گزارش نیویورک تایمز از پیامدهای موفقیت یک تیم فوتبال کردی در ترکیه
به گزارش کردپرس، صعود باشگاه فوتبال آمَداسپور از دیاربکر به سوپرلیگ ترکیه و عملکرد درخشان این تیم در هفته‌های ابتدایی فصل، فراتر از یک موفقیت ورزشی اهمیت یافته است. نشریه اتلتیک، متعلق به نیویورک‌تایمز، در گزارشی تأکید کرده است که حضور این باشگاه در بالاترین سطح فوتبال ترکیه، هم‌زمان با تحولات مربوط به روند صلح میان کردها و دولت ترکیه، به نمادی از حضور آشکارتر هویت کردی در عرصه عمومی این کشور تبدیل شده است.
آمَداسپور در ماه مه با صعود به سوپرلیگ، برای نخستین بار به بالاترین سطح فوتبال ترکیه راه یافت. این تیم در شش هفته نخست فصل نیز عملکرد قابل توجهی داشت و در مقطعی از تعطیلات بازی‌های ملی، صدر جدول را در اختیار گرفت. پیروزی مقابل ترابزون‌اسپور و بشیکتاش، دو باشگاه مطرح فوتبال ترکیه، جایگاه این تیم تازه‌وارد را در کانون توجه رسانه‌ها و هواداران فوتبال قرار داد؛ هرچند گالاتاسرای پس از پیروزی سه بر یک مقابل قاسم‌پاشا در روز جمعه، به صدر جدول صعود کرد.
کالین میلر، نویسنده گزارش اتلتیک، معتقد است که موفقیت آمَداسپور را نمی‌توان صرفاً با نتایج ورزشی آن توضیح داد. این باشگاه از دیاربکر، بزرگ‌ترین شهر کردنشین ترکیه، برخاسته است و هویت کردی آن در سال‌های گذشته به بخش جدایی‌ناپذیر حضورش در فوتبال این کشور تبدیل شده است.
آمَداسپور در سال ۱۹۷۲ تأسیس شد و پس از حدود چهار دهه فعالیت در سطح فوتبال محلی، به رقابت‌های حرفه‌ای ترکیه راه یافت. این باشگاه پس از چند بار تغییر نام، در سال ۲۰۱۴ نام آمَداسپور را انتخاب کرد؛ نامی برگرفته از عنوان کردی دیاربکر که از نظر نمادین، پیوند باشگاه با هویت کردی را تقویت کرد.
اکنون حضور این تیم در سوپرلیگ، فضایی فراهم کرده است تا هویت کردی هر هفته در یکی از مهم‌ترین عرصه‌های فرهنگی و ورزشی ترکیه به نمایش گذاشته شود. این تحول در شرایطی رخ می‌دهد که مناسبات کردها و دولت ترکیه نیز پس از دهه‌ها درگیری، وارد مرحله‌ای تازه شده و تلاش‌هایی برای عادی‌سازی روابط و پیشبرد روند صلح در جریان است.
گزارش با اشاره به جمعیت قابل توجه کردها در ترکیه و سابقه محدودیت‌های اعمال‌شده بر زبان و فرهنگ کردی، تأکید می‌کند که وضعیت آمَداسپور می‌تواند معیاری برای سنجش میزان پذیرش هویت کردی در جریان اصلی فرهنگ و جامعه ترکیه باشد. دولت ترکیه در گذشته از به‌رسمیت‌شناختن هویت مستقل کردی خودداری می‌کرد و حتی کردها را »ترک‌های کوهستانی» می‌نامید؛ هرچند در سال‌های اخیر امکان محدودی برای بیان فرهنگی و زبانی کردها فراهم شده است.
تحولات سیاسی اخیر نیز به اهمیت این باشگاه افزوده است. در فوریه ۲۰۲۵، حزب کارگران کردستان )پ‌ک‌ک) آتش‌بس با ترکیه را اعلام کرد و عبدالله اوجالان، رهبر زندانی این حزب، خواستار کنارگذاشتن سلاح و انحلال آن شد. او در آن زمان استدلال کرد که مبارزه مسلحانه در شرایطی شکل گرفته بود که راه‌های سیاست دموکراتیک بسته شده بود، اما اکنون این مبارزه به پایان مسیر خود رسیده است.
ترکیه در اوت ۲۰۲۶ نیز قانونی را با هدف تقویت همبستگی ملی و ادغام اجتماعی تصویب کرد که بازگشت هزاران تن از اعضا و حامیان پیشین پ‌ک‌ک به زندگی غیرنظامی را تسهیل می‌کند. با این حال، این قانون به مطالبات گسترده‌تر کردها درباره گسترش حقوق سیاسی و فرهنگی پاسخ نداده است. در چنین شرایطی، موفقیت آمَداسپور فرصتی برای بررسی این پرسش فراهم می‌کند که آیا تغییرات سیاسی می‌توانند به پذیرش گسترده‌تر هویت کردی در جامعه ترکیه منجر شوند یا خیر.
مطالعه‌ای که مرکز مطالعات کردی در تابستان امسال درباره نگاه کردها به آمَداسپور و هواداری از این تیم منتشر کرد، ابعاد اجتماعی جایگاه این باشگاه را نشان می‌دهد. این پژوهش با بررسی دیدگاه‌های هزار و ۴۷۱ نفر، شمار هواداران آمَداسپور در سراسر ترکیه را حدود چهار میلیون نفر برآورد کرد؛ رقمی که طی چهار سال چهار برابر شده است. بیش از سه‌چهارم پاسخ‌دهندگان نیز گفته‌اند که این باشگاه برای آنها چیزی فراتر از یک تیم فوتبال است.
رها روهاوی‌اوغلو، مدیر مرکز مطالعات کردی، آمَداسپور را ابزاری بسیار قدرتمند برای بازتاب هویت کردی در ترکیه توصیف کرده است. با این حال، داده‌های این پژوهش نشان می‌دهد که هویت کردی و تعلق به جامعه سیاسی ترکیه لزوماً در تقابل با یکدیگر قرار ندارند؛ بیش از ۶۰ درصد هواداران آمَداسپور گفته‌اند که از تیم ملی فوتبال ترکیه نیز حمایت می‌کنند.
جان مک‌مانوس، انسان‌شناس اجتماعی و نویسنده کتابی درباره فرهنگ فوتبال ترکیه، نیز معتقد است که هویت کردی مجموعه‌ای متنوع از گرایش‌ها و دیدگاه‌ها را دربرمی‌گیرد. برخی از کردها از استقلال حمایت می‌کنند، در حالی که گروهی دیگر، از جمله برخی محافظه‌کاران، به رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، گرایش دارند.
ارتباط آمَداسپور با فضای سیاسی ترکیه در اوت امسال، زمانی آشکارتر شد که ناهیت ارن، رئیس باشگاه و وکیل کرد، با اردوغان در کاخ ریاست‌جمهوری دیدار کرد. دو طرف مقابل دوربین‌ها با پیراهن باشگاه ظاهر شدند؛ اتفاقی که به گفته مک‌مانوس، یک دهه پیش تصور آن نیز دشوار بود. روهاوی‌اوغلو نیز این دیدار را نشانه‌ای از تغییر نگاه ساختار سیاسی ترکیه به مسئله کردها دانسته است.
ارن پس از این دیدار اعلام کرد که از روندی که به گفته او با رهبری اردوغان آغاز شده و زمینه‌ساز شکل‌گیری فضای تازه‌ای از صلح در ترکیه شده است، قدردانی می‌کند. او ابراز امیدواری کرد که آمَداسپور، در کنار سایر باشگاه‌های ورزشی، در تقویت این فضای صلح و آرامش نقش داشته باشد.
با وجود این تحولات، فعالیت آمَداسپور همچنان با محدودیت‌ها و مناقشات مرتبط با هویت کردی همراه است. هواداران این تیم در ورزشگاه‌ها شعارها و سرودهای کردی سر می‌دهند و نمادهای مرتبط با فرهنگ کردی را به نمایش می‌گذارند؛ اقداماتی که گاهی با برخورد نیروهای امنیتی و مجازات‌های انضباطی مواجه شده است.
در سال گذشته، آمَداسپور قراردادی برای حمایت مالی از پیراهن خود با یک فروشگاه زنجیره‌ای مستقر در دیاربکر امضا کرد. زیر نشان تجاری این شرکت، شعاری به زبان کردی به معنای »در خدمت شما هستیم« درج شد. هیئت انضباطی فوتبال حرفه‌ای ترکیه ابتدا این شعار را مغایر مقررات تجهیزات ورزشی دانست و باشگاه را ۲۲۰ هزار لیر جریمه کرد؛ اما فدراسیون فوتبال ترکیه بعداً اعلام کرد که این شعار در وزارت بازرگانی ثبت شده و قانونی است.
در ژانویه ۲۰۲۶ نیز فدراسیون فوتبال ترکیه، آمَداسپور را به اتهام تبلیغات ایدئولوژیک و خدشه‌دارکردن اعتبار فوتبال، ۸۰۲ هزار و ۵۰۰ لیر جریمه کرد. این جریمه پس از انتشار ویدئویی در حساب‌های شبکه‌های اجتماعی باشگاه اعمال شد که در آن، زنی در حال بافتن موهای خود بود و شعار کردی در دفاع از حقوق زنان» شنیده می‌شد. این شعار در سال‌های اخیر به نمادی از جنبش‌های اعتراضی و مطالبات مرتبط با حقوق زنان تبدیل شده است و در جریان حملات نیروهای دولت دمشق به مناطق کردنشین سوریه نیز برای ابراز همبستگی با کردهای سوریه مورد استفاده قرار گرفت.
روهاوی‌اوغلو با اشاره به برخوردهای انضباطی با باشگاه‌های کردی گفته است که از سال ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۴، ۲۰ جریمه به اتهام «تبلیغات ایدئولوژیک» علیه باشگاه‌های فوتبال ترکیه صادر شده که تمام آنها متوجه باشگاه‌های کردی بوده است؛ ۱۲ مورد از این جریمه‌ها نیز علیه آمَداسپور اعمال شده است.
هویت کردی باشگاه حتی در برخی مسابقات نیز به موضوع برخوردهای امنیتی تبدیل شده است. در یکی از این موارد، پس از صعود آمَداسپور به سوپرلیگ، نیروهای امنیتی تلاش کردند پرچم سنگال را از امبایه دیاگنه، مهاجم این تیم، بگیرند؛ پرچمی که رنگ‌های آن به رنگ‌های پرچم پ‌ک‌ک شباهت دارد. این اتفاق بار دیگر حساسیت‌های موجود درباره نمادهای کردی و نحوه برخورد با آنها را برجسته کرد.
با این حال، نشانه‌هایی از تغییر در فضای عمومی ترکیه نیز دیده می‌شود. پس از صعود آمَداسپور، باشگاه‌های فنرباغچه و گالاتاسرای با استفاده از عبارت‌های منتشرشده به زبان کردی، به این تیم تبریک گفتند. این اقدام‌ها ممکن است نمادین به نظر برسند، اما از نگاه نویسنده گزارش، نشان‌دهنده افزایش حضور هویت کردی در فضای اصلی فوتبال ترکیه هستند.
اتوبوس آمَداسپور در فصل گذشته شعار کردی »ئه م تە» به معنای »ما در راهیم« را حمل می‌کرد، اما این شعار در فصل جاری به «ئه م هاتین» به معنای »ما آمده‌ایم» تغییر کرده است؛ تغییری که می‌توان آن را بازتابی از جایگاه تازه باشگاه پس از صعود به سوپرلیگ دانست.
روهاوی‌اوغلو معتقد است آمَداسپور در نقطه تلاقی دو روند قرار گرفته است: از یک سو، کردها بیش از گذشته با جامعه ترکیه ارتباط دارند و در شهرهای مختلف این کشور زندگی می‌کنند، رسانه‌های ترکیه را دنبال می‌کنند و از تیم ملی فوتبال حمایت می‌کنند؛ از سوی دیگر، هویت کردی خود را آشکارتر از گذشته بیان می‌کنند.
از این منظر، حضور آمَداسپور در سوپرلیگ به معنای جدایی کردها از ترکیه نیست، بلکه فرصتی برای حضور آنها در بزرگ‌ترین صحنه فوتبال این کشور با نام و هویت خودشان است. موفقیت این باشگاه می‌تواند در کنار تحولات سیاسی، به شاخصی برای سنجش پیشرفت یا موانع روند عادی‌سازی مناسبات میان کردها و دولت ترکیه تبدیل شود؛ روندی که میزان موفقیت آن نه فقط در توافق‌های سیاسی، بلکه در نحوه پذیرش هویت کردی در زندگی روزمره جامعه ترکیه نیز آشکار خواهد شد.
دیدگاه کاربران