بگذارند و به زندگی عادی بازگردند.
او همچنین خواستار آن شد که وجود کردها و حقوق آنان در قانون به رسمیت شناخته شود. قرایلان با اشاره به اظهارات مقام‌های ترکیه درباره برادری کردها و ترک‌ها گفت این مواضع باید از سطح شعار فراتر برود و در قوانین کشور بازتاب پیدا کند. به گفته او، شناسایی رسمی هویت کردها، زبان و فرهنگ آنان و تضمین حقوقشان، در کنار تعیین جایگاه اوجالان، دو موضوع اصلی هستند که دولت ترکیه باید برای پیشرفت روند صلح درباره آنها تصمیم بگیرد.
قرایلان در توضیح اقدامات پ.ک.ک برای نشان‌دادن جدیت خود در این روند، به آتش‌زدن سلاح‌ها از سوی گروهی از نیروهای این حزب در سال ۲۰۲۵ اشاره کرد. به گفته او، ۳۰ نفر از نیروهای پ.ک.ک با مسئولیت بسە هوزات، از رؤسای مشترک ساختار رهبری جوامع کردستان، سلاح‌های خود را آتش زدند تا نشان دهند این جنبش برای تغییر مسیر مبارزه آمادگی دارد.
او همچنین از عقب‌نشینی نیروهای پ.ک.ک از چند منطقه در داخل ترکیه و اقلیم کردستان عراق خبر داد. به گفته قرایلان، نیروهای مستقر در مناطق آمد، بوتان و ماردین از مواضع خود خارج شده‌اند و نیروهای ویژه این حزب که در شهرهای بزرگ ترکیه، از جمله استانبول، فعالیت می‌کردند نیز دستور عقب‌نشینی دریافت کرده‌اند.
قرایلان اضافه کرد که پ.ک.ک پیش‌تر نیروهای خود را از زاپ خارج کرده بود و در ادامه گفت‌وگوها، تصمیم به عقب‌نشینی از متینا نیز گرفت. به گفته او، آخرین نیروهای این حزب در هشتم اکتبر از تونل‌های متینا خارج شدند و پس از آن، هیچ نیرویی از پ.ک.ک در این منطقه باقی نماند.
او با اشاره به درگیری‌های چندساله در مناطق زاپ و متینا گفت ارتش ترکیه از سال ۲۰۲۱ تلاش گسترده‌ای برای تصرف این مناطق انجام داده، اما به ادعای او، نتوانسته است کنترل آنها را از راه نظامی به دست بگیرد. قرایلان گفت خروج نیروهای پ.ک.ک از این مناطق نتیجه گفت‌وگوها و تصمیم این جنبش برای نشان‌دادن حسن نیت بوده است، نه شکست نظامی آن.
او هدف از این عقب‌نشینی‌ها را اثبات این موضوع دانست که پ.ک.ک دیگر قصد ندارد ترکیه را از طریق مبارزه مسلحانه هدف قرار دهد. قرایلان گفت این حزب با اقداماتی یک‌جانبه جدیت خود را نشان داده و اکنون انتظار دارد دولت ترکیه نیز به تعهدات خود عمل کند و مسیر فعالیت سیاسی را باز کند.
قرایلان در پاسخ به این پرسش که آیا مهلت شش‌ماهه پیش‌بینی‌شده در قانون چارچوب برای تکمیل خلع سلاح کافی است، گفت این فرایند بدون اقدامات حقوقی و سیاسی دولت ترکیه پیش نخواهد رفت. به گفته او، تا زمانی که جایگاه اوجالان مشخص نشود و زمینه قانونی لازم برای فعالیت سیاسی نیروهای پ.ک.ک فراهم نشود، نمی‌توان انتظار داشت نیروهای این حزب با اطمینان سلاح‌های خود را کنار بگذارند.
او گفت نیروهای پ.ک.ک پس از بازگشت به ترکیه قرار نیست در خانه‌های خود بمانند، بلکه می‌خواهند مبارزه سیاسی را ادامه دهند. قرایلان در این‌باره تأکید کرد که فعالیت‌هایی که این جنبش در کوهستان‌ها انجام می‌داد، قرار است در مناطق شهری و دشت‌ها، اما بدون سلاح و از طریق گفتار و سیاست دنبال شود. به گفته او، برای عملی‌شدن این برنامه، دولت باید چارچوب حقوقی لازم را فراهم کند.
فرمانده نیروهای مدافع خلق همچنین از اینکه قانون جدید برای همه فرماندهان پ.ک.ک و عبدالله اوجالان وضعیت روشنی تعیین نکرده است، انتقاد کرد. او گفت دولت ترکیه از این جنبش می‌خواهد نیروهای خود را به ترکیه بازگرداند، اما مشخص نیست فرماندهان باید در چه وضعیتی باقی بمانند و نیروهای بازگشته از چه حقوقی برخوردار خواهند بود. قرایلان این وضعیت را یکی از کاستی‌های جدی قانون دانست و گفت روشن نیست که دولت ترکیه واقعاً خواهان پیشرفت روند صلح و پایان مبارزه مسلحانه است یا نه.
او در عین حال تأکید کرد که مسئله برای پ.ک.ک صرفاً بازگشت چند فرمانده یا حل وضعیت شخصی افراد نیست، بلکه موضوع به آینده مناسبات کردها و ترک‌ها مربوط می‌شود. قرایلان گفت اگر صلح برقرار شود، خود او نیز به ترکیه بازخواهد گشت، اما بازگشت به کشوری که همچنان با کردها و جنبش آنان از موضع خصومت برخورد کند، امکان‌پذیر نخواهد بود.
قرایلان با اشاره به تاریخ مناسبات کردها و دولت ترکیه گفت طی حدود ۲۲۰ سال گذشته، از دوره عثمانی تا جمهوری ترکیه، شورش‌ها و درگیری‌های متعددی میان کردها و حکومت مرکزی رخ داده است. او مبارزه مسلحانه پ.ک.ک را یکی از سازمان‌یافته‌ترین مراحل این تاریخ توصیف کرد و گفت این جنبش از سال ۱۹۸۴ تا ۲۰۲۵ به مدت ۴۱ سال درگیر جنگ بوده است.
به گفته او، مبارزه مسلحانه توانست مسئله کردها را که دولت ترکیه برای مدت طولانی آن را انکار می‌کرد، به موضوعی سیاسی و قابل مذاکره تبدیل کند. قرایلان معتقد است که این مبارزه به اهدافی که از طریق جنگ قابل دستیابی بود، رسیده است و ادامه مسیر به ابزارهای سیاسی نیاز دارد. او گفت پ.ک.ک تاکنون ۹ بار آتش‌بس اعلام کرده، اما به ادعای او، دولت ترکیه در موارد گذشته از این فرصت‌ها برای ادامه فشار و اقدامات امنیتی استفاده کرده است؛ ازاین‌رو، هنوز درباره نحوه برخورد دولت با آتش‌بس و روند کنونی نگرانی وجود دارد.
او تأکید کرد که تغییر راهبرد به معنای کنارگذاشتن حق دفاع از خود نیست و افزود در صورت حمله، هر طرفی حق دفاع از خود را دارد. با این حال، قرایلان گفت پ.ک.ک تصمیم گرفته است مبارزه مسلحانه را به‌عنوان شیوه اصلی پیشبرد اهداف خود کنار بگذارد و مبارزه سیاسی و دموکراتیک را در اولویت قرار دهد.
او همچنین گفت پ.ک.ک این بار برای آغاز روند صلح به حضور میانجی خارجی نیاز نداشته است، زیرا ابتکار تازه بر پایه گفت‌وگوهای داخلی شکل گرفته است. با این حال، قرایلان درباره میزان تمایل قدرت‌های خارجی به برقراری صلح تردید کرد و با اشاره به تلاش‌های پیشین برای حل سیاسی مسئله کردها گفت برخی دولت‌های اروپایی و آمریکا در گذشته مانع پیشبرد ابتکارهای دیپلماتیک شدند. او معتقد است که همه بازیگران خارجی لزوماً خواهان پایان درگیری‌ها نیستند، زیرا ادامه منازعات می‌تواند ابزار نفوذ و کنترل منطقه‌ای آنها باشد.
قرایلان روند صلح را با وضعیت دموکراسی در ترکیه نیز مرتبط دانست و از ادامه بازداشت‌ها، برخورد با مخالفان سیاسی، روزنامه‌نگاران و فعالان اجتماعی انتقاد کرد. او گفت درحالی‌که مقام‌های ترکیه از حل مسئله کردها و تدوین قوانین دموکراتیک سخن می‌گویند، اقدامات علیه مخالفان ادامه دارد و برخی از زندانیان سیاسی نیز همچنان با فشار و محدودیت روبه‌رو هستند.
به گفته او، تحقق ادغام دموکراتیک کردها در ترکیه بدون گسترش دموکراسی در کل کشور امکان‌پذیر نیست. قرایلان گفت پ.ک.ک خواهان همکاری با مخالفان دولت ترکیه، کارگران، زنان و دیگر نیروهای اجتماعی برای گسترش مبارزه دموکراتیک است. او تأکید کرد که حل مسئله کردها فقط به حقوق یک گروه محدود نمی‌شود، بلکه به تغییر ساختار سیاسی ترکیه و حرکت به‌سوی جمهوری دموکراتیک نیاز دارد.
قرایلان در توضیح مفهوم ادغام دموکراتیک گفت منظور از این اصطلاح، جذب‌شدن کردها در ساختار موجود به بهای کنارگذاشتن هویتشان نیست، بلکه کردها و دولت ترکیه باید یکدیگر را با هویت و ویژگی‌های مستقل خود بپذیرند. به گفته او، کردها باید بتوانند زبان، فرهنگ و ویژگی‌های اجتماعی خود را حفظ کنند و دولت ترکیه نیز این حقوق را به رسمیت بشناسد. او قانون اساسی کنونی ترکیه را محصول دوره حکومت نظامی دانست و گفت این کشور به قانون اساسی تازه‌ای نیاز دارد که بر مبنای دموکراسی تدوین شود و امکان مشارکت آزادانه کردها را فراهم کند.
او درباره اختلاف‌نظرهای احتمالی در داخل پ.ک.ک و میان این حزب و اوجالان نیز گفت این جنبش در حمایت از روند صلح و تصمیمات اوجالان متحد مانده است. قرایلان مدعی شد که برخی جریان‌ها در داخل ساختار دولت ترکیه امیدوار بودند آغاز روند صلح به اختلاف و انشعاب در پ.ک.ک منجر شود، اما چنین اتفاقی رخ نداده است. به گفته او، رهبری، نیروهای این جنبش و بخش‌هایی از جامعه کرد از مسیر تعیین‌شده حمایت کرده‌اند.
با این حال، قرایلان درباره آینده روند صلح ابراز قطعیت نکرد و گفت همچنان نیروهایی وجود دارند که ممکن است برای متوقف‌کردن آن تلاش کنند. او افزود که مخالفان روند صلح ممکن است در آینده نیز برای برهم‌زدن آن اقدام کنند و ازاین‌رو، پ.ک.ک و جامعه کرد باید برای سناریوهای مختلف آماده باشند.
قرایلان همچنین به مناسبات منطقه‌ای کردها اشاره کرد و گفت به‌رسمیت‌شناختن حقوق کردها در ترکیه می‌تواند بر وضعیت کردها در دیگر مناطق هم اثر بگذارد. او معتقد است که اگر دولت ترکیه کردها را به‌عنوان بخشی از جامعه سیاسی خود بپذیرد، نگاه خصمانه به کردهای خارج از مرزهای این کشور نیز می‌تواند تغییر کند. او خواستار پایان‌دادن به حملات علیه کردها در مناطق خارج از ترکیه شد و گفت صلح واقعی مستلزم کنارگذاشتن خصومت با مردم کرد و پایان‌دادن به برخوردهای خصمانه با زندانیان و گورستان‌های کشته‌شدگان کرد است.
بخش دیگری از گفت‌وگوی قرایلان به تحولات خاورمیانه و رقابت قدرت‌های منطقه‌ای و جهانی اختصاص داشت. او تحولات جاری را بخشی از آنچه جنگ جهانی سوم می‌نامد، توصیف کرد و گفت این جنگ برخلاف جنگ‌های جهانی پیشین، یک رویداد واحد نیست، بلکه رقابتی تدریجی و گسترده میان قدرت‌های سرمایه‌داری برای کسب هژمونی جهانی است.
به باور او، رقابت آمریکا و چین، به‌ویژه در حوزه هوش مصنوعی و فناوری‌های جدید، یکی از عوامل اصلی تحولات کنونی است. قرایلان گفت قدرت‌های غربی نگران افزایش نفوذ چین در خاورمیانه هستند و تلاش می‌کنند با تضعیف روسیه و شکست‌دادن ایران، مانع گسترش نفوذ پکن شوند. او همچنین منابع انرژی، مسیرهای انتقال انرژی، عناصر کمیاب مورد استفاده در صنایع فناوری و انرژی هسته‌ای را از عوامل مهم رقابت قدرت‌های جهانی دانست.
قرایلان هشدار داد که گسترش درگیری‌ها میان آمریکا، اسرائیل و ایران و تشدید منازعات در بخش‌های دیگر منطقه می‌تواند وضعیت را پیچیده‌تر کند. او به تداوم بی‌ثباتی در سوریه و تشدید درگیری‌ها در یمن اشاره کرد و گفت آینده تحولات منطقه همچنان نامشخص است.
او در برابر این وضعیت، از طرحی سیاسی دفاع کرد که آن را خط سوم و مبتنی بر دموکراسی مردم می‌نامد. قرایلان گفت پ.ک.ک خود را در کنار هیچ‌یک از طرف‌های جنگ قرار نمی‌دهد و معتقد است جنگ‌های جاری بیشتر در خدمت منافع حاکمان و قدرت‌های سرمایه‌داری هستند تا مردم منطقه.
از نظر او، راه‌حل منطقه‌ای باید بر همکاری میان کردها، عرب‌ها، ترک‌ها، فارس‌ها، ارمنی‌ها، آشوری‌ها و دیگر جوامع استوار باشد. قرایلان با دفاع از مفهوم ملت دموکراتیک و کنفدرالیسم دموکراتیک گفت ساختارهای مبتنی بر دولت‌ملت‌های محدود، زمینه انزوا و تقابل میان جوامع را تقویت می‌کنند. او آزادی زنان، دموکراسی و همبستگی میان ملت‌ها را عناصر اصلی این الگو دانست و گفت کردها از طریق همکاری با دیگر جوامع، نه با تکیه بر ملی‌گرایی محدود، می‌توانند موقعیت سیاسی خود را تقویت کنند.
قرایلان با اشاره به وضعیت سوریه گفت کردها و عرب‌ها ظرفیت آن را دارند که به نیرویی مهم برای دموکراتیزه‌کردن این کشور تبدیل شوند، اما این امر مستلزم مبارزه سیاسی، همکاری میان جوامع و کنارگذاشتن نگاه‌های انحصارطلبانه است.
او درباره پیوند میان روند صلح کردها و ترکیه با مناسبات ترکیه و اروپا نیز گفت با پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپا مخالفتی ندارد، اما مخالف آن است که ترکیه به پایگاه نظامی برای حفاظت از اروپا تبدیل شود. از نظر قرایلان، ترکیه باید با حرکت به‌سوی دموکراسی، به عاملی برای گسترش آزادی و صلح در خاورمیانه تبدیل شود، نه آنکه صرفاً نقش نظامی و امنیتی ایفا کند.
قرایلان در پایان، خطاب به مردم ترکیه، کردها و دیگر جوامع منطقه گفت نباید اجازه دهند رقابت قدرت‌های حاکم، ملت‌های منطقه را در برابر یکدیگر قرار دهد. او با تأکید بر سابقه همزیستی تاریخی جوامع خاورمیانه، آزادی، برابری، دموکراسی و رهایی زنان را پایه‌های صلح پایدار دانست و گفت آینده منطقه در گرو همکاری میان ملت‌ها و ایجاد جامعه‌ای دموکراتیک و مبتنی بر احترام به تفاوت‌هاست.
او تأکید کرد که پ.ک.ک خواهان ورود به مرحله‌ای تازه از مناسبات کردها و ترک‌هاست؛ مرحله‌ای که به‌جای جنگ و دشمنی، بر دوستی، اتحاد و پذیرش متقابل استوار باشد. با این حال، قرایلان خاطرنشان کرد که تحقق چنین چشم‌اندازی به اقدامات دو طرف نیاز دارد و روشن‌شدن سرنوشت روند صلح به تصمیم‌هایی بستگی دارد که دولت ترکیه در ادامه مسیر اتخاذ خواهد کرد.
دیدگاه کاربران