گزارش نشست رهبران کرد در اربیل
به گزارش کردپرس، نشست سالانه مؤسسه پژوهشی خاورمیانه در اربیل با تأکید رهبران سیاسی کرد بر ضرورت تضمین قانون اساسی برای حقوق کردها در سوریه، تشکیل دولت جدید در اقلیم کردستان، یکپارچه‌سازی نیروهای پیشمرگه و تقویت همکاری‌های امنیتی منطقه‌ای برگزار شد. در این نشست فاصله میان توافق‌های سیاسی و اجرای عملی آنها به‌عنوان یکی از مهم‌ترین چالش‌های پیش روی کردها مطرح شد.
نشست سال ۲۰۲۶ مؤسسه پژوهشی خاورمیانه (MERI) روزهای ۱۲ و ۱۳ اکتبر در اربیل برگزار شد و مقام‌های سیاسی عراق و اقلیم کردستان، رهبران کرد سوریه، نمایندگان احزاب ترکیه، دیپلمات‌ها و پژوهشگران مسائل منطقه‌ای در آن حضور یافتند. محمد شیاع السودانی، نخست‌وزیر پیشین عراق، نچیروان بارزانی، رئیس اقلیم کردستان، بافل طالبانی، رئیس اتحادیه میهنی کردستان، قبـاد طالبانی، معاون نخست‌وزیر اقلیم کردستان، الهام احمد، از رهبران سیاسی کرد سوریه، مظلوم عبدی، مشاور رئیس‌جمهور سوریه و تونجر باکرهان، رئیس مشترک حزب برابری و دموکراسی خلق‌ها در ترکیه، از جمله شرکت‌کنندگان این نشست بودند.
در ۱۳ پنل این نشست، موضوعاتی همچون آینده سیاسی سوریه، حقوق کردها، بن‌بست تشکیل دولت در اقلیم کردستان، روابط اربیل و بغداد، آینده نیروهای پیشمرگه، تحولات امنیتی عراق پس از خروج نیروهای آمریکایی و روند صلح میان دولت ترکیه و حزب کارگران کردستان بررسی شد. محور مشترک بسیاری از مباحث، ضرورت تبدیل توافق‌های سیاسی به سازوکارهای اجرایی و تضمین‌های نهادی بود.
آینده سوریه و جایگاه کردها در ساختار سیاسی جدید این کشور از محورهای اصلی نشست مری بود. الهام احمد در این نشست با اشاره به تحولات پس از سقوط حکومت بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴، روند ادغام نیروهای دموکراتیک سوریه در ارتش سوریه را بخشی از مرحله جدید سیاسی این کشور دانست، اما تأکید کرد که ادغام نظامی به‌تنهایی نمی‌تواند اختلافات سیاسی و مسائل مربوط به حقوق جوامع مختلف را حل کند.
الهام احمد خواستار تضمین قانون اساسی برای حقوق کردها، مشارکت آنان در حکومت و فراهم شدن امکان آموزش چندزبانه شد. به گفته او، مسائلی مانند نمایندگی سیاسی، حقوق زبانی و اداره محلی همچنان به مذاکرات سیاسی و توافق‌های قانونی نیاز دارند.
مظلوم عبدی، فرمانده کل پیشین نیروهای دموکراتیک سوریه و مشاور کنونی رئیس‌جمهور سوریه، نیز بر ضرورت همراه شدن ادغام نظامی با تضمین‌های قانونی و مشارکت سیاسی کردها تأکید کرد. مظلوم عبدی با ابراز امیدواری نسبت به ساختن سوریه‌ای جدید، اذعان کرد که مذاکرات با دمشق همچنان با موانعی روبه‌رو است و موضوع حقوق زبان کردی نیز هنوز به توافق نهایی نرسیده است.
نجیب غدبیان، مشاور ارشد وزارت امور خارجه سوریه، نیز پذیرفت که حقوق زبانی کردها به مذاکرات بیشتری نیاز دارد. ایمی آستین هولمز، پژوهشگر آمریکایی، هشدار داد که حل‌نشدن این مسائل می‌تواند روند انتقال سیاسی سوریه را با مشکل مواجه کند.
تونجر باکرهان، رئیس مشترک حزب برابری و دموکراسی خلق‌ها در ترکیه، نیز با تأکید بر ضرورت به‌رسمیت‌شناختن حقوق کردها و دیگر جوامع سوریه، گفت که زبان کردی نباید به سه ساعت تدریس در مدارس محدود شود.
اختلافات داخلی اقلیم کردستان و روابط این منطقه با دولت فدرال عراق از دیگر محورهای مهم نشست مری بود. با وجود گذشت حدود ۱۸ ماه از انتخابات پارلمانی اکتبر ۲۰۲۴، اختلافات بر سر تقسیم قدرت میان حزب دموکرات کردستان و اتحادیه میهنی کردستان همچنان مانع تشکیل کابینه جدید شده و فعالیت مؤثر نهادهای اقلیم را با محدودیت مواجه کرده است.
بافل طالبانی، رئیس اتحادیه میهنی کردستان، بر ضرورت دستیابی به توافق با حزب دموکرات کردستان تأکید کرد و گفت که هیچ حزبی به‌تنهایی قادر به اداره اقلیم نیست. بافل طالبانی همچنین همکاری با بغداد را فرصتی مهم برای حل اختلافات میان دولت فدرال و اقلیم کردستان دانست و ثبات منطقه را وابسته به روابط سازنده با بغداد و آنکارا ارزیابی کرد.
اختلاف بر سر بودجه، پرداخت حقوق کارکنان بخش عمومی، درآمدهای نفتی و اختیارات قانونی همچنان از مسائل اصلی روابط اربیل و بغداد به شمار می‌رود؛ مسائلی که حل آنها به توافق سیاسی میان دو طرف و اجرای تعهدات قانونی نیاز دارد.
نچیروان بارزانی، رئیس اقلیم کردستان، با اشاره به وضعیت امنیتی منطقه تأکید کرد که اقلیم کردستان نباید به پایگاهی برای تهدید کشورهای همسایه تبدیل شود. نچیروان بارزانی فعالیت گروه‌های کرد ایرانی را عامل افزایش خطر برای اقلیم دانست و رفتار آنها را غیرمسئولانه توصیف کرد.
نچیروان بارزانی همچنین با تأکید بر ضرورت حاکمیت عراق بر تسلیحات و تصمیم‌های امنیتی، خواستار تقویت سامانه‌های دفاع هوایی هماهنگ شد. او پیشرفت روند ادغام کردها در سوریه و روند صلح میان ترکیه و حزب کارگران کردستان را مثبت ارزیابی کرد، اما بر ضرورت تضمین قانون اساسی برای حقوق کردها در هر دو کشور تأکید داشت.
تحولات امنیتی عراق پس از خروج نیروهای آمریکایی و تغییر نقش ائتلاف بین‌المللی ضد داعش، از دیگر موضوعات مطرح‌شده در روز دوم نشست بود.
قاسم العبودی، مشاور امنیت ملی عراق، اعلام کرد که همکاری اطلاعاتی پس از خروج نیروهای آمریکایی ادامه دارد، اما برخی قابلیت‌های پیشرفته نظارتی همچنان در دسترس نیروهای عراقی نیست. او گفت که عراق باید عملیات اطلاعات‌محور را گسترش دهد و هماهنگی امنیتی میان مناطق مختلف کشور را بدون اتکای پیشین به ائتلاف بین‌المللی پیش ببرد.
به گفته قاسم العبودی، عراق مسئولیت نگهداری بیش از پنج هزار زندانی مظنون به عضویت در داعش را که پیش‌تر نیروهای دموکراتیک سوریه با نظارت ائتلاف بین‌المللی در سوریه نگهداری می‌کردند، بر عهده گرفته است.
رِبر احمد، وزیر امور داخلی اقلیم کردستان، نیز از دولت فدرال عراق خواست توافق سنجار در سال ۲۰۲۰ را اجرا کند. این توافق با هدف تثبیت وضعیت امنیتی و اداری سنجار و پیشبرد بازسازی این منطقه منعقد شده بود. ربر احمد مداخله‌های سیاسی و فعالیت گروه‌های مسلح را از عوامل اجرایی‌نشدن کامل این توافق دانست و هشدار داد که خروج نیروهای ائتلاف، بار امنیتی بیشتری بر دوش عراق خواهد گذاشت. او همچنین قاچاق مواد مخدر را تهدیدی فزاینده و در برخی زمینه‌ها جدی‌تر از تروریسم توصیف کرد.
صباح النعمان، سخنگوی فرماندهی نظامی عراق، نیز بر ضرورت قرار گرفتن همه سلاح‌ها، اقدامات قهری و تصمیم‌های امنیتی تحت اختیار دولت تأکید کرد.
آینده نیروهای پیشمرگه و روند یکپارچه‌سازی ساختارهای نظامی اقلیم کردستان نیز در نشست مری مورد توجه قرار گرفت. جبار یاور، مقام پیشین نیروهای پیشمرگه، خواستار برابری حقوق و دستمزدها و تقویت هماهنگی میان نیروها شد.
قباد طالبانی، معاون نخست‌وزیر اقلیم کردستان، نیز با اشاره به اعلام پیشرفت در روند یکپارچه‌سازی نیروهای پیشمرگه گفت که اقلیم اجازه نخواهد داد اختلافات سیاسی بار دیگر به درگیری مسلحانه منجر شود.
با این حال، تحقق یکپارچگی همچنان به اقدامات اجرایی نیاز دارد. قباد طالبانی از ضرورت هماهنگ‌سازی لباس‌ها و نشان‌های نظامی، ادغام ساختارهای اطلاعاتی در اربیل و سلیمانیه و تدوین قواعد روشن برای همکاری میان نیروها سخن گفت.
جنگ داخلی حزب دموکرات کردستان و اتحادیه میهنی در سال‌های ۱۹۹۴ تا ۱۹۹۸، که هزاران کشته بر جای گذاشت، همچنان از عوامل تاریخی اهمیت یکپارچه‌سازی نیروهای نظامی اقلیم به شمار می‌رود. توافق واشنگتن در سال ۱۹۹۸ به درگیری‌ها پایان داد، اما ساختارهای اداری و امنیتی دو حزب به‌طور کامل متحد نشدند.
روند صلح ترکیه و ضرورت همکاری میان کردها
تونجر باکرهان، رئیس مشترک حزب برابری و دموکراسی خلق‌ها در ترکیه، همکاری میان کردها را در ارتباط با روند صلح میان آنکارا و حزب کارگران کردستان مورد توجه قرار داد. تونجر باکرهان تأکید کرد که وحدت کردها تهدیدی علیه کشورهای منطقه نیست و می‌تواند زمینه‌ساز همکاری منطقه‌ای باشد.
روند انحلال حزب کارگران کردستان در مه ۲۰۲۵ و اقدامات بعدی برای خلع سلاح و پایان دادن به دهه‌ها درگیری مسلحانه، زمینه را برای طرح مطالبات تازه‌ای فراهم کرده است. اصلاحات قانونی، بازگشت نیروهای پیشین به زندگی غیرنظامی و تضمین حقوق سیاسی و فرهنگی کردها از جمله موضوعاتی است که در ادامه این روند اهمیت دارد.
تونجر باکرهان از حمایت بافل طالبانی و احزاب کرد اقلیم کردستان از ابتکارهای صلح قدردانی کرد و در موضوع سوریه نیز خواستار به‌رسمیت‌شناختن حقوق کردها، دروزی‌ها، علوی‌ها و دیگر جوامع در چارچوب قانون اساسی شد.
فاصله میان توافق‌های سیاسی و تغییرات نهادی
نشست مری در سال ۲۰۲۶ مجموعه‌ای از چالش‌های مرتبط با آینده کردها و ساختار سیاسی منطقه؛ از ضرورت تضمین حقوق کردها در قانون اساسی سوریه گرفته تا پایان دادن به بن‌بست تشکیل دولت در اقلیم کردستان، یکپارچه‌سازی نیروهای پیشمرگه و تقویت همکاری‌های امنیتی میان اربیل و بغداد را برجسته کرد.
با وجود حضور رهبران سیاسی و طرح پیشنهادهای متعدد، مهم‌ترین مسئله همچنان فاصله میان مواضع اعلام‌شده و اجرای عملی توافق‌هاست. در عراق، اختلافات حزبی تشکیل دولت جدید اقلیم کردستان را به تأخیر انداخته و یکپارچه‌سازی نیروهای پیشمرگه نیز به اقدامات اجرایی بیشتری نیاز دارد. در سوریه، پیشرفت در ادغام نظامی هنوز به توافق نهایی درباره حقوق زبانی، مشارکت سیاسی و ساختار اداره محلی منجر نشده است.
در عین حال، غیبت رهبران برخی احزاب کرد در نشست، پرسش‌هایی درباره میزان فراگیری گفت‌وگوهای منطقه‌ای مطرح کرد. از این منظر، اهمیت نشست مری نه‌فقط به سطح مشارکت‌کنندگان و گستره موضوعات آن، بلکه به میزان تأثیرگذاری پیشنهادهای مطرح‌شده بر سیاست‌گذاری، همکاری منطقه‌ای و حل اختلافات نهادی وابسته خواهد بود.
نشریه آمارگی
دیدگاه کاربران