پیامدهای منطقهای انحلال نیروهای دموکراتیک سوریه
به گزارش کردپرس، بر اساس گزارش ۳۱ اوت ۲۰۲۶ رادیو فرانسه، انحلال نیروهای دموکراتیک سوریه و ادغام نیروهای آن در ارتش سوریه، نقطه عطفی در وضعیت کردهای سوریه و روابط دمشق، آنکارا و گروههای کرد منطقه به شمار میرود. این تحول عملاً به بیش از یک دهه حاکمیت نظامی و اداری تحت رهبری کردها در شمال و شمالشرق سوریه پایان میدهد و در مقابل، جایگاه دولت مرکزی و ترکیه را تقویت میکند.
مظلوم عبدی(کوبانی)، فرمانده نیروهای دموکراتیک سوریه، در ۲۵ اوت اعلام کرد که این نیرو منحل و اعضای آن در ارتش سوریه ادغام خواهند شد. نیروهای دموکراتیک سوریه در اوج قدرت خود حدود ۱۰۰ هزار نیرو داشتند و بر نزدیک به یکپنجم خاک سوریه، از جمله مناطق مهم نفتخیز و کشاورزی، کنترل میکردند. از این رو، انحلال آن صرفاً پایان یک سازمان نظامی نیست، بلکه پایان ساختاری است که در بیش از یک دهه گذشته مبنای قدرت سیاسی کردها در سوریه بود.
فابریس بالانش، کارشناس مسائل سوریه در دانشگاه لیون، این تحول را «پایان خودگردانی کردها» توصیف کرده است. به گفته او، کردهای سوریه پس از بیش از یک دهه برخورداری از آزادی عمل سیاسی و اداری، بار دیگر زیر کنترل دمشق قرار خواهند گرفت.
با این حال، پایان ساختار خودگردان به معنای از میان رفتن تمام دستاوردهای کردها نیست. یکی از مهمترین موضوعاتی که در توافق با دمشق مطرح شده، حقوق زبانی و فرهنگی کردهاست.
احمد الشرع، رئیسجمهور سوریه، در ژانویه ۲۰۲۶ با صدور فرمانی زبان کردی را به عنوان یک زبان ملی به رسمیت شناخت و آموزش آن را در مناطق دارای جمعیت قابل توجه کرد مجاز کرد. همچنین تابعیت شمار زیادی از کردهایی که در پی اقدامات ناشی از سرشماری ۱۹۶۲ بدون تابعیت مانده بودند، بازگردانده شد و نوروز نیز به عنوان تعطیل رسمی ملی سوریه به رسمیت درآمد.
وزارت آموزش سوریه نیز در ۲۷ اوت مقرراتی را تصویب کرد که بر اساس آن، سه ساعت آموزش زبان کردی در هفته در مدارس دولتی و خصوصی مناطق کردنشین ارائه خواهد شد و نمرات این درس در ارزیابی نهایی دانشآموزان محاسبه میشود.
با وجود این اقدامات، یکی از نگرانیهای اصلی کردها نبود تضمینهای قانون اساسی است. بالانش هشدار داده است که وقتی حقوق زبانی صرفاً بر اساس فرمان ریاستجمهوری باشد، امکان تغییر یا لغو آن در آینده وجود دارد و این حقوق از پشتوانه یک اصل قانون اساسی برخوردار نیست.
موضوع حقوق زنان نیز از دیگر ابهامات مرحله جدید است. ساختار سیاسی و اداری تحت رهبری کردها بر نظام ریاست مشترک زن و مرد استوار بود و زنان در سطوح مختلف مدیریتی حضور داشتند. پایان این ساختار میتواند جایگاه سیاسی و اجتماعی زنان را تحت تأثیر قرار دهد.
بهویژه سرنوشت زنان عضو نیروهای دموکراتیک سوریه مشخص نیست. ارتش سوریه در حال حاضر فاقد نیروی زن است و هنوز معلوم نیست این زنان چگونه در ساختار نظامی جدید ادغام خواهند شد. همچنین نگرانیهایی درباره تداوم مقرراتی که در مناطق تحت کنترل کردها برای محدود کردن چندهمسری اعمال شده بود، وجود دارد.
در سطح منطقهای، انحلال نیروهای دموکراتیک سوریه یک تحول مهم برای ترکیه است. آنکارا سالها خواستار انحلال این نیرو و انتقال کنترل مناطق کردنشین سوریه به دولت مرکزی بوده و نیروهای دموکراتیک سوریه را بخشی از ساختار مرتبط با پ.ک.ک میداند؛ اتهامی که رهبران کرد سوریه همواره رد کردهاند.
ترکیه از سال ۲۰۱۶ چند عملیات نظامی در شمال سوریه انجام داده و همچنان هزاران نیروی نظامی در این کشور مستقر دارد. آنکارا اعلام کرده است نیروهایش تا زمانی که تهدیدهای امنیتی علیه ترکیه برطرف نشود، در سوریه باقی خواهند ماند.
از این منظر، انحلال نیروهای دموکراتیک سوریه یکی از مهمترین خواستههای امنیتی ترکیه را محقق کرده است. حزب عدالت و توسعه نیز این تحول را گامی در جهت تقویت وحدت سوریه دانست.
اهمیت این تحول برای ترکیه فراتر از مرزهای سوریه است. انحلال نیروهای دموکراتیک سوریه میتواند به کاهش یکی از موانع روند صلح میان آنکارا و پ.ک.ک کمک کند. این روند بر خلع سلاح و انحلال پ.ک.ک و پایان دادن به چند دهه درگیری مسلحانه میان این گروه و دولت ترکیه متمرکز است.
عبدالله اوجالان در فوریه ۲۰۲۵ خواهان انحلال و خلع سلاح پ.ک.ک شد و این گروه نیز سه ماه بعد اعلام کرد که این مسیر را دنبال خواهد کرد. در اوت ۲۰۲۶، پارلمان ترکیه چارچوب حقوقی لازم برای روند انحلال پ.ک.ک را تصویب کرد؛ هرچند جریانهای سیاسی کرد تأکید دارند که اصلاحات دموکراتیک و حقوقی گستردهتر نیز برای تثبیت صلح ضروری است.
با این حال، از دید آنکارا، پایان روند انحلال نباید محدود به ترکیه باشد. مقامهای ترکیه بارها اعلام کردهاند که پ.ک.ک و ساختارهای وابسته به آن نباید در هیچیک از کشورهای منطقه باقی بمانند. به همین دلیل، انحلال نیروهای دموکراتیک سوریه از نگاه ترکیه بخشی از فرآیندی گستردهتر برای پایان دادن به حضور ساختارهای وابسته به پ.ک.ک در منطقه تلقی میشود.
در نتیجه، انحلال نیروهای دموکراتیک سوریه برای کردهای این کشور یک معامله پیچیده و دووجهی ایجاد کرده است. آنها از یک سو برخی دستاوردهای مهم زبانی، فرهنگی و مدنی خود را در توافق با دمشق تثبیت کردهاند، اما از سوی دیگر مهمترین ابزار قدرت و تضمینکننده اجرای این دستاوردها، یعنی ساختار نظامی و اداری مستقل، را از دست دادهاند.
برای ترکیه، معادله تقریباً معکوس است. کاهش قدرت نظامی کردهای سوریه، ادغام آنها در ساختار دولت سوریه و تضعیف پیوندهای نظامی فرامرزی، نگرانیهای امنیتی آنکارا را کاهش میدهد و میتواند فضای مساعدتری برای پیشبرد روند صلح با پ.ک.ک ایجاد کند.
در نهایت، مسئله اصلی پس از انحلال نیروهای دموکراتیک سوریه این خواهد بود که آیا دمشق میتواند حقوقی را که به کردها وعده داده شده، به شکل پایدار و نهادی تضمین کند یا خیر. آینده حقوق کردها در سوریه و میزان موفقیت روند صلح ترکیه، دو آزمون اصلی نظم جدیدی هستند که پس از پایان خودگردانی نظامی و اداری کردها در شمالشرق سوریه در حال شکلگیری است.
دیدگاه کاربران