به گزارش کردپرس، به نظر می‌رسید که نبرد میان نیروهای دولتی سوریه و شبه‌نظامیان کرد به پایان رسیده است. روز یکشنبه، دولت سوریه اعلام کرد کنترل مناطقی از حلب را که پیش‌تر در اختیار «نیروهای دموکراتیک سوریه» (SDF) بود، به دست گرفته و نیروهای کرد نیز اعلام کردند که از این مناطق عقب‌نشینی کرده‌اند. در جریان این درگیری‌ها، ساختمان‌های زیادی تخریب شد، دست‌کم دو دهه نفر جان خود را از دست دادند و گزارش‌ها از آوارگی بیش از ۱۴۰ هزار نفر حکایت دارد.

اما روز سه‌شنبه همین هفته، دولت سوریه نیروهای کرد را متهم کرد که بار دیگر در حال تجدید سازماندهی هستند و این کار را با هماهنگی بقایای مسلح حکومتسابق سوریه به رهبری بشار اسد انجام می‌دهند. دولت سپس مناطق روستایی شرق حلب را «منطقه ممنوعه نظامی» اعلام کرد؛ اقدامی که ظاهراً به ازسرگیری درگیری‌ها و همچنین تخریب پل‌هایی انجامید که مناطق تحت کنترل کردها را به دیگر نقاط سوریه متصل می‌کرد.

اطلاعات نادرست و روایت‌های متناقض درباره این درگیری‌ها فراوان است و جزئیات بسته به منبع روایت، متفاوت بیان می‌شود. با این حال، یک نکته روشن است: نگرانی‌ها درباره تشدید مناقشه میان دولت سوریه و کردهای سوریه افزایش یافته است.

درگیری‌های اخیر پس از آن آغاز شد که گفت‌وگوها درباره توافق ادغام نیروهای کرد در ارتش سراسری سوریه بار دیگر به بن‌بست خورد. دولت موقت سوریه اصرار دارد که نیروهای کرد باید به ارتش واحد کشور بپیوندند، اما نیروهای کرد خواهان حفظ یگان‌های مستقل کردی هستند. هرچند در زمینه‌هایی از ادغام سیاسی و اجتماعی کردها توافق‌هایی حاصل شده، مسئله ادغام نظامی همچنان مانع اصلی باقی مانده است؛ آن هم با وجود توافقی که نخستین بار در مارس ۲۰۲۵ میان دو طرف امضا شد.

کردها حاضر نیستند دستاوردهای خود را واگذار کنند

در طول ۱۴ سال جنگ داخلی سوریه، کردهای این کشور توانستند کنترل بخش بزرگی از شمال‌شرق نفت‌خیز سوریه را به دست بگیرند و تمایلی به واگذاری آن ندارند. منطقه تحت کنترل آنان «اداره خودگردان دموکراتیک شمال و شرق سوریه» نام دارد که با عنوان «روژاوا» نیز شناخته می‌شود.

شبه‌نظامیان کرد در جنگ داخلی علیه بشار اسد مشارکت نداشتند، اما در مقابله با گروه افراطی «داعش» که بخش‌هایی از سوریه و عراق را اشغال کرده بود، نقش مهمی ایفا کردند. همین امر باعث شد به شریک مورد اعتماد ایالات متحده تبدیل شوند و نیروهای آمریکایی در مناطق تحت کنترل آنان مستقر شوند. آمریکا همچنین به متوقف کردن دور اخیر درگیری‌ها در حلب نسبت داده می‌شود.

بیرگیت شابلر، کارشناس خاورمیانه و استاد دانشگاه ارفورت آلمان، می‌گوید بسیاری از مطالبات کردهای سوریه قابل درک است. او به دویچه‌وله گفت: «بر اساس تجربه‌های تاریخی خود، کردها خواهان گرفتن حقوق فرهنگی و سیاسی هستند. آنان در دوران گذشته با تبعیض روبه‌رو بودند، زبانشان در مقاطعی ممنوع بود و با وجود سهم قابل‌توجهشان از جمعیت، هرگز نتوانستند نقشی متناسب با جایگاه خود ایفا کنند.»

به گفته شابلر، همین تجربه‌ها باعث شده کردها بخواهند از تکرار هرگونه حاشیه‌نشینی جلوگیری کنند و به دنبال نوعی خودگردانی باشند.

در مقابل، دولت جدید سوریه نیز ملاحظات خاص خود را دارد. شابلر توضیح می‌دهد که این دولت با هرگونه نظام غیرمتمرکز مخالف است، زیرا چنین الگویی می‌تواند سایر اقلیت‌های سوریه را نیز به طرح مطالبات خودگردانی ترغیب کند.

همچنین ترکیه، همسایه قدرتمند سوریه که از دولت موقت دمشق حمایت می‌کند، به‌شدت با هرگونه خودگردانی برای کردهای سوریه مخالف است. آنکارا، نیروهای دموکراتیک سوریه را شاخه‌ای از حزب کارگران کردستان (پ‌ک‌ک) می‌داند که آن را یک سازمان تروریستی تلقی می‌کند. ترکیه خواهان ادغام نیروهای کرد در ارتش جدید سوریه است، اما نه در قالب یگان‌های مستقل کردی. به گفته شابلر، همین اختلاف نظر درباره ادغام نظامی «عامل کلیدی شکست مذاکرات» بوده است.

نقش ایالات متحده

تا اینجا، ایالات متحده موضعی نسبتاً خنثی اتخاذ کرده است. از یک سو، واشنگتن از وحدت سوریه سخن می‌گوید و از احمد الشرع، رئیس‌جمهور موقت این کشور حمایت کرده؛ آن هم با وجود آنکه او پیش‌تر چهره‌ای افراطی و تحت تعقیب بوده است. از سوی دیگر، نیروهای آمریکایی همچنان برای مقابله با داعش به نیروهای دموکراتیک سوریه متکی هستند.

به گفته شابلر، ارزیابی دقیق نقش آمریکا دشوار است. او معتقد است «آنچه بیش از همه جلب توجه می‌کند، سکوت آن است. مشخص نیست آیا آمریکا عمداً در حاشیه مانده یا اجازه می‌دهد بحران مسیر خود را طی کند. گزینه دوم می‌تواند بسیار مشکل‌ساز باشد.»

برخی تحلیلگران «مرکز عربی» در واشنگتن خواستار اقدامات فوری برای اعتمادسازی میان دو طرف شده‌اند تا خطر تشدید درگیری مهار شود. از جمله پیشنهاد کرده‌اند که کردها با تحویل گذرگاه‌های مرزی و صادرات نفت، حاکمیت سوریه را به رسمیت بشناسند. در مقابل، دولت سوریه نیز باید ادغام سیاسی کردها را تضمین کرده و مسئولیت امنیت شمال‌شرق کشور را بر عهده بگیرد. به باور این کارشناسان، بدون چنین پیشرفتی خطر تجزیه بیشتر سوریه افزایش می‌یابد؛ امری که پیامدهای جدی برای کل منطقه خواهد داشت.

شابلر نیز با این دیدگاه موافق است و هشدار می‌دهد که در بدترین سناریو، سوریه می‌تواند دوباره به سوی جنگی فراگیر سوق داده شود. او می‌گوید: «هرچند هنوز این سناریو را بعید می‌دانم، اما خطر آن واقعی است. و از آنجا که این مناقشه حدود ۳۰ درصد از خاک سوریه را در بر می‌گیرد، تشدید آن پیامدهای بسیار گسترده‌ای خواهد داشت.»

به گفته این کارشناس، آغاز یک جنگ داخلی جدید برای غیرنظامیان سوری و روند شکننده دولت‌سازی در این کشور، فاجعه‌بار خواهد بود.

نویسنده: کرستن کنیپ – دویچه‌وله